حنیف عبدالله*: این روزها داعش و مرکز خلافتش در الرقه واقع در شمال سوریه آبستن تحولاتی است که توجه آمریکا و همدستانش را به خود جلب کرده است. بعد از متهم شدن داعش در حوادث خونین فرانسه، در اولین اقدام 10 جنگنده رافائل فرانسوی مواضع این گروه را در شهر رقه بمباران کردند. چند هفته قبل نیز جنگنده‌های ائتلاف ضدداعش به رهبری آمریکا نشست مخالفان ابوبکر البغدادی را مورد هدف قرار دادند. برخی سران داعش به دلیل اختلافات داخلی، تعداد قابل توجهی از رهبران گروه‌های مسلح و سران مخالف بغدادی را در مقر «ملعب بلدی» معروف به «منطقه 11» در الرقه جمع کردند که قرار بود رسماً جدایی خود از البغدادی و رفع بیعت از وی را اعلام کنند. جنگنده‌های آمریکایی این مکان را مورد هدف قرار دادند که 27 نفر از مسؤولان درجه یک داعش کشته شدند. ابوحمزه الوللی، ابوعلی الانبار، والی الطبقه و ابوانس العراقی مسؤول امنیتی داعش و هماهنگ‌کننده اعزام افراد مسلح به مصر با همکاری سرویس اطلاعاتی ترکیه جزو کشته‌شدگان بودند. همچنین پس از این حمله در اطراف «منطقه 11» درگیری مسلحانه میان داعشی‌ها روی داد و در پی این حوادث، «حامد الدلیمی» مرد شماره یک داعش در الرقه که از حمله جان سالم به در برده و به نوعی لیدر جریان مخالف البغدادی در راس هرم قدرت داعش بود، توسط دوستانش به خارج از این شهر انتقال یافت. نکته جالب اینجاست که الدلیمی هم هنگام ورود به منطقه «سد البعث» برای دور شدن از کانون درگیری‌ها، خودرویش توسط موشک هدایت‌شونده آمریکایی هدف قرار گرفت و او و 3 تن از همراهانش کشته شدند.
سیا مدیر داعش
اما آمریکا در ائتلاف به اصطلاح ضدداعش به دنبال چیست؟ چرا با فناوری و جنگ‌افزارهایی که در اختیار دارد، دوپهلو با داعش برخورد می‌کند؟ گزاره‌ها حاکی از آن است که نقش سیا چیزی فراتر از نفوذ اطلاعاتی ائتلاف در کادر رهبری داعش است، در واقع این سیا است که در حال ایفای نقش کاتالیزور در درون ساختار داعش برای حل اختلافات و سرپا ماندن این سازمان سری در راستای اهداف راهبردی ایالات متحده در خاورمیانه است.
پیچیدگی داعش به قدری است که این سازمان از ائتلاف افسران پان‌عربی عراقی با شبه‌نظامیان تکفیری تشکیل شده ولی با وجود این تناقض ساختاری، کمتر نشانه‌ای از فروپاشی درونی این سازمان و اختلافات عمیق میان رهبران این سازمان سری در رسانه‌ها مطرح است. پس داعش چیزی فراتر از یک مجموعه از شبه‌نظامیان جدا شده از القاعده یا جوانان بیکار و سرخورده است.
سرتیپ صدام دست راست بغدادی
باید پرسید که چگونه البغدادی هنوز توانسته رهبری کاریزماتیک خود را حفظ کند و چه بلایی سر مخالفان وی می‌آید؟ حامد الدلیمی که مخالف ابوبکر البغدادی شده بود، سرتیپ ارتش صدام بود و دست راست خلیفه به حساب می‌آمد. همانطور که بسیاری از ناظران پیش‌بینی کرده بودند وی به‌عنوان یکی از چهره‌های مطرح بعثی که دارای ایدئولوژی پان‌عربی و سوسیالیستی هستند، با خلیفه و همفکرانش که دارای تفکرات سلفی- تکفیری‌اند دچار مشکل شده بود اما این اختلاف با کمک قدرتی فراتر از داعش تحت کنترل قرار گرفت.
ارتباط راهبردی داعش و آمریکا
اگر هدف قرار گرفتن وی توسط آمریکا را مدنظر قرار دهیم درک می‌کنیم که یک دست بیرونی قدرتمند این دو قطب آهنربا را در کنار هم قرار داده بدون اینکه هنوز داعش از درون بپاشد. آمریکا با این عملیات نشان داد مطالب مطرح شده درباره نقش آمریکا در مطرح کردن البغدادی پس از زندانی شدن توسط سیا افسانه نیست و این سازمان که از ائتلاف 2 گروه متضاد یعنی شبه‌نظامیان تکفیری و افسران بعثی شکل گرفته با هدایت استراتژیست‌های امنیتی واشنگتن درحال بازیگری در سوریه است و هرگونه تلاش برای برهم زدن بازی آمریکا در نطفه خفه خواهد شد.
