پنجاه و ششمین بی‌ینال ونیز با حضور آثار هنرمندان 136 کشور جهان پس از 6ماه برپایی در اول آذرماه به پایان رسید و با اتمام پایان آن می‌توان نگاهی به دستاوردهای حضور ایران در این معرکه هنرهای تجسمی داشت. برای فرهنگ حدود 250 تعریف ارائه کرده‌اند. از جمله: مجموعه دستاوردهای مادی و معنوی هر جامعه، اعم از دانش، هنر، اخلاقیات، قواعد، آداب، رسوم، عادات و دیگر قابلیت‌های اکتسابی که از نسلی به نسل دیگر انتقال می‌یابد. نگره‌ای که در شکل کنونی آنگاه ماهیتی غریب می‌یابد و رهسپار موجی ندانسته از ابتذال، بیگانگی و بی‌مفهومی میشود و برای تزیین شکل ماجرا، نام‌هایی زیبا را برای خود برچسب می‌دارد. در این میان واژه تسلیم فرهنگی مناسب‌ترین عنوانی است که می‌توان بر اینگونه رویکرد واگرایانه داشت که به تحدید مرزهای فرهنگی پرداخته و در پی محدودسازی اصالت به نفع بیگانه‌سازی است. تعاریف مختلف و متفاوت از فرهنگ بیانگر این است که تمام دستاوردهای مادی و معنوی بشر در طول تاریخ در قالب اصطلاح فرهنگ قابل تعبیر است. در این دوره از Biennale di Venezia که از سال 1895 در سال‌های فرد میلادی در ونیز ایتالیا برگزار میشود، باغ مرکزی بی‌ینال در منتهی‌الیه جنوب جزیره، در محوطه‌ای به نام Giardini تعبیه شده بود؛ با 29 پاویون در کنار پاویون مرکزی. کمی بالاتر از این محوطه، در محوطه‌ای به نام Arsenale هم علاوه بر پاویون مرکزی، 23 پاویون دیگر شکل گرفته بود. همچنین 155 پاویون نیز در نقاط مختلف شهر (جزیره) به‌شکل پراکنده برپا شده بود، با این تفاوت که بازدید از این محوطه‌ها رایگان بود، ضمن آنکه عموم این پاویون‌ها، ساختمان‌ها یا حتی طبقه‌ای از ساختمان‌های موجود در ونیز بودند که برای این منظور اجاره شده بودند. در مجموع، بی‌ینال ونیز در سال 2015 در 207 پاویون، میزبان هنرمندان 89 کشور جهان بود. به گزارش فارس، دوسالانه بی‌ینال ونیز هر دو سال یک‌بار (در سال‌های فرد) در شهر ونیز ایتالیا برگزار میشود و نخستین دوره این دوسالانه در سال 1895 میلادی برگزار شد. ایران بعد از انقلاب در 6 دوره از این دوسالانه حاضر بوده است و امسال هفتمین حضور خود را با تغییراتی در فضای غرفه و تعداد هنرمندان و همچنین ملیت آنها تجربه کرد. به گفته مجید ملانوروزی، مدیرکل مرکز هنرهای تجسمی برای محل استقرار نمایشگاه ایران در ونیز یک میلیارد تومان هزینه شده است. وی اظهار امیدواری کرد فضایی که برای غرفه ایران در بی‌ینال ونیز در نظر گرفته شده، در سال‌های آینده نیز نگه داشته شود! اما در این مدت این رویداد هنری همراه با حاشیه‌های بسیار بوده و از شکل حضور تا فرم آثاری بیگانه با اصالت و هویت ایران که رویه‌ای غربگرایانه دارند، فضای انتقادی گسترده‌ای را فراهم کرده است. برای مثال حضور بنیادی خصوصی با نام فیضنیا به عنوان سردمدار برنامه‌های اجرایی که با دفتر هنرهای تجسمی وزارت ارشاد برای حضور در این رویداد به همکاری می‌پرداخت، از جمله موارد مورد انتقاد بوده است. از طرفی مارکو منگوتزو، منتقد هنری ایتالیایی‌الاصل به عنوان کیوریتور یا نمایشگاه‌گردان غرفه ایران در دوسالانه ونیز بود. از طرفی آثاری از سوی 30 هنرمند ایرانی در دوسالانه ونیز به نمایش درآمد. مدیرکل دفتر هنرهای تجسمی ارشاد درباره آثار ایرانی حاضر در دوسالانه ونیز گفته بود: «ما با آثاری که به ونیز می‌بریم نشانه‌های تاثیر هنر ایران بر هنر کشورهای منطقه را نشان می‌دهیم». سرپرست موزه هنرهای معاصر پیش‌تر گفته بود: «آنچه در دوسالانه ونیز اهمیت دارد نگاه خلاقه به هنر است». اما خلاقیت به چه طریق در قاموس مسؤولان حوزه تجسمی ارشاد با فهم موضوعی اصالت تطابق می‌یابد؟ آیا نمایش هر اثری که جدا از بافت اصیل و حقیقی ایرانی باشد را می‌توان به عنوان اثری ارزشمند پذیرفت؟ مجید ملانوروزی همچنین گفته بود: «اگر در جایی ببینیم که آثار هنری موجب وهن انقلاب و دین میشود، آن آثار را حذف می‌کنیم». مساله قابل توجه فاصله عمیقی است که میان هنر ارزشمند و دینی ما با آثار به نمایش درآمده وجود دارد و پارادوکس واقعه وقتی خود را نشان می‌دهد که به گفته ملانوروزی، دفتر تجسمی وزارت ارشاد خواسته تا تأثیر هنر ایران طی 300 سال قبل که بر همه جریانات نقش داشته را به نمایش بگذارد! سرپرست موزه هنرهای معاصر تهران همچنین درباره حضور هنرمندان طیف‌های مختلف گفته بود: «به جهت اینکه این هنرمندان به گروه و طیف خاصی منتسب نشوند انواع رشته‌ها را شرکت دادیم که از همین نسل‌ها زنان و مردان در این بی‌ینال شرکت کردند و اقلیت‌های مذهبی از جمله اهل تسنن و ارامنه هم حضور داشتند». نگره بانیان و برگزارکنندگان این جایزه وقتی برجسته میشود که مارکو منگوتزو، نمایشگاه‌گردان غرفه ایران در بی‌ینال ونیز درباره حضور ایران در این رویداد هنری گفته بود: «میکل‌آنژ» زمانی که در رویدادهای بین‌المللی شرکت می‌کرد، آثارش معرف حاکمیت نبود؛ پس نمی‌توان انتظار داشت که آثار ارائه شده در بی‌ینال ونیز، معرف جمهوری اسلامی ایران باشد! اما اظهارنظر معاون هنری پرحاشیه وزیر ارشاد نیز درباره این رویداد جالب است که گفت: «سیاست دولت یازدهم گشایش راه برای حضور در مجامع بین‌المللی و دیپلماسی فرهنگی است و چنانچه در این حوزه بتوانیم ارتباطات خود را با دولت‌ها و مردم بیشتر کنیم، حضور هنرمندان ایران در خارج از کشور و حضور هنرمندان خارجی در ایران ممکن خواهد شد». به گفته بسیاری از کارشناسان حوزه هنرهای تجسمی، در این دوره از بی‌ینال ونیز تفکر اقتصادی زیر سایه سنگین انتخاب‌ها گذاشته شده است. از طرفی انتخاب آثار و هنرمندان برای این رویداد کاملا جای پرسش باقی گذاشته و حتی واکنش اهالی هنر را هم به همراه داشته است، چنانکه معصومه مظفری، رئیس انجمن نقاشان درباره نحوه انتخاب هنرمندان ایرانی در دوسالانه ونیز گفت: «قبل از انقلاب برنده‌های دوسالانه تهران و ایران به ونیز می‌رفتند، اما اکنون به صورت انتخابی این کار انجام میشود. بنده فکر می‌کنم کسانی که برای دوسالانه ونیز 2015 انتخاب شدند، نمایندگان شاخص هنری ایران نیستند. حتی در بین آنها آدم‌هایی را که در مسیر هنر استخوان خرد کردند، اصلا نمی‌بینیم». محمد احصایی، محمود بخشی، جمشید بایرامی و سمیرا علی‌خانزاده، 4 هنرمندی بودند که به انتخاب دولت در بخش Iranian highlights حضور یافتند و در کنار این 4 هنرمند، هنرمندان دیگری نیز به انتخاب بنیاد فیضنیا و با نظارت و تایید مرکز هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در دوسالانه ونیز شرکت کردند. شرکت این هنرمندان در ونیز زیر عنوان «بازی بزرگ» برنامه‌ریزی شده بود و بسیاری از هنرمندان این پرسش را مطرح کردند که چرا باید مسؤولیت انتخاب و معرفی هنرمندان و آثارشان در بی‌ینال، در اختیار یک شرکت خصوصی قرار گیرد که خارج از کشور فعال است و از احوالات ایران و هنرمندان آن بی‌خبر؟ مزدک فیضنیا، غرفه‌دار ایران در دوسالانه ونیز و موسس بنیاد هنری فیضنیا درباره حمایت مالی این بنیاد از حضور ایران در دوسالانه ونیز گفته بود: «تمام تلاش ما این است که تفکر غیرانتفاعی در حمایت از هنر ایران را تحقق بخشیم». هفتمین حضور ایران در بی‌ینال ونیز پس از پیروزی انقلاب اسلامی با همه حاشیه‌ها و ابهامات بسیار پایان یافت و اگر چه مسؤولان هنرهای تجسمی ارشاد به پیشرفت فنی و هنری ایران در این دوره اشاره دارند، اما با تامل در آثار به نمایش در آمده در ونیز می‌توان به غریبگی معنای آثار با پوسته فرهنگی ایران اسلامی رسید و فریاد فغان و افسوس بر گنجینه به باد رفته اصالت در هنر سر داد.