دکتر حسین افتخاری*
نیروهای بریتانیایی حاضر در عراق که به نوعی مهم‌ترین متحد آمریکا در جنگ 6 ساله عراق محسوب می‌شدند، یک ماه زودتر از موعد مقرر عراق را ترک خواهند کرد. پیش از این انگلیسی‌ها که می‌دانستند تا ماه ژوئن باید از عراق خارج شوند، درصدد بودند تا قراردادی مشابه آنچه که آمریکا با عراق امضا کرده بود، با این کشور به امضا برسانند ولی برای رسیدن به این هدف دچار چالش‌هایی شدند و با مخالفت‌هایی جدی در عراق مواجه شدند با این حال تلاش انگلیسی‌ها همچنان ادامه داشت.
این تلاش در واقع در مسیر احیای مجدد حضور و نفوذ دولت انگلیس در سطح منطقه است که در کشورهای کویت، عمان، افغانستان، هند و پاکستان بشدت شاهد اعمال نفوذ آنها هستیم. حتی مذاکراتی که آمریکایی‌ها با طالبان دارند و یا مدیریت کلانی که در پاکستان از سوی آمریکا جاری است با همان قدرت و شدت از سوی انگلیسی‌ها مهندسی می‌شود. در حوزه کشورهای عربی هم انگلیس سعی می‌کند تا دوره تاریخی خود را در عراق پایه‌ریزی کند. با توجه به روابط پنهان گذشته‌ای که انگلیس با بافت‌های مختلف سیاسی و اجتماعی در عراق داشته است، می‌کوشد تا این حضور را بار دیگر در قالب توافقنامه‌هایی که منعقد می‌شود، احیا نماید.
سفر مالکی به انگلیس نیز تلاشی در همین رابطه بود تا زمینه‌های این ماجرا را فراهم کند. مساله‌ای که در این میان مطرح می‌شود بحث عقب‌نشینی نیروهای انگلیس است که در واقع خروج آنها از عملیات نظامی است و نه خروج از عراق. خروج از عراق به شکل واقعی موکول به این است که توافقنامه امنیتی میان دولت عراق و انگلیسی‌ها منعقد شود که البته انگلیسی‌ها برای این مساله حاضرند هزینه‌های لازم را نیز بپردازند. اما آنچه که درباره آمریکایی‌ها باید مورد بحث قرار گیرد این است که آنها قراردادهای خود را منعقد کرده و سپس پایان حضور در عراق را اعلام کرده‌اند.
هرچند که در حال حاضر مدتی است که توافقنامه امنیتی بغداد- واشنگتن هم مرتب از جانب آمریکایی‌ها نقض می‌شود. طبق این توافقنامه نیروهای آمریکایی باید از شهر خارج شده و در پادگان‌ها مستقر شوند و تنها طبق توافق در شرایط نیاز و با هماهنگی نیروهای عراقی وارد عملیات شده و در آن مشارکت داشته باشند اما حوادثی که اخیرا اتفاق افتاد نکاتی را مجددا مطرح کرد.
گفت‌وگوها و مذاکراتی میان مقامات آمریکایی جاری بود مبنی بر اینکه خروج از عراق بدون کسب سقف دستاوردهای لازم یک خسارت و شکست محسوب می‌شود، فلذا باید زمینه‌های توجیه این بحث را فراهم می‌کردند. پس همزمان و به ناگاه دیدیم که موضوع حزب بعث در قالب بحث آشتی ملی مجددا مطرح شد و به موازات همین مساله حوادث امنیتی هم شدت گرفت.
حوادث امنیتی زمانی در بغداد و شهرهای دیگر عراق تشدید شد که آمریکایی‌ها تعداد زیادی از بعثی‌هایی را که زندانی آنها بودند، آزاد کردند.
آنها بدون هماهنگی دولت قانونی مالکی به این کار دست زدند که این مساله گمانه‌زنی راجع به اینکه آزادی این افراد ضمن توافقی میان آمریکایی‌ها و حزب بعث صورت گرفته باشد را تقویت می‌کند بویژه اینکه آنها همزمان با اجرای عملیات انتحاری در عراق مذاکرات و فشار را بر نیروهای آمریکایی شدت دادند. ممکن است این سؤال مطرح شود که سبک عملیات بعثی‌ها، اجرای عملیات‌های نظامی است اما بسیاری از این عملیات‌ها که در چند روز اخیر انجام شده سبک عملیات القاعده است.
