عبدالباری عطوان*: هیچ بحثی درباره اینکه ترکیه حق دارد از مرزهای زمینی و هوایی خود دفاع کند نداریم، اما اقدام آن در سرنگون کردن یک فروند جنگنده روسیه به مثابه اعلام جنگ به یک ابرقدرت است که ممکن است پیامدهای بسیار خطرناکی داشته باشد و اگر جنگ واقعی از این نتایج نباشد، متزلزل شدن ثبات و فروپاشی اقتصاد و افتادن در ورطه جنگ فرسایشی از جمله این نتایج خواهد بود. تفاوت زیادی بین سرنگون کردن یک هواپیمای جنگی سوریه از نوع قدیمی که عمر مفید آن به پایان رسیده است با یک فروند جنگنده روسیه و کشتن 2 خلبان آن به دست نیروهای ترکمان سوری - که مورد حمایت آنکارا هستند - وجود دارد و چه‌بسا ترکیه این تفاوت را طی روزهای آینده دریابد. پیش از این، ترکیه ورود چند متری یا حتی چند کیلومتری هواپیماهای روسیه را در نزدیکی مرزهایش به حریم هوایی‌اش تحمل کرده بود، اما این‌بار به گفته روزنامه «نیویورک‌تایمز» ورود هواپیمای روسیه چند ثانیه بیشتر طول نکشید. این تحمل کردن ترکیه اوج تدبیر و خویشتن‌داری ترکیه بود و مشخص نیست چرا این راهبرد را تغییر داد و به 2 هواپیمای اف 16 دستور داد هواپیمای روسی را سرنگون کنند. بنابراین، این پرسش مطرح است که آیا ترکیه به عمد و به تحریک آمریکا به دنبال شعله‌ور کردن آتش جنگ با روسیه است؟ به هر حال، برای ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه دشوار است که این اهانت را تحمل کند و پاسخ سختی به آن ندهد. صبر و شکیبایی و پاسخ ندادن به اهانت‌ها عادت پوتین نیست. او چه با جنگ مستقیم و چه با جنگ نیابتی در انتقام گرفتن به‌هیچ‌وجه تردید نمی‌کند. داده‌ها و گمانه‌زنی‌های اولیه حاکی است که روسیه بزودی انتقام خواهد گرفت و ممکن است به شیوه نظامی و با سرنگون کردن یک جنگنده ترکیه باشد. قلب پوتین درباره مثلث ترکیه، عربستان و قطر آکنده از خشم و کینه است. خبرگزاری رسمی روسیه، سه‌شنبه گذشته به نقل از پوتین اعلام کرد سرنگون کردن جنگنده روسیه مانند خنجری از پشت از سوی شرکای تروریست‌ها بود. وی هشدار داد که این مساله پیامدهای خطرناکی در روابط بین
2 کشور ایجاد خواهد کرد. ترور ولیعهد اتریش عامل شعله‌ور شدن جنگ اول جهانی بود، آیا سرنگونی جنگنده روسی آغازکننده جنگ منطقه‌ای یا بین‌المللی خواهد بود بویژه که ترکیه عضو ناتو است؟ بنابراین رجب طیب‌اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه، وارد باتلاق خونینی شده است که برون‌رفت از آن با خسارت‌های اندک مادی و انسانی دشوار است. پس از این حادثه، اردوغان سفیران 28 کشور عضو ناتو را فراخواند تا انگیزه‌های موجود درباره سرنگون کردن این هواپیما را به اطلاع آنها برساند؛ گویا او از این کشورها درخواست کمک کرده است تا در صورت هرگونه اقدام احتمالی انتقام‌جویانه روسیه در کنار ترکیه قرار گیرند. پیامدهای دخالت ترکیه در سوریه به صورت جنگ و بی‌ثباتی و چه‌بسا رویارویی داخلی و قومیتی در حال آشکار شدن است و متاسفانه اردوغان و متحدانش به خوبی و دقیق در این‌باره عمل نکرده‌اند و تصور می‌کردند چنین دخالتی مانند تفریح برای آنها خواهد بود و نظام سوریه نیز مانند تونس، لیبی، مصر و یمن ظرف چند هفته یا چند ماه سرنگون خواهد شد و از این‌رو به رئیس‌جمهور سوریه و خانواده او پیشنهاد پناهندگی دادند، اما گذر زمان خطا و اشتباه آنها را دست‌کم پس از 5 سال ثابت کرد. حتی اگر فرض کنیم روسیه علیه ترکیه وارد جنگ جزئی یا همه‌جانبه نشود و در این‌باره خویشتن‌داری کند و به میانجی‌ها پاسخ مثبت دهد، کافی است با ارائه حمایت نظامی و مالی از حزب کارگران کردستان که با نظام ترکیه در حال جنگ است، انتقام‌گیری کند. به این معنا که نظام ترکیه وارد جنگ فرسایشی خواهد شد و این کشور به سوریه دیگری تبدیل خواهد شد. قطر و عربستان سعودی دو پایه از مثلث سه‌گانه ترکیه، قطر و عربستان در باتلاق خونین یمن گیر افتاده‌اند و اکنون نیز ترکیه در باتلاقی دیگر افتاده که بسیار خطرناک است و چشم‌انداز آینده حکایت از بی‌ثباتی و اضطراب در منطقه دارد. اعتراف میکنیم ما تصویری تیره و ترسناکی در این مقاله ارائه دادیم اما این طرحی غربی و حماقت عربی است که ما به آن کشانده شده‌ایم و روزهای آتی ویرانی و ترس بیشتر را به دنبال خواهد داشت.
* تحلیلگر سرشناس جهان عرب