احسان کرمی: 4 سال از بحران داخلی سوریه می‌گذرد و بالغ بر ده‌ها کشور اراده و عزم خود را بر تغییر سیستم سیاسی این کشور گماشته و تلاش فراوانی صورت داده بودند که بشار اسد رئیس‌جمهور این کشور را از قدرت برکنار کنند و در تمام این سال‌ها ایران کنار مردم سوریه باقی مانده و این نظام را حفظ کرده است و پر واضح است که نقش ایران نقشی پر رنگ و غیر قابل انکار است تا جایی که در برهه‌ای از زمان حتی روس‌ها دمشق را ترک می‌کنند اما ایرانی‌ها در کنار بشار اسد می‌مانند؛ برهه‌ای که تروریست‌ها به چند صد متری کاخ ریاست‌جمهوری سوریه رسیده بودند و همه گمان می‌کردند نظام سوریه ساقط شده است.
حال پس از این مدت و صرف هزینه‌های انسانی، مالی و تسلیحاتی ایران در سوریه، سوالی اساسی ذهن‌ها را درگیر خود کرده: آیا تلاش فراوان ایران در حمایت از مردم و نظام سوریه و مبارزه با تروریسم منافعی نیز برای او داشته است یا خیر؟ در این نوشتار سعی شده از منظر مدیریت بلندمدت به این سوال پاسخی هر چند کوتاه و مجمل داده شود.
ابتدا باید گفت جنگ داخلی سوریه موجبات فراهم شدن وضعیتی جهت بسط تفکر شیعی در منطقه را فراهم کرد و شیعیان منطقه غرب آسیا به این توانایی رسیدند که با پشتیبانی ایران گروه‌های عقیدتی، فرهنگی و رزمی‌ای را که مبانی آنها اسلامی است ایجاد کنند. در این میان بحران عراق شرایط مناسبی را جهت تشکیل و مشروعیت‌بخشی سیاسی و نظامی نیروهای مردمی در عراق فراهم کرد، موضوعی که اگر ائتلاف بعثی‌های طرفدار «صدام» با داعش و حمله به عراق و سقوط چند استان این کشور نبود شاید هیچگاه در فضای سیاسی غرب آسیا و با وجود دخالت‌های آمریکا و غرب در منطقه ممکن و میسر نمی‌شد. همچنین فتوای مرجعیت عراق بویژه آیت‌الله‌العظمی سیدعلی سیستانی جهت تشکیل گروه‌های دفاع ملی این شرایط را تسریع و مشروعیت سیاسی و نظامی نیروهای مردمی را در عراق و منطقه بیش از پیش عمیق کرد.
پر واضح است اگر در وضعیت عادی نیروهای مردمی عراق اقدام به تشکیل گروه‌های مبارز و مقاومت می‌کردند، آمریکا و ائتلاف دنباله‌رو غربی، این گروه‌ها را مانند «حزب‌الله» به عنوان گروه‌های تروریستی در جامعه جهانی معرفی می‌کردند اما امروز وجهه و مشروعیت سیاسی و جهانی این نیروها به راحتی قابل خدشه نیست و در عین حال نباید از ذهن دور داشت اکنون بیش از 100 هزار نفر نیروی شیعی معتقد و با مبانی تفکر اسلامی علاوه بر دریافت آموزش‌های رزمی مکفی و لازم، تجربه نبرد در میدان‌های رزم واقعی را نیز در کارنامه خود دارند.
در سوریه نیروهای دفاع وطنی با راهنمایی و تلاش ایران تشکیل شدند و توانسته‌اند در کنار ارتش رسمی این کشور دفاع خوبی ارائه دهند. اگرچه مبانی اعتقادی این نیروها چندان عمیق نیست و می‌توان ادعا کرد این گروه تمام نیروهای طرفدار نظام سوریه از هر مذهب و نژاد و دینی را در خود گرد آورده اما ظرفیتی مردمی و مقبول برای دفاع از کیان سیاسی و اقتصادی سوریه فراهم کرده است.
