آزاده صالحی:
اجازه دهید گفت‌وگویمان را با «دو قدم این ور خط» رمان جدیدتان شروع کنیم. این رمان در کمتر از هشت ماه به چهار چاپ رسیده است. تا چه اندازه از کار خود راضی هستید؟
در مجموع از کارم رضایت و اعتقاد دارم «دو قدم...» هنوز جای خود را در میان مخاطبانش باز نکرده است.
در گفت‌وگوهایتان اشاره کرده‌اید که این رمان«اجتماعی- فانتزی» است. آیا پیش از نوشتن آن آگاهانه اقدام به استفاده از تم «اجتماعی- فانتزی» کردید؟
من بر این باورم که رمان باید از تخیل و قصه‌گویی با تعریف قصه‌هایی که در کودکی از مادربزرگ می‌شنیدم بهره‌مند شود تا بتواند به قول امروزی‌ها«خوش‌خوان» شود. در نوشتن «دو قدم این ور خط» این را در نظر داشتم اما درباره تم اجتماعی آن اگر منظورتان این باشد که رمان فردگرایانه نیست و حادثه محور است باید بگویم که این دیگر با تصمیم قبلی نبود و فکر می‌کنم به طور طبیعی هر رمان دیگری هم که بخواهم بنویسم این ویژگی را خواهد داشت.
دردوقدم این ور خط نویسنده کجاست؟
منظور من در این رمان از دو‌قدم اين ور خط زمان بوده است به طور کلی من آن ور خط هستم.
برایتان سخت نبود پس از سال‌ها ترک داستان‌نویسی به نوشتن رمان بپردازید؟
نوشتن رمان سخت نبود تصمیم به نوشتن بود که برایم دشوار بود. مردد بودم در نوشتن آن. وحشت داشتم که دیگر نتوانم آن شوق و مهارت سال‌های پیش را داشته باشم که در آن یک داستان کوتاه با جرقه‌ای آغاز می‌شد و در یک نشست نوشته می‌شد.
در جایی گفته‌اید که رمان باید مخاطب وسیعی داشته باشد. در این‌باره می‌خواهم بپرسم آیا وسعت مخاطب، نویسنده را مجبور نخواهد کرد اثرش را در حد سلیقه متوسط پایین آورد؟
بحث و حدیث در این زمینه بسیار است. بگذارید این طور بگویم که گاه تعریف‌های ما از سلیقه متوسط یا بالا و پایین چندان روشن نیست. رمانی که خواننده بیشتری داشته باشد لزوما با سلیقه متوسط(اگر منظورمان عامیانه و ورز ندیده باشد) همسو نشده است. رمان‌های مارکز در سراسر جهان حتی در کشور خود ما هم خوانندگان بسیاری دارد نمی‌شود به سادگی نتیجه گرفت که مارکز حرفش را به زبان عامیانه‌زده و نوشته‌اش فاقد ژرفای هنری است. درباره خیلی‌های دیگر هم می‌شود این مثال را زد. حافظ با این همه خواننده در طول قرن‌ها هرگز نمی‌تواند در رده شاعرانی قرار گیرد که به خاطر جلب مخاطب وسیع، سطح آفرینش ادبی خود را پایین آورد‌ه‌اند. ملاحظه می‌کنید که پاسخ سوال شما زمانی می‌تواند مشخص‌تر باشد که ما هر دو سر تعریف سلیقه پایین و متوسط و بالا به توافق برسیم. تنها چیزی که می‌توانم با قاطعیت بگویم این است که رمان باید به دور از پیچیدگی‌های مصنوعی و تحمیلی باشد و با مخاطب به راحتی ارتباط برقرار کند. گاه پیچیدگی در اثر هنری واقعی و ذاتی است و نمی‌شود آن را به طور مصنوعی ساده کرد مثل «بوف کور» هدایت، «مسخ» کافکا، «اولیس» جویس و چندین نمونه دیگر. در این آثار هرگز نویسنده سعی نکرده است به طور عمد دنیایی بیافریند که مخاطب متوسط از آن بهره‌ای نبرد.
