ابوذر منصوری:
«اشکنان» که در جنوبی‌ترین نقطه از استان فارس قرار دارد از توابع شهرستان لامرد است و از بسیاری شهرها و استان‌های همجوار دارای قدمت بیشتری است. اشکنان از شمال به بخش بیرم لارستان، ازجنوب به شهرستان بندر لنگه، از شرق به بخش بستک و از غرب به شهر لامرد محدود می‌شود. به استناد منابع تاریخی موجود قدمت اشکنان به 228 سال پیش از میلاد مسیح برمی‌گردد و وجه تسمیه آن، منسوب به سلسله پادشاهی اشکانیان است. همانگونه که در کتاب منتخب‌التواریخ لارستان آمده است «اشکنان قریه‌اي است از آثارهوشنگ که به جهت اشک اول نخستین‌بار، سلطان اشکانیان بوری ساخته بود». در زمان‌های گذشته خان‌های اشکانی در این شهر حکومت داشته‌اند که قلمرو آنها از بندر پارسیان (گاوبندی) تا شهرهای امروزی لامرد و مهر بوده است. در حال حاضر چند بنای قدیمی از دوره قاجاریه در این بخش هنوز سرپاست و سازمان میراث فرهنگی آنها را به عنوان اماکن تاریخی و سیاحتی ثبت کرده است.
حمام علی‌خان
بنای تاریخی حمام خزینه‌ای در اشکنان در ضلع شمالی مسجد علی‌خانی واقع شده است که قدمت آن به 150 سال پیش بازمی‌گردد؛ بنایی زیبا که شباهت بسیار زیادی به حمام گنجعلی‌خان در کرمان دارد در سال‌های متمادی همچنان استوار مانده است. مصالح به کار رفته در ساخت حمام علی‌خانی، غالبا سنگ و ساروج است. سقف آن گنبدی شکل است که با نورگیرهای به کار رفته در بالای آن نور لازم را برای فضای داخل حمام تامین می‌کند. اين حمام دارای سالني با ستون‌های منقش سنگی است که یکی مخصوص عموم مردم و دیگری مخصوص اعیان بوده است. این حمام به لحاظ سبك و معماري شباهت بسياري به حمام وكيل شيراز دارد. حمام علی‌خان را نیز رئیس علی‌خان اشکنانی در سال 1292 هجری قمری بنا کرد که در سال 1296 هجری قمری به بهره‌برداری رسید و در مدت 85 سال مورد استفاده قرار گرفت و از 45 سال پیش تاکنون از کار افتاده است. حمام از سه قسمت اصلی تشکیل شده که شامل سربینه، گرمخانه و خزینه بوده، قسمت سربینه (رختکن) سقفی گنبدی شکل داردکه نورگیرهایی در آن تعبیه شده است و روی چهارستون سنگی مارپیچ مقرنس کاری استوار شده است. با اعتبارات سال 87 مرمت فاز دوم این بنای تاریخی دوره قاجاریه آغاز خواهد شد که پس از اتمام عملیات مرمت به موزه مردم‌شناسی تغییر کاربری می‌یابد. اجرای فاز اول برنامه مرمت بنا با اعتباری حدود 140میلیون ریال پایان یافت که با توجه به آسیب‌دیدگی در قسمت کف، عملیات کف‌فرش حمام انجام شد. پوشش کف و ازاره (قسمت پائین بدنه دیوارها) از سنگ‌های حجاری شده و منقوش تشکیل یافته و بدنه دیوار با آهک پوشش داده شده که مزین به نقوش آهک‌بری است. گرمخانه حمام که بخش اصلی حمام بوده نیز بر چهار ستون سنگی مارپیچ استوار شده و یک حوض نیز در وسط آن تعبیه شده است، این حوض برای مراحل اولیه شست‌و‌شو مورد استفاده بوده است.