اما تشکیل حزب‌الله سوریه اقدامی بزرگ و تکان‌دهنده برای رژیم صهیونیستی و غرب است، چراکه نیروهای اعتقادی شیعه در سوریه را به خود جذب و سازماندهی خواهد کرد و در عین حال موجبات رشد بیش از پیش تفکر شیعی در سوریه را فراهم می‌کند. گروه‌های علوی سوری آمادگی لازم را برای پیوستن به تفکر شیعی دارا هستند و علایق بشار اسد هم به مذهب شیعه قابل چشم‌پوشی نیست. امروز ثمره این اقدام مثبت را می‌توان در دفاع مردمی و حفظ جانانه مناطق محاصره‌شده‌ای همچون شهرک‌های «نبل» و «الزهرا» در شمال حلب و «فوعه» و «کفریا» در استان ادلب بخوبی مشاهده کرد. شهرها و شهرک‌هایی که ماه‌ها در میان محاصره دشمن با تکیه بر نیروهای اعتقادی و بومی به دفاع پرداخته‌اند و از سقوط خطوط خود جلوگیری و حتی ضرباتی قوی به پیکره مهاجمان وارد کرده‌اند.
در افغانستان و پاکستان هسته‌های اولیه حزب‌الله با تشکیل لشکرهای «فاطمیون» و «زینبیون» پایه‌ریزی شده و در واقع ایران هم‌اکنون در تمام کشورهای شیعی منطقه دارای بازوی فرهنگی، فکری، اعتقادی و در نهایت نظامی شده است که لزوم حضور ایران در این مناطق جهت دفاع از منافع و امنیت ملی خود را کاهش داده و در عین حال شرایط حمایت از شیعیان و دفاع بومی آنها را برابر موج حملات تکفیری- تروریستی فراهم کرده است. این وضعیت در عین حال توان بازدارندگی ایران در منطقه غرب آسیا را نیز افزایش می‌دهد.
در واقع گروه‌هایی با تفکر مقاومتی که در منطقه غرب آسیا تشکیل می‌شوند ابتدا به امر، ایمانی راسخ به ولایت فقیه و رهبری ایران دارند و بعضا دستورات و فرمان رهبری ایران را بیش از سیستم سیاسی مستقر در کشورهای خود ارج می‌نهند و در عالم سیاست روشن است این سخن چه معنایی دارد و آن نفوذ ایران در منطقه است و ماهیت و جوهر این نفوذ در برابر نفوذ بلوک غرب و سرمایه‌داری که نفوذی بر مبنای سلطه است بر مبنای اسلام ناب و با مبادی عمیق مذهبی، ایمانی و تفکری است.
تاریخ سی و اندی ساله انقلاب اسلامی به رهبری ولایت فقیه بخوبی آشکار می‌کند ایران در تفکر راهبردی و بلندمدت همیشه موفق‌تر از رقبای منطقه‌ای و جهانی خود عمل کرده و بخوبی از تهدیدها برای خلق فرصت‌های جدید و رویش‌های نو استفاده بهینه برده است و بعید به نظر نمی‌رسد در صورت فشار بیش از حد بلوک عربی به شیعیان منطقه و در نگاهی کلی‌تر محور مقاومت ایران هسته گروه‌های اعتقادی و نظامی را در کویت، عربستان و بحرین گسترش دهد، هر چند در قالب گروه‌های فکری و سیاسی تا گروه‌هایی مانند حزب‌الله لبنان سیاسی و رزمی.
وضعیت یمن نیز بخوبی روشن می‌کند این کشور با اعتقاد راسخ به مبانی تفکر اسلامی و رهبری ولایت فقیه در جبهه مقاومت قرار گرفته است و یکی از دلایل اصلی حمله عربستان همان‌گونه که در سخنان خود مسؤولان این کشور هم مشخص است جلوگیری از نفوذ ایران و در واقع شروع جنگی نیابتی علیه ایران و همپیمانان منطقه‌ای او است.
جان کلام اینکه آمریکا و متحدان غربی و عربی و منطقه‌ای این کشور در چند سال اخیر تلاش کرده‌اند با بهره‌برداری از تربیت‌شدگان «سلفیت» و «تکفیر» در کل جهان و تزریق مالی و تسلیحاتی توسط سازمان‌های جاسوسی خود اقدام به تشکیل گروه‌های ترویستی کنند که به صورت نیابتی از طرف غرب با ایران وارد درگیری شوند و علاوه بر کاهش نفوذ ایران، شرایط کشیده شدن جنگ به داخل مرزهای ایران را نیز فراهم کنند لیکن این حربه چون تیغی دولبه عمل کرده و از سوی دیگر موجب رویش‌های جدید و خلق فرصت‌هایی طلایی برای ایران شده که تنها یک مورد آن نفوذ بیشتر ایران در بلندمدت در منطقه غرب آسیاست.
