غرب و تقابل با مثلث ایران، ترکیه و روسیه

روابط میان ارمنستان و ترکیه سال‌هاست که در رکود کامل قرار داشته و به یکی از بحران‌های مهم منطقه‌ای تبدیل شده بود. اما اخیرا علائمی از آب شدن یخ روابط دو طرف دیده می‌شود که ناظران سیاسی را به کم شدن فاصله آنکارا و ایروان امیدوار کرده است. پس از نسل‌کشی ارامنه توسط دولت عثمانی، ارمنستان همواره ترکیه را به‌عنوان میراث‌دار این امپراتوری، مسبب قتل عام ارامنه می‌داند. حتی موضوع روابط آنکارا و ایروان یکی از مسائلی تلقی می‌شود که سد راه ترکیه برای پیوستن به اتحادیه اروپا بوده است. افزون بر این مساله، پذیرش نسل‌کشی ترکیه یکی دیگر از مسائلی بوده که آنکارا را تحت فشار قرار داده و از آن به‌عنوان اهرم فشاری علیه ترک‌ها استفاده شده است. تصویب این موضوع در کنگره آمریکا برای ترکیه‌ گران تمام می‌شود و آنکارا تلاش کرده از تصویب این مساله در کنگره ایالات متحده ممانعت به عمل آورد. حتی در جریان سفر اخیر اوباما به ترکیه،‌ مقامات آنکارا از اوباما درخواست کردند از تصویب نسل‌کشی ارامنه توسط ترکیه در کنگره جلوگیری کند. با این حال لابی ارامنه در آمریکا بیشترین قدرت را پس از صهیونیست‌ها دارد و از این لحاظ رقیب سرسخت آیپک(لابی صهیونیست) محسوب می‌شود. ناگفته نماند که ترکیه نیز از اهرم فشار مهمی علیه ارمنستان برخوردار است. از آنجا که آذربایجان و ارمنستان سال‌هاست بر سر مساله قره‌باغ با یکدیگر اختلاف دارند، ترکیه از این موضوع به‌عنوان اهرم فشاری علیه ارامنه سود می‌برد. تلاش‌ها برای از سرگیری روابط از سال گذشته آغاز شد. در آن برهه عبدالله گل، رئیس‌جمهور ترکیه برای دیدن مسابقه فوتبال میان تیم‌های ترکیه و ارمنستان به ایروان سفر کرد و خیلی‌ها امیدوار بودند همان‌طور که دیپلماسی پینگ‌پونگ نیکسون،‌ روابط ایالات متحده و چین را از رکود خارج کرد، دیپلماسی فوتبال عبدالله گل نیز رکود روابط آمریکا و ایروان را از بین ببرد بویژه اینکه آنکارا برای ورود به اتحادیه اروپا به دلجویی از این همسایه خود نیاز دارد. فارغ از این، اخیرا شاهد تغییر تاکتیک ترکیه در عرصه سیاست خارجی هستیم. به نظر می‌رسد پس از فشارهای فرانسه که فاصله آنکارا را با اتحادیه اروپا به نحو محسوسی کاسته است،‌ دولت آنکارا دست به چرخشی آشکار زده و نگاه خود را از غرب به سمت همسایگانش تغییر داده است. بسیاری اقدام رجب طیب‌ اردوغان، نخست‌وزیر دولت اسلامگرای ترکیه در اجلاس داووس و انتقاد شدید وی از سیاست‌های رژیم صهیونیستی را هم در همین راستا ارزیابی می‌کنند و معتقدند، آنکارا می‌کوشد مواضع خود را به همسایگانش نزدیک کند. اخیرا روابط تهران و آنکارا نیز تحولات چشمگیری داشته و دو طرف بسیار به هم نزدیک شده‌اند بویژه که ترکیه در حال حاضر در قامت حامی مقاومت در منطقه درآمده است. افزون بر این، رشد مبادلات تجاری و اقتصادی تهران و آنکارا قابل ملاحظه بوده و این رشد کماکان ادامه دارد. روسیه نیز از تغییر سیاست آنکارا بی‌نصیب نمانده است و فاصله گرفتن ترکیه با غرب را به سود خود ارزیابی می‌کند، از این رو میدان جولان مقامات آناپولی را در قفقاز و آسیای مرکزی باز گذاشته است. به هر حال همین نزدیکی حداقلی ارمنستان به ترکیه نگرانی آذربایجان را به همراه داشته است. در حال حاضر آذربایجان از تحقق این سناریو واهمه دارد که مثلث ایران، ‌ترکیه و روسیه به ارمنستان نزدیک شده و آذربایجان را بر سر مساله قره‌باغ تحت فشار قرار دهند. این سناریو مشکلات عدیده‌ای را برای آذری‌ها به دنبال خواهد داشت چرا که آمریکا به‌عنوان یکی از متحدان این کشور آنقدر خود را در عرصه بین‌الملل گرفتار کرده که توان حمایتی خود را در دفاع از کشورهایی نظیر آذربایجان از دست داده است. افزون بر این، رژیم صهیونیستی نیز به‌عنوان دیگر متحد دولت باکو پس از جنگ غزه با بحران مشروعیت بیشتری در نظام بین‌الملل دست و پنجه نرم می‌کند و حتی به فرض حمایت‌های این رژیم از دولت آذربایجان گرهی از مشکلات باکو باز نخواهد شد. ضمن آنکه ایران و روسیه نیز به واسطه گرایش‌های آشکار آذربایجان به ایالات متحده و رژیم صهیونیستی بدشان نمی‌آید که گوش سران باکو را بپیچانند و بار دیگر در برابر این کشور و متحدانش قدرتنمایی کنند.