تا چه اندازه فکر می‌کنید این مساله می‌تواند ارادی باشد؟
کدام مساله؟
اینکه نویسنده آگاهانه بخواهد رمانی بنویسد که احیانا به دور از پیچیدگی و ساده و روان باشد؟
نکته خوبی است. نمی‌دانم چنین چیزی در یک اثر صادقانه می‌تواند وجود داشته باشد یا نه. نویسنده به هر حال دارای یکسری عادت‌ها و گرایشات هست که جای پای محکمی در خلاقیت هنری او دارند. او به این سادگی نمی‌تواند خلاف این عادت‌ها و گرایشات حرکت کند مگر اینکه کاری کاملا مکانیکی انجام دهد. مثلا نویسنده‌ای که زندگی شهری دارد و جز یکی، دو بار آن هم به طور اتفاقی روستا را از نزدیک ندیده است، نمی‌تواند رمانی از روستا و مناسبات اجتماعی و فردی آن بنویسد. یا نویسنده‌ای که در زندگی شخصی آدمی بسیار اجتماعی و برون‌گراست و به قول معروف از روابط عمومی خوبی برخوردار است چطور می‌تواند رمانی کافکایی بنویسد؟ من اعتقاد دارم اگر هم نویسنده‌ای خواست اثری بیرون از شخصیت و تجربیات فردی‌اش بنویسد کار او فاقد صداقت و عاری از روح هنری خواهد بود.
خب! برسیم به ترجمه شعر؛ سال‌هاست ما شما را به‌عنوان مترجم شعر شناخته‌ایم و پرفروش‌ترین شعرهای خارجی را با ترجمه شما داریم از جمله«هوا را از من بگیر خنده‌ات را نه» که به چاپ هجدهم رسیده است و « تو را دوست دارم چون نان و نمک» به چاپ دهم. موفقیت خود را در زمینه شعر مدیون چه می‌دانید؟
اگر موفقیتی بوده در وهله اول مدیون شاعران این آثار است که هرکدام در عرصه ادبیات غولی بوده‌اند که نه‌تنها در کشور ما بلکه در سراسر جهان خوانندگان بی‌شماری دارند. در وهله دوم می‌توان به ترجمه هم اشاره کرد که شاید نزدیکی به فضای اصلی شعر و شعر بودن ترجمه هم توانسته نقشی را در استقبال قابل توجه این آثار داشته باشد.
به نظر می‌رسد شاعرانی که آثارشان را ترجمه کرده‌اید وجوه مشترک دارند. این وجوه کدامند؟ مثلا ناظم حکمت از ترکیه با پابلو نرودا از شیلی وجهی مشترک دارد؟
بله، تا حدی می‌توان گفت که بیشتر شاعرانی که شعرشان را ترجمه کرده‌ام در یک گروه قرار می‌گیرند؛ شاعران اجتماعی با گرایشات انسان‌دوستانه و انسان محور.
آقای پوری! تا به حال شده است که نتوانید شعری را که خودتان دوستش دارید به فارسی ترجمه کنید؟
بله، چندین شعر بوده که به دلیل قرار گرفتنشان در آن سوی خط قرمز ترجمه‌پذیری نتوانستند از فیلتر ترجمه رد شوند.
می‌توانید این خطر قرمز را کمی بیشتر بشکافید و توضیح بیشتری در این‌باره بدهید؟
متاسفانه نه. ظاهرا با محدودیت این مصاحبه نمی‌شود به این امر ظریف و پردامنه پرداخت. خلاصه بگویم اگر در شعری عناصر موسیقایی یا فرهنگی یا بازی‌های زبانی غالب باشد و شعر زیبایی خود را تنها از این عناصر بگیرد در این صورت این شعرها غیرقابل ترجمه می‌شود.
تا چه اندازه دایره واژگانی را در ترجمه موثر می‌دانید؟
واژگان در زبان وسیله و ابزار انتقال مفهوم و معنی است هر چه تعداد آن بیشتر باشد طبیعتا کار مترجم برای انتقال مفهوم آسان‌تر خواهد شد.
فکر نمی‌کنید وسعت دایره واژگانی می‌تواند غیرقابل ترجمه‌ها را هم قابل ترجمه کند؟
نه، غیرقابل ترجمه بودن شعر مشکل تنوع واژگانی ندارد این عناصر دیگری است که آن را غیرقابل ترجمه می‌کند اما همان‌طور که گفتم برخورداری از واژگان متنوع و گسترده، ترجمه را زیباتر و پررنگ‌تر می‌کند.