حامیان تروریسم با مجموعه اقدامات خود حقانیت تفکر توحیدی و ولایی حاکم بر ایران را اثبات و فضای مشروع و مقبولی برای بسط قدرت تفکری و عملگرایانه ایران در منطقه فراهم کردند که نتیجه آن در دهه‌های آینده منطقه مشخص خواهد شد. شاید اگر غربی‌ها پیش‌بینی می‌کردند از خاکستر جنگ در سوریه جبهه جدید جولان علیه اسرائیل تشکیل و مرزهای امنیتی این رژیم جعلی بیشتر تهدید خواهد شد هیچگاه دست به چنین اقداماتی نمی‌زدند.
روی دیگر درگیری‌های منطقه خلق مبانی تفکری جدیدی با لایه‌هایی از اسلام سطحی و قشری است که در قالب تفکر «وهابی»، «تکفیری» و «سلفی» نمود پیدا کرده و غرب تلاش دارد اسلام راستین را با همین مفهوم به جهان معرفی کند و با این اقدام از رسیدن پیام اسلام ناب به مردم دنیا جلوگیری کند؛ در واقع بلوک «صهیونیستی» در دنیا در مقابل مفهوم اسلام ناب اقدام به ساختن مفهومی با اسمی یکسان یعنی اسلام و ریشه و هسته‌ای متفاوت کرده است اما در این میان بحران‌های سوریه، عراق و یمن در نهایت موجبات ضعف و نابودی بیش از پیش تفکر تکفیری را فراهم خواهد کرد. واضح‌ترین دلیل این موضوع نیز تسلط بخشی از تفکر تکفیری در سوریه و عراق و تشدید درگیری‌های مذهبی و سیاسی و ایجاد خلأ امنیت در این مناطق است. به طور طبیعی مردم همزیستی مسالمت‌آمیز و توام با امنیت و آرامش را بر درگیری پردامنه و خونین ترجیح خواهند داد و همین امر به روز نبودن تفکر اسلام غیرناب را اثبات می‌کند و از این رو به آرامی این جریان تندرو مذهبی به حاشیه رانده شده و فضای عقلانی بیش از پیش حاکم خواهد شد. از سوی دیگر علاوه بر ناتوانی حاکمیتی و مدل‌سازی سیاسی حکومتی تفکرات تندرو مذهبی، بحران‌های جاری، فضای لازم را جهت تضارب و شکل‌گیری فضای انتقادی فراهم می‌کند و ماهیت، بنیادها و تفکرات گروه‌های سلفی، تکفیری و وهابی برابر تفکر شیعی صف‌آرایی می‌کنند و در این میان مشخص است کدام تفسیر از اسلام تواناتر و قدرتمندتر و عقلانی‌تر خواهد بود و توان ارائه سیستم و حاکمیتی موفق را دارد؛ این امر در گذر زمان علاوه بر نفوذ فکری تشیع، ماهیت گروه‌های وابسته به صهیونیسم جهانی را نیز روشن‌تر کرده و غبارهای فتنه را محو می‌کند.
تجربه ناموفق نظام‌های مبتنی بر مذاهب اهل تسنن در نظام‌سازی، اهل تسنن را به طرف دولت‌های «سکولار» یا «میانه‌رو» با تفکر زندگی مسالمت‌آمیز و برادرانه سوق می‌دهد که حداقل بتوانند در آرامش و امنیت به زندگی خود ادامه دهند.
تمام این تفاسیر بدین معناست که غرب و بویژه آمریکا و اسرائیل اشتباهی بزرگ و استراتژیک در غرب آسیا مرتکب شده‌اند که در بلندمدت موجب قدرت‌گیری بیشتر فکری و عملی ایران در منطقه و جهان خواهد شد. «داعش»، «النصره» و جبهه عربی پشتیبان آنها ظرفیت‌های تکفیری خود در تمام دنیا را بشدت جمع کرده‌اند و موفقیت‌هایی هم در کوتاه‌مدت به دست آورده‌اند اما همین وضعیت موجبات شکست فکری و اعتقادی و عملی آنها را فراهم خواهد کرد.