خزينه آب گرم سومين بخش اصلي حمام است و در قسمت كف خزينه يك ديگ بزرگ قرار دارد كه آب درون خزينه با افروختن آتش در فضاي زير ديگ ( تون) گرم مي‌شده است و از قسمت تون، كانال‌هايي به سطح زيرين كف حمام تعبيه شده كه اين كانال‌ها را اصطلاحا گربه‌رو مي‌ناميدند و موجب انتقال حرارت از قسمت تون به كف حمام و در نتيجه گرم شدن كف حمام مي‌شده است. اين حمام تاريخي در سال 1379خورشيدي با شماره 43442 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است. بدنه و سقف حمام نیز آسیب جدی دیده بود که از سوی سازمان میراث فرهنگی تعمیرات گچی آن انجام شده است و تعمیراتی در بخش خزینه حمام و سنگ‌های ازاره اثر نیز صورت گرفته است. فاز دوم مرمت بنا شامل اجرای کانال رفع نم در پیرامون بنا، اجرای اندود کاهگل پشت‌بام، تعمیرات نمای خارجی بنا در تمام اضلاع، تعمیرات گچی داخل بنا در بخش‌های مورد نیاز و نصب فواره‌های سنگی حوض بوده که به‌زودی آغاز خواهد شد. آنگونه كه دست‌اندركاران ترميم اين بنا اعلام كرده‌اند. پس از اتمام مرمت اين حمام تاريخي به امكانات موزه‌اي از جمله ویترین، نورپردازی و استقرار اشیای موزه‌ای مجهز خواهد شد. حمام علی‌خانی یکی از حمام‌های زیبای خزینه‌ای کشور در اشکنان مورد توجه بسیاری از هنر دوستان عرصه معماری قرار گرفته است.
مسجد علی‌خان
بنای مسجد را رئیس علی‌خان اشکنانی در سال 1292 هجری قمری بنا کرد که در سال 1297 به پایان رسید. این مسجد به عنوان مسجد جامع اشکنان در طول یکصد سال و اندی محل تجمع نمازگزاران جمعه و جماعت بوده است. این مسجد با 600 متر مربع زیر بنا و 300 متر مربع حیاط در مرکز شهر قرار گرفته است.
قلعه خان، آوارهایی از 2 برج
این قلعه در قسمت شرق اشکنان دارای آثار زیادی از اتاق‌ها وچاه‌هایی است که در گذشته دور محل زندگی خان‌ها در اشکنان بوده است. در اطراف قلعه آثار خندقی به چشم می‌خورد که برای حفاظت از قلعه بنا شده است. این قلعه، مرکز حکومتی خوانینی بوده که از زین‌الدینی تا بخش‌هایی ازلامرد آن زمان را تحت نفوذ خود داشته‌اند. این قلعه تاریخی که از جمله آثار دوره قاجاریه به شمار می‌آید از آثار رئیس علی‌خان اشکنانی فرزند رئیس محمد‌تقی، حاکم منطقه اشکنان است. آن‌طور که در تاریخ شفاهی مردم اشکنان سینه به سینه آمده این قلعه در حوالی سال 1217 شمسی بنا شده است. دو برج در گوشه جنوب غربی و شمال شرقی قلعه هنوز تقریبا سالم مانده است و سه قوس متداخل، این برج ها را شکل داده‌اند. اتاق‌های متعددی در اطراف حیاط چهارگوش قلعه وجود داشته که امروزه اکثر آنها به صورت آوارهایی ریخته و متلاشی شده‌اند. به نظر می‌رسد با توجه به آوارهای ریخته شده در کنار دیوارهای حیاط، اتاق‌هایی وجود داشته است. پوشش این دیوارها از گچ بوده است. وجود طاقچه‌های متعدد در دیوارهای این قلعه از منظر معماری سازه، جالب است. در مرکز قلعه یک عمارت کلاه فرنگی قرار داشته که سقف آن فرو ریخته و تنها بعضی از قسمت‌های آن امروزه مشخص است.این قلعه که روزگاری یکی از قلاع مستحکم و مجهز زمان خود به شمار می‌آمده است دارای چهار برج در چهار جهت قلعه و یک برج بزرگ در وسط محوطه قلعه بوده است. از این پنج برج، امروزه تنها آثاری از دو برج آن به صورت نیمه تخریب شده باقی مانده است. علاوه بر این دارای شش حیاط داخلی نیز بوده است. نگاهی به چند اثر قدیمی در یک شهر کوچک
