۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۱۴:۳۳
بررسی کتاب «لحظه‌ها جا می‌مانند»

بازتابی از ایثارگران انقلاب اسلامی

«لحظه‌ها جا می‌مانند» در مقایسه با بسیاری دیگر از رمان‌های انقلاب، از بیشترین ویژگی‌های داستان انقلاب اسلامی برخوردار است و به یک معنی می‌توان آن را نمونه‌ خوب رمان انقلاب دانست. به گزارش فارس، دکتر محمد حنیف از پژوهشگران و نویسندگان حوزه ادبیات در یادداشتی بر کتاب «لحظه‌ها جا می‌مانند» اثر یوسف قوجق، این رمان را نمونه‌‌ای خوب از رمان انقلاب دانسته است. در بخشی از این یادداشت آمده است: «لحظه‌ها جا می‌مانند»، رمانی تاریخی است که بر محور حوادث سیاسی سال 1357 در گرگان و شهرهای اطراف شکل گرفته است. از این نظر، این رمان دارای ارزش‌های تاریخی است که دربرگیرنده‌ حوادث واقعی و برخی شخصیت‌های اصلی و جریانات دخیل در حوادث سیاسی - مذهبی منطقه است و ارزشی نزدیک به یک تاریخ محلی را دارد. با این حال، کتاب به عنوان اثری داستانی به خاطر پایبندی نویسنده به نقل رویدادهای واقعی، گاه باعث فروکش کردن تخیل و کاستن از تب داستانی شده است. چنانچه وقتی رمان به تبعید یا آزادی و حتی شهادت شخصیت‌های واقعی اشاره می‌کند، نویسنده در زبان و لحن، تسلیم واقع‌‌نگاری می‌شود و کتاب به یک اثر پژوهشی نزدیک می‌شود و هنگامی که همچون فصل نخستین و انتهایی داستان، تخیل بر واقعیت برتری می‌جوید، روح واقعی رمان، خودش را به روشنی آشکار می‌‌کند. با این حال با عنایت به آنچه در پی خواهد آمد، این اثر در مقایسه با بسیاری دیگر از رمان‌های انقلاب، از بیشترین ویژگی‌های داستان انقلاب اسلامی برخوردار است و به یک معنی می‌توان آن را نمونه‌ خوب رمان انقلاب دانست. «لحظه‌‌ها جا می‌مانند»، چند داستان موازی را دنبال می‌کند و این داستان‌ها با وجود پیوند درونی آنها به یکدیگر در نقطه‌ای از داستان در هم می‌آمیزند. یکی از این داستان‌ها مربوط به حوادث سیاسی کشور است. داستان دیگر درباره زندگی مش‌رحمان سوزنبان در گرگان و نوه‌ دختری‌اش ستاره است و سومین داستان نیز به ماجراهای مربوط به سرگرد تیموری می‌پردازد که به عنوان یک مأمور ساواک و عاشق سینه‌چاک ستاره، سایه به سایه‌ ستاره و خانواده‌‌اش پیش می‌رود. خط سیر رمان ساده و با نگاه دانای کل روایت شده است. این رمان، هم در زمره‌ رمان‌های سیاسی می‌گنجد و هم در زمره‌ رمان‌های تاریخی. پیوند معنایی بیت‌هایی که قبل از هر فصل آمده، درونمایه‌های عمیق ادبیات کهن را به رخ خواننده امروزی می‌کشد. به عبارتی، نویسنده کوشیده است با اشاراتی ظریف از گنجینه ادب کهن این مرز و بوم، داستانی در گونه‌ داستان انقلاب اسلامی و از زیرگونه‌های داستان سیاسی خلق کند. اما چرا رمان «لحظه‌ها جا می‌مانند» را باید در ذیل رمان‌های انقلاب اسلامی بررسی کرد؟ در تعریف «داستان انقلاب» پرسش‌هایی مطرح می‌شود که برای رسیدن به تعریفی جامع، پاسخ به آن پرسش‌ها لازم می‌‌نماید، پرسش‌هایی از قبیل: آیا برای تعریف ادبیات یک انقلاب، باید به تعریف خود آن انقلاب رجوع کرد؟ در مجموع می‌توان گفت داستان انقلاب در ایران، زیرگونه‌ داستان سیاسی است و ریشه‌ آن به تحولات مشروطه و ورود داستان‌نویسی نوین بازمی‌گردد. ویژگی‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی  هر دوره در خلق آثار سیاسی هر دوره تاثیرگذار است و داستان انقلاب را نمی‌توان بدون در نظر گرفتن تبار آن یعنی داستان سیاسی بررسی کرد. در رمان قوجق، اعتقاد اکثر شخصیت‌های اصلی به اصل «اسلامی بودن انقلاب و رهبری روحانیت» مشهود است. چنانچه یکی از اصلی‌ترین اقدامات مبارزان، تکثیر اعلامیه‌ها و نوارهای صدای امام خمینی(ره) و مراجع قم و روحانیون مبارز گرگان محسوب می‌شود. توجه به نقاط عطف تاریخی مورد نظر انقلاب اسلامی همچون حادثه مدرسه فیضیه قم و قیام 15 خرداد و در پی آن، تبعید امام خمینی(ره) به ترکیه، عراق و اخراج از عراق و سفر به فرانسه، حضور روحانیت در تبعید و زندان در کنار دیگر مبارزان از جمله دیگر ویژگی‌های رمان انقلاب اسلامی است که در «لحظه‌ها جا می‌مانند» بدان توجه شده است. همچنین تمرکز بر حرکت‌های هیأتی و مردمی به جای تمرکز بر حرکت‌های سازمانی، چریکی و مسلحانه هم از دیگر ویژگی‌های داستان‌های انقلاب اسلامی است که قوجق جز درباره شخصیت محمد جوانمرد و موارد اندک دیگر، تمرکز خود را بر حرکت‌های روحانیت قرار داده است. «لحظه‌ها جا می‌مانند» در کنار توجه به محوریت رهبری روحانیت در حرکت‌های مردمی از مساجد به عدم تمرکز بر شعارهای عدالتخواهانه اقتصادی و تمرکز بر شعارهای دینی و مخالفت با مظاهر فساد در جامعه نیز توجه داشته است. در خاتمه باید اضافه کرد از دیگر ویژگی‌های داستان انقلاب اسلامی در مقایسه با داستان‌هایی که درباره انقلاب نوشته شده است و در آنها نگاه عمده نویسنده به 2 گرایش عنوان شده‌ پیشین بازمی‌گردد، این است که درونمایه‌ داستانی داستان‌های انقلاب اسلامی در راستای تبیین اهداف انقلاب اسلامی است و خواننده پس از اتمام داستان به ضرورت انقلاب اسلامی، حقانیت آن و علل آن پی می‌برد.

ارسال نظر
captcha
پربیننده