حال می‌توان گفت ارتباط داعش با آمریکا یک ارتباط تاکتیکی نیست و نفوذ اطلاعاتی سیا در داعش فراتر از نفوذ اطلاعاتی و در حقیقت اشراف کامل و حتی هدایت در راستای منافع آمریکاست که با تیزبینی اهداف راهبردی را دنبال می‌کند هرچند گاهی به طور تاکتیکی در برابر خود آمریکایی‌ها نیز می‌ایستد. اما آمریکا با داعش در شمال سوریه به دنبال چیست؟
1- آمریکا به بهانه مبارزه با داعش مخالفان بغدادی را در نطفه خفه کرد که شیرازه این سازمان همچنان حفظ شود و موقعیت داعش در شمال سوریه به گونه‌ای باشد که بهانه برای حضور در این منطقه و ارسال کمک‌های نظامی به حامیانشان داشته باشد.
2- ایالات متحده بعد از بمباران مقر داعش در الرقه، در شمال سوریه و منطقه الحسکه، 2 گروه تشکیل داد؛ نخست ائتلاف «ارتش جدید سوریه» متشکل از کُردها، آشوری‌ها و مسیحی‌ها و دوم گروه دموکراتیک. هر دو گروه به‌عنوان گروه معارض در حال آموزش، تسلیح و پشتیبانی هستند و تاکنون نیز موفق شده‌اند شهر «الحول» را پاکسازی کنند و در حال برنامه‌ریزی برای آزادسازی شهر «الشدادی» هستند. سناریو اینگونه است که جنگنده‌هایی آمریکایی ابتدا مناطق را بمباران می‌کنند و پس از آن نیروهای ارتش جدید وارد می‌شوند و آنجا را آزاد می‌کنند.
3- آمریکا قصد دارد این دو گروه را تا تشکیل «دولت کردی» در شمال سوریه و «دولت انتقالی» در سوریه هدایت کند. بدین منظور ابتدا باید الرقه مرکز داعش را قبل از اینکه روسیه وارد شود، از بین ببرند و کُردها را مسلط و عنوان کنند که آمریکا مرکز اصلی داعش یعنی رقه را بازپس گرفت. مرحله بعد تثبیت موقعیت ائتلاف جدید سوریه است که از نوار شمالی آغاز و دولت کردی در آن منطقه مستقر می‌شود. در واقع تقسیم و تجزیه سوریه که از اهداف اصلی آمریکاست، از نوار شمالی محقق می‌شود.
دلایل شکست آمریکا در شمال سوریه
با توجه به نشست اخیر معارضان و بازیگران تحولات سوریه در وین و نتایج آن، همچنین با توجه به نتایج این روزهای تحولات میدانی سوریه، بازی آمریکا در شمال سوریه به چند دلیل به سرانجام نمی‌رسد:
1- طرح سازماندهی 2 گروه معارضان جدید «ارتش جدید سوریه» و «گروه دموکراتیک» مورد موافقت سایر گروه‌های معارض که از کنترل آمریکا نیز خارج شده‌اند نخواهد بود. چطور می‌توان گروه‌های قدرتمند و آموزش‌دیده‌ای مانند جبهه النصره، جیش الفتح، جیش‌الاسلام، جیش الاحرار و ارتش آزاد را در این زمینه قانع کرد.
2- تشکیل هر نوع گروه کُردی در شمال سوریه و اعطای استقلال به آنها، با امنیت ملی عراق، ترکیه و ایران در تعارض است و امکان ندارد اردوغان با تشکیل دولت کردی در سوریه موافقت کند یا اینکه کردها را در سوریه در قدرت ببیند. خط قرمز دولت ترکیه تشکیل هر نوع حکومت کردی در سوریه است که حتی با امتیازهایی مانند پیوستن به اتحادیه اروپا نیز تغییر نخواهد کرد.
3- ایران، عراق، روسیه و سوریه که طی سال‌های بحران، اصلی‌ترین مخالفان حضور هر مدل تروریست در سوریه بوده‌اند و در مبارزه با تروریست و افراد مسلح نیز با جدیت برخورد کرده‌اند هم به هیچ عنوان اجازه نخواهند داد گروهی خارج از چارچوب مقاومت بدیل نظام سوریه شود.
در حقیقت کنار زدن اسد با هر برنامه‌ای امری محال است که موفقیت هر نوع سناریویی را با چالش مواجه می‌کند. حال باید دید با فجایعی که در فرانسه و لبنان رخ داد و همچنین مصوبات نشست وین، آیا واقعا بازیگران دخیل در سوریه چنین سناریویی را از آمریکایی‌ها می‌پذیرند؟ آیا روسیه می‌تواند با بیشتر کردن روند حمله به مواضع تروریست‌ها، حمایت از آنها را پایان دهد؟
* کارشناس جهان عرب در النشره لبنان