اشکنان، نامی باقی مانده از اشک اول اشکانی
ابوذر منصوری:
«اشکنان» که در جنوبی‌ترین نقطه از استان فارس قرار دارد از توابع شهرستان لامرد است و از بسیاری شهرها و استان‌های همجوار دارای قدمت بیشتری است. اشکنان از شمال به بخش بیرم لارستان، ازجنوب به شهرستان بندر لنگه، از شرق به بخش بستک و از غرب به شهر لامرد محدود می‌شود. به استناد منابع تاریخی موجود قدمت اشکنان به 228 سال پیش از میلاد مسیح برمی‌گردد و وجه تسمیه آن، منسوب به سلسله پادشاهی اشکانیان است. همانگونه که در کتاب منتخب‌التواریخ لارستان آمده است «اشکنان قریه‌اي است از آثارهوشنگ که به جهت اشک اول نخستین‌بار، سلطان اشکانیان بوری ساخته بود». در زمان‌های گذشته خان‌های اشکانی در این شهر حکومت داشته‌اند که قلمرو آنها از بندر پارسیان (گاوبندی) تا شهرهای امروزی لامرد و مهر بوده است. در حال حاضر چند بنای قدیمی از دوره قاجاریه در این بخش هنوز سرپاست و سازمان میراث فرهنگی آنها را به عنوان اماکن تاریخی و سیاحتی ثبت کرده است.
حمام علی‌خان
بنای تاریخی حمام خزینه‌ای در اشکنان در ضلع شمالی مسجد علی‌خانی واقع شده است که قدمت آن به 150 سال پیش بازمی‌گردد؛ بنایی زیبا که شباهت بسیار زیادی به حمام گنجعلی‌خان در کرمان دارد در سال‌های متمادی همچنان استوار مانده است. مصالح به کار رفته در ساخت حمام علی‌خانی، غالبا سنگ و ساروج است. سقف آن گنبدی شکل است که با نورگیرهای به کار رفته در بالای آن نور لازم را برای فضای داخل حمام تامین می‌کند. اين حمام دارای سالني با ستون‌های منقش سنگی است که یکی مخصوص عموم مردم و دیگری مخصوص اعیان بوده است. این حمام به لحاظ سبك و معماري شباهت بسياري به حمام وكيل شيراز دارد. حمام علی‌خان را نیز رئیس علی‌خان اشکنانی در سال 1292 هجری قمری بنا کرد که در سال 1296 هجری قمری به بهره‌برداری رسید و در مدت 85 سال مورد استفاده قرار گرفت و از 45 سال پیش تاکنون از کار افتاده است. حمام از سه قسمت اصلی تشکیل شده که شامل سربینه، گرمخانه و خزینه بوده، قسمت سربینه (رختکن) سقفی گنبدی شکل داردکه نورگیرهایی در آن تعبیه شده است و روی چهارستون سنگی مارپیچ مقرنس کاری استوار شده است. با اعتبارات سال 87 مرمت فاز دوم این بنای تاریخی دوره قاجاریه آغاز خواهد شد که پس از اتمام عملیات مرمت به موزه مردم‌شناسی تغییر کاربری می‌یابد. اجرای فاز اول برنامه مرمت بنا با اعتباری حدود 140میلیون ریال پایان یافت که با توجه به آسیب‌دیدگی در قسمت کف، عملیات کف‌فرش حمام انجام شد. پوشش کف و ازاره (قسمت پائین بدنه دیوارها) از سنگ‌های حجاری شده و منقوش تشکیل یافته و بدنه دیوار با آهک پوشش داده شده که مزین به نقوش آهک‌بری است. گرمخانه حمام که بخش اصلی حمام بوده نیز بر چهار ستون سنگی مارپیچ استوار شده و یک حوض نیز در وسط آن تعبیه شده است، این حوض برای مراحل اولیه شست‌و‌شو مورد استفاده بوده است.
