۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۵:۲۰
نقدی بر کتاب «تکیه بر شانه‌های پیاده‌رو»

در چرخه رسالت کلمات

کتاب «تکیه بر شانه‌های پیاده‌رو» مجموعه شعر علی باقری‌اصل، از شاعران کشورمان است که چندی است به بازار نشر آمده است. آنچه در ادامه خواهید خوانید، نقدی است بر این مجموعه شعر که ژاله فراهانی، از منتقدان ادبی نوشته و بخشی از آن به نقل از خبرگزاری فارس می‌آید:  «مجموعه 260 بیتی «تکیه بر شانه‌های پیاده‌رو» شامل 34 غزل با محتوای عاشقانه، انتظار، تقدیمی، جنگ و... است. این نوشته با رویکرد نقد پلورالیستی (جمع‌گرا) کوششی در تحلیل ساختار، زبان و معنا است، شامل تحلیل ساختار به صورت کلی و شناخت زبان شعر و گوینده‌ آن در اثر و در آخر صحبتی کلی در ارتباط با محتوا. قالب غالب مجموعه، غزل است که امکانات بیان هنری را با توجه به محتوای غنایی مجموعه بالا برده و دست نویسنده‌ شاعر را در مواردی از قبیل موسیقی و انسجام بیرونی اثر بازتر گذاشته است. غزل، قالبی شناخته شده و مقبولیت یافته است که استفاده از آن اولین دیدار خواننده را با شعر در چارچوبی صمیمی و آشنا میسر می‌گرداند. از منظر نشانه‌شناسی ادبی می‌توان این مجموعه را بستری هموار اما با بذرپاشی تنک برای آرایه‌های ادبی همین‌طور حس‌آمیزی و شخصیت‌پردازی دانست البته استفاده از نمادها و استعاره‌های کم و بیش بدیع نشان از نگرش هنری و ذوق بالقوه‌ شاعر دارد اما به طور عمده می‌توان این خرده را بر زبان نوشته گرفت که سعی در خوراندن حرف‌های کهنه با کلمات تقریبا نو داشته است. شرح بیشتر اینکه، زبان ادبیات زبانی است که حس و ادراکی تازه از دنیا به ما می‌دهد و ارتباط ما با پدیده‌های آن را نو و عمیق‌تر می‌کند. در این بین، شاید هیچ حرف و تجربه‌ای زیر خورشید تابان، تازه نباشد اما به تعداد شعرای خوب، تفسیر و تاویل و فرم تازه در بیان این حرف‌های تکراری وجود دارد. تفسیر و تاویل استعاره‌ها در این مجموعه، البته کار مشکلی نیست و شاعر همت و وقع اندکی بر عدم ابراز عقیده‌ واضح گذاشته است از همین رو، کشف و شهود معانی کلمات و ارائه‌ قدرتمند ایهام که خوشامدگوی خواننده به سرزمین شعر و بخشی از آن شدن است، قربانی این ماجراست. نکته‌ دیگر در زمینه‌ زبان، مساله‌ اندام‌وارگی شعرهاست. انتخاب یک قالب شسته و رفته از منظر خارجی، پوشاننده‌ عدم ارتباط درونی ابیات و حتی کلمات آن نیست. ویرایش اثر و گذاردن کلید کافی برای قفل‌گشایی و حدس فضا، نظیر زمان و مکان و... از ضروریات برخورداری از ساختاری قدرتمند است. برای باز شدن موضوع به غزل شماره 6 اشاره‌ای اجمالی می‌شود. موتیف اصلی این غزل، سکوت بوده است که کلمات لهجه، زبان، ساکت و تشدید موجود در عبارت «سکوت اجباری» گویای آن هستند. در این بین استفاده از کلمات سنگ، کلوخ، شن، شب سنگین و خواب، به خوبی از عهده‌ حفظ اندام‌وارگی کار برآمده‌اند اما ورود سمبل آب که مظهر حرکت، خروش و زندگی است بویژه آنجا که از واژگان رود و ابر بهار استفاده می‌شود و همین‌طور کلمه‌ «سحر» که نماد آغاز روز، فعالیت و صدا است، ناگاه پرتره‌ شخصیت‌محوری را که همان معشوق و مخاطب شعر است، به هم می‌ریزد. گوینده‌ اشعار «تکیه بر شانه‌های پیاده‌رو» به طور کلی ناظری کمابیش منفعل در اشعار خود است که خود نیز به این انفعال اشاره دارد، مثل اینکه «به روی خودش نمی‌آورد، قهر است و...». افعالی هم که برای راوی که در اینجا خود شاعر فرض شده است، به کار رفته‌اند افعالی خالی از عملند نظیر: خواستن، نشستن، نگریستن و... در بیشتر موارد این فضا و شخصیت‌ها هستند که وی را اسیر می‌کنند، شکنجه می‌دهند، شکار و حتی با خصایلی، عاشق می‌کنند. مخلص کلام آنکه حضور فعال در کار و بار فضاپردازی‌هایش ندارد و حتی انتظار او، به معنای نشستن و تماشای مادر است که به پای کسی که نیامده، برگ گل می‌پاشد. صحبت آخر اینکه این مجموعه وزن و قامتی معقول دارد و ساختار آن به جز برش‌های ریزی که نیازمند مهندسی دقیق‌تر پی و ساختار کلی آنند، بهنجار و تا حدودی هم صیقلی است».

ارسال نظر
captcha
پربیننده