می‌خواهید چیزی به صحبت‌هایمان اضافه کنید؟
تا جایی که در توانم بود به پرسش‌های شما پاسخ دادم شما اگر سوال دیگری دارید در خدمتتان هستم. با احمد پوری به بهانه تجديد چاپ رمان «دو‌قدم اين‌ور‌خط»
آن ور خط هستم
آزاده صالحی:
اجازه دهید گفت‌وگویمان را با «دو قدم این ور خط» رمان جدیدتان شروع کنیم. این رمان در کمتر از هشت ماه به چهار چاپ رسیده است. تا چه اندازه از کار خود راضی هستید؟
در مجموع از کارم رضایت و اعتقاد دارم «دو قدم...» هنوز جای خود را در میان مخاطبانش باز نکرده است.
در گفت‌وگوهایتان اشاره کرده‌اید که این رمان«اجتماعی- فانتزی» است. آیا پیش از نوشتن آن آگاهانه اقدام به استفاده از تم «اجتماعی- فانتزی» کردید؟
من بر این باورم که رمان باید از تخیل و قصه‌گویی با تعریف قصه‌هایی که در کودکی از مادربزرگ می‌شنیدم بهره‌مند شود تا بتواند به قول امروزی‌ها«خوش‌خوان» شود. در نوشتن «دو قدم این ور خط» این را در نظر داشتم اما درباره تم اجتماعی آن اگر منظورتان این باشد که رمان فردگرایانه نیست و حادثه محور است باید بگویم که این دیگر با تصمیم قبلی نبود و فکر می‌کنم به طور طبیعی هر رمان دیگری هم که بخواهم بنویسم این ویژگی را خواهد داشت.
دردوقدم این ور خط نویسنده کجاست؟
منظور من در این رمان از دو‌قدم اين ور خط زمان بوده است به طور کلی من آن ور خط هستم.
برایتان سخت نبود پس از سال‌ها ترک داستان‌نویسی به نوشتن رمان بپردازید؟
نوشتن رمان سخت نبود تصمیم به نوشتن بود که برایم دشوار بود. مردد بودم در نوشتن آن. وحشت داشتم که دیگر نتوانم آن شوق و مهارت سال‌های پیش را داشته باشم که در آن یک داستان کوتاه با جرقه‌ای آغاز می‌شد و در یک نشست نوشته می‌شد.
در جایی گفته‌اید که رمان باید مخاطب وسیعی داشته باشد. در این‌باره می‌خواهم بپرسم آیا وسعت مخاطب، نویسنده را مجبور نخواهد کرد اثرش را در حد سلیقه متوسط پایین آورد؟
بحث و حدیث در این زمینه بسیار است. بگذارید این طور بگویم که گاه تعریف‌های ما از سلیقه متوسط یا بالا و پایین چندان روشن نیست. رمانی که خواننده بیشتری داشته باشد لزوما با سلیقه متوسط(اگر منظورمان عامیانه و ورز ندیده باشد) همسو نشده است. رمان‌های مارکز در سراسر جهان حتی در کشور خود ما هم خوانندگان بسیاری دارد نمی‌شود به سادگی نتیجه گرفت که مارکز حرفش را به زبان عامیانه‌زده و نوشته‌اش فاقد ژرفای هنری است. درباره خیلی‌های دیگر هم می‌شود این مثال را زد. حافظ با این همه خواننده در طول قرن‌ها هرگز نمی‌تواند در رده شاعرانی قرار گیرد که به خاطر جلب مخاطب وسیع، سطح آفرینش ادبی خود را پایین آورد‌ه‌اند. ملاحظه می‌کنید که پاسخ سوال شما زمانی می‌تواند مشخص‌تر باشد که ما هر دو سر تعریف سلیقه پایین و متوسط و بالا به توافق برسیم. تنها چیزی که می‌توانم با قاطعیت بگویم این است که رمان باید به دور از پیچیدگی‌های مصنوعی و تحمیلی باشد و با مخاطب به راحتی ارتباط برقرار کند. گاه پیچیدگی در اثر هنری واقعی و ذاتی است و نمی‌شود آن را به طور مصنوعی ساده کرد مثل «بوف کور» هدایت، «مسخ» کافکا، «اولیس» جویس و چندین نمونه دیگر. در این آثار هرگز نویسنده سعی نکرده است به طور عمد دنیایی بیافریند که مخاطب متوسط از آن بهره‌ای نبرد.