در جواب این سؤال یادآور می‌شویم القاعده وقتی که وارد عراق شد بستر و گستره حضور خود را در جامعه بر پایه چارچوب‌های حزب بعث و نیروهای آن و البته استفاده از سنی‌هایی که سلفی بودند، قرار داد. لذا حزب بعث برای آنکه بتواند پشتوانه‌های بیرونی خود را به دست آورد و قدرت نظامی بیشتری کسب کند امکانات در اختیار آنها قرار داد. از این روی می‌توانیم این نتیجه‌گیری را انجام دهیم که بعثی‌ها از لحاظ عملیاتی بخشی از اعضای القاعده را که این روزها سخت در فشار هستند در آغوش خود گرفته و از آنها حمایت می‌کنند.
پس اجرای عملیات به سبک القاعده یا به‌وسیله نیروهای آنها (منتهی با هدایت بعثی‌ها) امری قابل درک است.
این در حالی است که کشورهای عربی منطقه هم سعی می‌کنند برای رسیدن به اهدافشان از اهرم فشار گروه‌هایی مثل حزب بعث یا گروه‌های سلفی به خوبی استفاده کنند.
به هر صورت مجموعه این رویدادها این مساله را نشان داد که آمریکایی‌ها برای اینکه بتوانند به عراق فشار وارد کنند، محورهایی از توافق را تعدیل کرده و خروج خود از عراق را به تعویق بیندازند تا بتوانند امتیازات بیشتری کسب کنند این سلسله اقدامات را مهندسی کرده و به اجرا گذاشته‌اند.
سفر هیلاری کلینتون هم در مقطعی انجام گرفت که فشارهای زیادی در حال حاضر روی عراق وجود دارد. هم‌اکنون در آستانه ژوئن قرار گرفته‌ایم که باید در این ماه رفراندوم تایید یا رد کردن توافقنامه امنیتی با آمریکا انجام شود.
در واقع کلینتون سعی کرد تا با سفر خود و انفجارهایی که انجام گرفته این پیام را به مالکی منتقل کند و زمینه‌های لازم را برای امتیازگیری‌های ایالات متحده به‌وجود آورد. منتها این شرایط در داخل عراق چندان فراهم نیست و بعید به نظر می‌رسد که در آستانه رفراندوم توافقنامه امنیتی، آمریکایی‌ها بتوانند امتیاز جدیدی را از عراق کسب کنند.
*کارشناس امور خاورمیانه سناریوی جدید آمریکا برای عراق
دکتر حسین افتخاری*
نیروهای بریتانیایی حاضر در عراق که به نوعی مهم‌ترین متحد آمریکا در جنگ 6 ساله عراق محسوب می‌شدند، یک ماه زودتر از موعد مقرر عراق را ترک خواهند کرد. پیش از این انگلیسی‌ها که می‌دانستند تا ماه ژوئن باید از عراق خارج شوند، درصدد بودند تا قراردادی مشابه آنچه که آمریکا با عراق امضا کرده بود، با این کشور به امضا برسانند ولی برای رسیدن به این هدف دچار چالش‌هایی شدند و با مخالفت‌هایی جدی در عراق مواجه شدند با این حال تلاش انگلیسی‌ها همچنان ادامه داشت.
این تلاش در واقع در مسیر احیای مجدد حضور و نفوذ دولت انگلیس در سطح منطقه است که در کشورهای کویت، عمان، افغانستان، هند و پاکستان بشدت شاهد اعمال نفوذ آنها هستیم. حتی مذاکراتی که آمریکایی‌ها با طالبان دارند و یا مدیریت کلانی که در پاکستان از سوی آمریکا جاری است با همان قدرت و شدت از سوی انگلیسی‌ها مهندسی می‌شود. در حوزه کشورهای عربی هم انگلیس سعی می‌کند تا دوره تاریخی خود را در عراق پایه‌ریزی کند. با توجه به روابط پنهان گذشته‌ای که انگلیس با بافت‌های مختلف سیاسی و اجتماعی در عراق داشته است، می‌کوشد تا این حضور را بار دیگر در قالب توافقنامه‌هایی که منعقد می‌شود، احیا نماید.
سفر مالکی به انگلیس نیز تلاشی در همین رابطه بود تا زمینه‌های این ماجرا را فراهم کند. مساله‌ای که در این میان مطرح می‌شود بحث عقب‌نشینی نیروهای انگلیس است که در واقع خروج آنها از عملیات نظامی است و نه خروج از عراق. خروج از عراق به شکل واقعی موکول به این است که توافقنامه امنیتی میان دولت عراق و انگلیسی‌ها منعقد شود که البته انگلیسی‌ها برای این مساله حاضرند هزینه‌های لازم را نیز بپردازند. اما آنچه که درباره آمریکایی‌ها باید مورد بحث قرار گیرد این است که آنها قراردادهای خود را منعقد کرده و سپس پایان حضور در عراق را اعلام کرده‌اند.