خزينه آب گرم سومين بخش اصلي حمام است و در قسمت كف خزينه يك ديگ بزرگ قرار دارد كه آب درون خزينه با افروختن آتش در فضاي زير ديگ ( تون) گرم مي‌شده است و از قسمت تون، كانال‌هايي به سطح زيرين كف حمام تعبيه شده كه اين كانال‌ها را اصطلاحا گربه‌رو مي‌ناميدند و موجب انتقال حرارت از قسمت تون به كف حمام و در نتيجه گرم شدن كف حمام مي‌شده است. اين حمام تاريخي در سال 1379خورشيدي با شماره 43442 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است. بدنه و سقف حمام نیز آسیب جدی دیده بود که از سوی سازمان میراث فرهنگی تعمیرات گچی آن انجام شده است و تعمیراتی در بخش خزینه حمام و سنگ‌های ازاره اثر نیز صورت گرفته است. فاز دوم مرمت بنا شامل اجرای کانال رفع نم در پیرامون بنا، اجرای اندود کاهگل پشت‌بام، تعمیرات نمای خارجی بنا در تمام اضلاع، تعمیرات گچی داخل بنا در بخش‌های مورد نیاز و نصب فواره‌های سنگی حوض بوده که به‌زودی آغاز خواهد شد. آنگونه كه دست‌اندركاران ترميم اين بنا اعلام كرده‌اند. پس از اتمام مرمت اين حمام تاريخي به امكانات موزه‌اي از جمله ویترین، نورپردازی و استقرار اشیای موزه‌ای مجهز خواهد شد. حمام علی‌خانی یکی از حمام‌های زیبای خزینه‌ای کشور در اشکنان مورد توجه بسیاری از هنر دوستان عرصه معماری قرار گرفته است.
مسجد علی‌خان
بنای مسجد را رئیس علی‌خان اشکنانی در سال 1292 هجری قمری بنا کرد که در سال 1297 به پایان رسید. این مسجد به عنوان مسجد جامع اشکنان در طول یکصد سال و اندی محل تجمع نمازگزاران جمعه و جماعت بوده است. این مسجد با 600 متر مربع زیر بنا و 300 متر مربع حیاط در مرکز شهر قرار گرفته است.
قلعه خان، آوارهایی از 2 برج
این قلعه در قسمت شرق اشکنان دارای آثار زیادی از اتاق‌ها وچاه‌هایی است که در گذشته دور محل زندگی خان‌ها در اشکنان بوده است. در اطراف قلعه آثار خندقی به چشم می‌خورد که برای حفاظت از قلعه بنا شده است. این قلعه، مرکز حکومتی خوانینی بوده که از زین‌الدینی تا بخش‌هایی ازلامرد آن زمان را تحت نفوذ خود داشته‌اند. این قلعه تاریخی که از جمله آثار دوره قاجاریه به شمار می‌آید از آثار رئیس علی‌خان اشکنانی فرزند رئیس محمد‌تقی، حاکم منطقه اشکنان است. آن‌طور که در تاریخ شفاهی مردم اشکنان سینه به سینه آمده این قلعه در حوالی سال 1217 شمسی بنا شده است. دو برج در گوشه جنوب غربی و شمال شرقی قلعه هنوز تقریبا سالم مانده است و سه قوس متداخل، این برج ها را شکل داده‌اند. اتاق‌های متعددی در اطراف حیاط چهارگوش قلعه وجود داشته که امروزه اکثر آنها به صورت آوارهایی ریخته و متلاشی شده‌اند. به نظر می‌رسد با توجه به آوارهای ریخته شده در کنار دیوارهای حیاط، اتاق‌هایی وجود داشته است. پوشش این دیوارها از گچ بوده است. وجود طاقچه‌های متعدد در دیوارهای این قلعه از منظر معماری سازه، جالب است. در مرکز قلعه یک عمارت کلاه فرنگی قرار داشته که سقف آن فرو ریخته و تنها بعضی از قسمت‌های آن امروزه مشخص است.این قلعه که روزگاری یکی از قلاع مستحکم و مجهز زمان خود به شمار می‌آمده است دارای چهار برج در چهار جهت قلعه و یک برج بزرگ در وسط محوطه قلعه بوده است. از این پنج برج، امروزه تنها آثاری از دو برج آن به صورت نیمه تخریب شده باقی مانده است. علاوه بر این دارای شش حیاط داخلی نیز بوده است. ارسال نظر
پربیننده