حجت‌الاسلام و المسلمین سید سعید لواسانی*: یکی از ظهورات نفس که از آفات عُجب است، آن است که ما گناهان و خطاهای خود را گناه و خطا ندانیم. یعنی خودبینی و خودبزرگ‌بینی ما را به آنجا می‌کشاند که توجه به گناه و خطای خود نداریم و گناه و خطا و نافرمانی خود را کوچک می‌شماریم. حقیقت نافرمانی خدا، مخالفت با خداست و هرنافرمانی و مخالفتی گناه است؛ چه کوچک باشد، چه بزرگ. یعنی هر معصیتی که انسان را به تکذیب قلبی و عملی تجاوز از حق و مخالفت با آن و انحراف و گمراهی می‌کشاند و موجب بیزاری خدا از بنده می‌شود و نتیجه آن دوری از خدا و عذاب الهی است. به تعبیر دیگر معصیت آدمی را از جاده هدایت و رشد بیرون می‌کند و در بیراهه شر و فساد پرتاب می‌کند. کسی که نافرمانی خدا را کوچک شمرد، ترسی از انجام آن ندارد. در نتیجه گناه را مرتکب می‌شود. چنین شخصی در حقیقت رعایت عظمت خدا را نمی‌کند، او نزد عظمت خدا حقیر و پست است. بله! اقتضای بندگی ترک معصیت و نافرمانی خداست؛ هم نافرمانی در نظر و اعتقاد و هم نافرمانی در عمل و رفتار.
این ویژگی خطرناک، مشکل دومی را موجب می‌شود و آن اینکه ما خطاها و گناهانی که انجام داده‌ایم، فراموش می‌کنیم. معلوم است کسی که گناهان در نگاهش کوچک است، آنها را فراموش می‌کند. اینکه می‌شنویم ائمه اطهار سلام‌الله‌علیهم‌اجمعین همواره در محضر خدا حالت انفعال دارند و بر گریه و استغفار و دعا مداومت داشتند، دلیلش این است که آنان مراقب هستند که در خطا و نافرمانی گرفتار نشوند. آنان همواره بزرگی خدا در نظرشان است، طبعاً هر مطلبی را در این پیشگاه کبریایی او بد می‌دانند. روح آنان چنان بزرگ است که حتی وقتی یک لحظه در پیشگاه خدا بدون وضو هستند، خود را خجالت‌زده می‌بینند. معلوم است، کسی که هیچ‌گاه و در هیچ حالتی خدا را فراموش نمی‌کند، همواره نگران رفتار و کردار و نیات خود است. چرا ما ترس از گناه نداریم؟ چرا ما گناهان خود را گناه نمی‌دانیم؟ چرا ما خطاهای گذشته خود را فراموش کرده‌ایم و حالت انفعال و استغفار و تضرع نداریم؟ دلیل آن خودبینی پنهانی است که در ماست. چرا امامان معصوم علیهم‌السلام برخلاف ما لحظه‌ای از گریه و تضرع فارغ نیستند؟
زیرا آنان کوچک‌ترین نشانه‌ای از عُجب در وجودشان نیست.
آری! کسی که گرفتار خودبزرگ‌بینی شد، گناهان خود را خطا نمی‌بیند و گناهان خود را فراموش می‌کند، زیرا گناهان در نظر او بزرگ نیست. نتیجه چنین حالتی چیست؟ خودمان و کارهای‌مان در نزد ما بیشتر جلوه می‌کند و خطاها‌ی‌مان برای ما نه تنها بد جلوه نمی‌کند بلکه خوب می‌نماید: «قُلْ هَلْ نُنَبِّئُکُمْ بِالْأَخْسَرِینَ أَعْمالًا الَّذِینَ ضَلَّ سَعْیُهُمْ فِی الْحَیاه الدُّنْیا وَ هُمْ یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ یُحْسِنُونَ صُنْعاً» [کهف: 104 - 103] «بگو به شما از زیان‌بارترین کارها خبر بدهم؟ کسانی که کوشش‌هایشان در زندگی دنیوی تباه شده است و خود تصور می‌کنند که نیکوکارند». بنابراین تلاش می‌کنند و زحمت می‌کشند. اما همه آنها تباه می‌شود. نتیجه دیگر چنین حالتی آن است که اصلاً به دنبال جبران گذشته نیستیم و استغفار و توبه حقیقی نمی‌کنیم و از مکر خدا غافل می‌شویم. «أَ فَأَمِنُوا مَکْرَ اللهِ فَلا یَأْمَنُ مَکْرَ اللهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخاسِرُون» [اعراف: 99] «آیا از مکر خدا خود را ایمن دانستند؟ جز مردم زیانکار کسى خود را از مکر خدا ایمن نمىداند». کسی که گرفتار مکر خدا شد، زیانکار می‌شود و در نتیجه عبادات و کارهای خوب او هم نتیجه مطلوب ندارد.
اگر زیان‌هایی که مکر خدا بر سر ما می‌آورد دنبال کنیم، می‌بینیم حتی اگر ما دانشمند و خبره سیاست و کیاست باشیم، جاهل و نادان هستیم. ما خود را دانا و سیاستمدار می‌دانیم اما در واقع نادان هستیم و نادانی ما به حدی است که به توهم مضاعف منجر شده است. زیرا در کار خود خطاها می‌کنیم و بر خطا و اشتباه خود پافشاری می‌کنیم و هیچ نصیحتی در ما اثر نمی‌کند. این امر بویژه در سیاستمداران و کارگزاران نظام بیشتر جلوه و ظهور دارد. همین حالت است که مورد سوءاستفاده نفوذی‌هاست. منشأ بسیاری دعواها و درگیری‌ها و اختلافات سیاسی و منشأ بسیاری از تصمیم‌های غلط و اشتباه که در سطح خُرد و کلان رخ می‌دهد، به همین ویژگی بازمی‌گردد. اینکه می‌بینیم هر دولتی که سرکار می‌آید، دولت گذشته را به بدترین نحو نقد می‌کند، به‌حدی که مثل آن است که در آن دولت کار خوبی انجام نشده است و دولت پیشین کاری جز خیانت یا خطا نداشته است، ریشه در خودبزرگ‌بینی دارد که دولت مستقر نسبت به خود و توانایی‌های خود دارد. به‌گونه‌ای که خود را مصون از انتقاد می‌داند و جریان‌های رقیب را مستحق بدترین نسبت‌ها.
نتیجه چنین ویژگی‌ای چیست؟ انسان از کمال محروم می‌شود و همیشه درجا می‌زند و مدتی - حداقل 4 سال - را که قدرت در اختیار اوست، با بحث‌های بیهوده هدر می‌دهد و کار مملکت آنگونه که شایسته است، پیش نمی‌رود. به تعبیر دقیق‌تر اگر ذات پیش‌رونده و پیش‌برنده انقلاب اسلامی و قدرت معنوی آن نباشد، نمود این خودبزرگ‌بینی‌ها خود را بیش از آنچه امروز می‌بینیم، نشان می‌داد. هم خود از علم و کمال محروم می‌شویم و هم مسیر کشور و جامعه را در رسیدن به کمال مطلوب سد می‌کنیم.
سیاستمداران باید به‌هوش باشند و خود را همواره در معرض خطا و انتقاد بدانند. از انتقاد و حتی تخطئه استقبال کنند و نصیحت‌پذیر باشند. راست‌اندیشی و عملکرد درست آنان، در سطح جامعه پخش می‌شود و جامعه را صالح می‌کند و خطاهای آنان به کل کشور سرایت و جامعه را از درون نابود می‌کند.
* امام جمعه شمیرانات