تا چه اندازه فکر می‌کنید این مساله می‌تواند ارادی باشد؟
کدام مساله؟
اینکه نویسنده آگاهانه بخواهد رمانی بنویسد که احیانا به دور از پیچیدگی و ساده و روان باشد؟
نکته خوبی است. نمی‌دانم چنین چیزی در یک اثر صادقانه می‌تواند وجود داشته باشد یا نه. نویسنده به هر حال دارای یکسری عادت‌ها و گرایشات هست که جای پای محکمی در خلاقیت هنری او دارند. او به این سادگی نمی‌تواند خلاف این عادت‌ها و گرایشات حرکت کند مگر اینکه کاری کاملا مکانیکی انجام دهد. مثلا نویسنده‌ای که زندگی شهری دارد و جز یکی، دو بار آن هم به طور اتفاقی روستا را از نزدیک ندیده است، نمی‌تواند رمانی از روستا و مناسبات اجتماعی و فردی آن بنویسد. یا نویسنده‌ای که در زندگی شخصی آدمی بسیار اجتماعی و برون‌گراست و به قول معروف از روابط عمومی خوبی برخوردار است چطور می‌تواند رمانی کافکایی بنویسد؟ من اعتقاد دارم اگر هم نویسنده‌ای خواست اثری بیرون از شخصیت و تجربیات فردی‌اش بنویسد کار او فاقد صداقت و عاری از روح هنری خواهد بود.
خب! برسیم به ترجمه شعر؛ سال‌هاست ما شما را به‌عنوان مترجم شعر شناخته‌ایم و پرفروش‌ترین شعرهای خارجی را با ترجمه شما داریم از جمله«هوا را از من بگیر خنده‌ات را نه» که به چاپ هجدهم رسیده است و « تو را دوست دارم چون نان و نمک» به چاپ دهم. موفقیت خود را در زمینه شعر مدیون چه می‌دانید؟
اگر موفقیتی بوده در وهله اول مدیون شاعران این آثار است که هرکدام در عرصه ادبیات غولی بوده‌اند که نه‌تنها در کشور ما بلکه در سراسر جهان خوانندگان بی‌شماری دارند. در وهله دوم می‌توان به ترجمه هم اشاره کرد که شاید نزدیکی به فضای اصلی شعر و شعر بودن ترجمه هم توانسته نقشی را در استقبال قابل توجه این آثار داشته باشد.
به نظر می‌رسد شاعرانی که آثارشان را ترجمه کرده‌اید وجوه مشترک دارند. این وجوه کدامند؟ مثلا ناظم حکمت از ترکیه با پابلو نرودا از شیلی وجهی مشترک دارد؟
بله، تا حدی می‌توان گفت که بیشتر شاعرانی که شعرشان را ترجمه کرده‌ام در یک گروه قرار می‌گیرند؛ شاعران اجتماعی با گرایشات انسان‌دوستانه و انسان محور.
آقای پوری! تا به حال شده است که نتوانید شعری را که خودتان دوستش دارید به فارسی ترجمه کنید؟
بله، چندین شعر بوده که به دلیل قرار گرفتنشان در آن سوی خط قرمز ترجمه‌پذیری نتوانستند از فیلتر ترجمه رد شوند.
می‌توانید این خطر قرمز را کمی بیشتر بشکافید و توضیح بیشتری در این‌باره بدهید؟
متاسفانه نه. ظاهرا با محدودیت این مصاحبه نمی‌شود به این امر ظریف و پردامنه پرداخت. خلاصه بگویم اگر در شعری عناصر موسیقایی یا فرهنگی یا بازی‌های زبانی غالب باشد و شعر زیبایی خود را تنها از این عناصر بگیرد در این صورت این شعرها غیرقابل ترجمه می‌شود.
تا چه اندازه دایره واژگانی را در ترجمه موثر می‌دانید؟
واژگان در زبان وسیله و ابزار انتقال مفهوم و معنی است هر چه تعداد آن بیشتر باشد طبیعتا کار مترجم برای انتقال مفهوم آسان‌تر خواهد شد.
فکر نمی‌کنید وسعت دایره واژگانی می‌تواند غیرقابل ترجمه‌ها را هم قابل ترجمه کند؟
نه، غیرقابل ترجمه بودن شعر مشکل تنوع واژگانی ندارد این عناصر دیگری است که آن را غیرقابل ترجمه می‌کند اما همان‌طور که گفتم برخورداری از واژگان متنوع و گسترده، ترجمه را زیباتر و پررنگ‌تر می‌کند.
می‌خواهید چیزی به صحبت‌هایمان اضافه کنید؟
تا جایی که در توانم بود به پرسش‌های شما پاسخ دادم شما اگر سوال دیگری دارید در خدمتتان هستم. ارسال نظر
پربیننده