هرچند که در حال حاضر مدتی است که توافقنامه امنیتی بغداد- واشنگتن هم مرتب از جانب آمریکایی‌ها نقض می‌شود. طبق این توافقنامه نیروهای آمریکایی باید از شهر خارج شده و در پادگان‌ها مستقر شوند و تنها طبق توافق در شرایط نیاز و با هماهنگی نیروهای عراقی وارد عملیات شده و در آن مشارکت داشته باشند اما حوادثی که اخیرا اتفاق افتاد نکاتی را مجددا مطرح کرد.
گفت‌وگوها و مذاکراتی میان مقامات آمریکایی جاری بود مبنی بر اینکه خروج از عراق بدون کسب سقف دستاوردهای لازم یک خسارت و شکست محسوب می‌شود، فلذا باید زمینه‌های توجیه این بحث را فراهم می‌کردند. پس همزمان و به ناگاه دیدیم که موضوع حزب بعث در قالب بحث آشتی ملی مجددا مطرح شد و به موازات همین مساله حوادث امنیتی هم شدت گرفت.
حوادث امنیتی زمانی در بغداد و شهرهای دیگر عراق تشدید شد که آمریکایی‌ها تعداد زیادی از بعثی‌هایی را که زندانی آنها بودند، آزاد کردند.
آنها بدون هماهنگی دولت قانونی مالکی به این کار دست زدند که این مساله گمانه‌زنی راجع به اینکه آزادی این افراد ضمن توافقی میان آمریکایی‌ها و حزب بعث صورت گرفته باشد را تقویت می‌کند بویژه اینکه آنها همزمان با اجرای عملیات انتحاری در عراق مذاکرات و فشار را بر نیروهای آمریکایی شدت دادند. ممکن است این سؤال مطرح شود که سبک عملیات بعثی‌ها، اجرای عملیات‌های نظامی است اما بسیاری از این عملیات‌ها که در چند روز اخیر انجام شده سبک عملیات القاعده است.
در جواب این سؤال یادآور می‌شویم القاعده وقتی که وارد عراق شد بستر و گستره حضور خود را در جامعه بر پایه چارچوب‌های حزب بعث و نیروهای آن و البته استفاده از سنی‌هایی که سلفی بودند، قرار داد. لذا حزب بعث برای آنکه بتواند پشتوانه‌های بیرونی خود را به دست آورد و قدرت نظامی بیشتری کسب کند امکانات در اختیار آنها قرار داد. از این روی می‌توانیم این نتیجه‌گیری را انجام دهیم که بعثی‌ها از لحاظ عملیاتی بخشی از اعضای القاعده را که این روزها سخت در فشار هستند در آغوش خود گرفته و از آنها حمایت می‌کنند.
پس اجرای عملیات به سبک القاعده یا به‌وسیله نیروهای آنها (منتهی با هدایت بعثی‌ها) امری قابل درک است.
این در حالی است که کشورهای عربی منطقه هم سعی می‌کنند برای رسیدن به اهدافشان از اهرم فشار گروه‌هایی مثل حزب بعث یا گروه‌های سلفی به خوبی استفاده کنند.
به هر صورت مجموعه این رویدادها این مساله را نشان داد که آمریکایی‌ها برای اینکه بتوانند به عراق فشار وارد کنند، محورهایی از توافق را تعدیل کرده و خروج خود از عراق را به تعویق بیندازند تا بتوانند امتیازات بیشتری کسب کنند این سلسله اقدامات را مهندسی کرده و به اجرا گذاشته‌اند.
سفر هیلاری کلینتون هم در مقطعی انجام گرفت که فشارهای زیادی در حال حاضر روی عراق وجود دارد. هم‌اکنون در آستانه ژوئن قرار گرفته‌ایم که باید در این ماه رفراندوم تایید یا رد کردن توافقنامه امنیتی با آمریکا انجام شود.
در واقع کلینتون سعی کرد تا با سفر خود و انفجارهایی که انجام گرفته این پیام را به مالکی منتقل کند و زمینه‌های لازم را برای امتیازگیری‌های ایالات متحده به‌وجود آورد. منتها این شرایط در داخل عراق چندان فراهم نیست و بعید به نظر می‌رسد که در آستانه رفراندوم توافقنامه امنیتی، آمریکایی‌ها بتوانند امتیاز جدیدی را از عراق کسب کنند.
*کارشناس امور خاورمیانه ارسال نظر
پربیننده