حجت‌الاسلام و المسلمین سید سعید لواسانی*: بداخلاقی یکی دیگر از ظهورات نفس است که از غضب برمی‌خیزد. سعه‌صدر نداشتن و بی‌حوصلگی در برخورد با مردم را بداخلاقی می‌گویند. با چنین افرادی نمی‌شود معاشرت کرد، حتی خانواده‌اش هم از او برحذر هستند و می‌ترسند. قیافه، رفتار و گفتار آنان حکایت از تنگی در اخلاق دارد که مردم از مواجه‌شدن با او در عذاب هستند و تا بتوانند تلاش می‌کنند با او برخورد نکنند. روشن است در جامعه‌ای که چنین افرادی زندگی می‌کنند، چقدر به دیگران سخت می‌گذرد، چه محیط خانوادگی باشد یا کسب و کار یا محیط اداری یا سیاسی، رسانه‌ای و .... چنین افرادی کم‌ظرفیت، بدزبان، بدرفتار و بدمنظر هستند و حقیقتاً نمی‌توان آنها را مومن دانست.
برخی هستند که در محیط بیرون از منزل مشکلی ندارند اما در رابطه با همسر و بچه‌های خود بدرفتار و بدگفتار هستند. برخی در محل کار خود چنین هستند، بویژه اگر مسؤول و مدیر باشند که با زیردست خود اخلاق ناپسندی دارند و زیردستان از آنان در عذاب هستند و باید تحمل کنند و دم برنیاورند. برخی در فضاهای سیاسی و رسانه‌ای و اخیراً فضاهای مجازی بداخلاق و بدگفتار هستند اما خداوند حسابگر است و کم را هم حساب می‌کند و چون این امور از حقوق مردم است، بدون رضایت آنان، معلوم نیست که از آن درگذرد بنابراین بداخلاق در معرض هلاکت و نابودی است و خیلی سخت توفیق معنوی پیدا می‌کند، هرچند اهل نماز شب و تضرع و ذکر باشد. کسی که با مردم ترش‌رو و بدسخن است و در معاشرت با مردم کم‌ظرفیت است، چه توقعی دارد که خداوند با او خوش‌رفتار باشد و از او درگذرد؟! عالَم حساب دارد و حساب هم دست خداست و مردم هم تحت ولایت خدا هستند و وقتی از بداخلاقی ما به خدا پناه بردند، و حساب ما با خداست، چه سخت است این روبه‌رویی!
خلاصه! بدخُلقی ما را ظلمانی می‌کند، و طبعاً راه به جایی نمی‌بریم. و همه تلاش و کوشش ما را از بین می‌برد. امام صادق(ع) می‌فرمایند: «إِنَّ سُوءَ الْخُلُقِ لَیُفْسِدُ الْعَمَلَ کَمَا یُفْسِدُ الْخَلُّ الْعَسَلَ؛ بداخلاقی عمل را فاسد می‌کند، چنانکه سرکه عسل را فاسد می‌کند». [الکافی: 2/321] هرچه کار خوب انجام دهیم، با کردار بد خراب میشود و دیگر نتیجه‌ای ندارد.
بدخُلقی تنها عمل را فاسد نمی‌کند بلکه ایمان را هم فاسد و خراب می‌کند، چنانکه امام صادق(ع) فرمودند: وقتی ایمان خراب شد، رابطه انسان با خدا هم خراب میشود. [همان] زیرا اصلی‌ترین نتیجه کردار نیکو تقویت ایمان در وجود ما و برقراری رابطه معنوی و باطنی با خداست. اما اخلاق ناپسند، همانند سرکه‌ای است که در عسل افتاده و رابطه باطنی و ایمانی بنده با خدا را هم قطع می‌کند. توجه داشته باشیم که روایت چه می‌فرماید. بداخلاقی ایمان ما را خراب می‌کند و طبعا هر رابطه‌ای را که ایمان ایجاد می‌کند نیز خراب و فاسد می‌کند. ایمان چه رابطه‌ای برقرار می‌کند؟ رابطه ما با خدا و اولیای خدا را. آن‌وقت می‌بینیم که دعا می‌کنیم، ذکر می‌گوییم و توسل می‌کنیم اما جواب نمی‌گیریم؛ می‌گوییم خدا با ما قهر کرده است! اما در حقیقت ما رابطه را خراب کرده‌ایم و با اخلاق بد، ایمان و روابط ایمانی را فاسد کرده‌ایم. یکی دیگر از معانی 2 روایت این است که روابط اجتماعی در جامعه هم فاسد و خراب میشود. اگر بداخلاقی، بدکرداری، بدگفتاری و کم‌ظرفیتی در جامعه رواج یابد، جامعه شیرین نیست و جایی برای زندگی نیست بلکه موجب عذاب آحاد آن است. چه‌بسا افراد گناهکار اما خوش‌خُلق، خوش‌زبان و مهربان که معاشرت با آنان موجب شود جامعه و محیط اطراف شاداب شود اما فرد عابد و زاهدی- تنها یک فرد عابد بداخلاقی- که جامعه را فاسد و تاریک کند! توجه داشته باشیم که ارتباط با خدا و رسیدن به قرب الهی و ایجاد جامعه اسلامی و جامعه‌ای که در آن نشاط و زندگی جریان داشته باشد، تنها در سایه ایمان و عمل صالح حاصل میشود و بس. و ایمان هم امری باطنی و درونی است و ارتباط حقیقی بنده با خداست و ایمان را بدخُلقی تضعیف و بلکه فاسد می‌کند. وقتی ایمان نبود، عمل هم صالح نیست و این وضع انسان بداخلاق است و چقدر خطرناک است! اما در مقابل خوش‌خُلقی ایمان را تقویت می‌کند. روایات بسیار است. فقط یک روایت از امام باقر(ع) نقل می‌کنم: «إِنَّ أَکْمَلَ الْمُؤْمِنِینَ إِیمَاناً أَحْسَنُهُمْ خُلُقاً؛ کامل‌ترین مومنان از حیث ایمان، خوش‌خُلق‌ترین آنان است». [الکافی: 2/99] هرچه اخلاق بهتر باشد، ایمان کامل‌تر میشود یعنی هرچه اخلاق ما بهتر باشد، ایمان ما بیشتر تقویت میشود و رابطه ما با خدا مستحکم‌تر و طبعاً روابط اجتماعی بهتر و بهینه‌تر میشود و جامعه به سمت اسلامی‌شدن جلوتر می‌رود. برعکسش آنکه هرچه اخلاق بدتر، ایمان ضعیف‌تر و رابطه با خدا سست‌تر و جامعه هم پست‌تر میشود. نتیجه چه میشود؟ خود فرد هم در عذابی دائم بسر می‌برد. امام صادق(ع) می‌فرمایند: «مَنْ سَاءَ خُلُقُهُ عَذَّبَ نَفْسَهُ؛ کسی که اخلاقش بد است، خودش هم در عذاب است». [الکافی: 2/321] نه‌تنها مردم از او در عذاب هستند بلکه او همواره گرفتار عذاب درونی است.
* امام جمعه شمیرانات