عبدالباری عطوان: بحث و جدل‌ها درباره مساله ساقط کردن جنگنده روسی توسط ترکیه ادامه دارد و همزمان تلاش‌هایی برای حل این بحران ناگهانی در جریان است. همه درباره آرامش سخن می‌گویند و خواستار خویشتنداری 2 طرف؛ روسیه و ترکیه هستند. روسیه اقدام به استقرار سیستم موشکی پیشرفته «اس - 400»
ضد هواپیما و ضد موشک در سوریه کرد و سیستم‌های دفاعی موشکی دیگر مجهز به موشک‌های «اس -300» را که در درجه‌ای پایین‌تر از اس - 400 هستند نیز فعال کرده است. تصور حاکم نزد روس‌ها این است که ترکیه تصمیم به سرنگونی سوخوی روسیه را چند هفته پیش و پس از رایزنی و هماهنگی با واشنگتن و ناتو اتخاذ کرده است، زیرا به موجب قراردادهای فروش جنگنده آمریکایی «اف16»که جنگنده روسی را سرنگون کرد ترکیه حتما باید با آمریکا برای انجام
اینگونه اقدام‌ها به عنوان یک شرط اساسی فروش این نوع جنگنده‌ها هماهنگ کند. ترکیه حریم هوایی یونان را نقض می‌کند و هواپیماهای یونان نیز همین کار را در حریم هوایی ترکیه انجام می‌دهند و حریم هوایی این کشور را نقض می‌کنند. رژیم اسرائیل نیز حریم هوایی ترکیه را در زمان تجاوز به اراضی سوریه نقض و حتی به حاکمیت ترکیه در دریا تعدی کرد اما جنگنده‌های ترکیه تکان هم نخوردند ولی در موضوع روسیه مساله فرق می‌کند؛ این
2 کشور در جنگ اعلام نشده در سوریه علیه هم هستند و جنگنده‌ای که سرنگون شد از دید ترکیه شهروندان «ترک» را بمباران می‌کرد. کسانی که پوتین را می‌شناسند تاکید می‌کنند وی مردی لجوج و از اعتماد به نفس بالایی برخوردار است اما در عین حال صبور است و هر قدمی را با دقت می‌سنجد. استقرار موشک‌های بسیار پیشرفته اس - 400 قواعد بازی را در سوریه تغییر داده است. این موشک‌ها تهدیدی برای همه هواپیماهای غربی و عربی است که در آسمان سوریه ترافیک ایجاد کرده‌اند. این موشک‌ها همچنین رؤیاهای اردوغان برای ایجاد منطقه پروازممنوع داخل سوریه را بر باد داد اما نگرانی اسرائیل نسبت به استقرار این موشک‌ها از بقیه بیشتر است و مسؤولان ارشد نظامی اسرائیل این نگرانی را بیان کردند، زیرا هواپیماهای اسرائیلی دیگر نمی‌توانند بدون آنکه این موشک‌ها آنها را هدف قرار دهند در حریم هوایی سوریه پرواز کنند و هر مرکز و سیستم موشکی را که می‌خواهند به بهانه آنکه در راه حزب‌الله لبنان است بمباران کنند. پوتین گفت در واکنش به اقدام ترکیه «پاسخ اقتصادی» می‌دهد و این یعنی محرومیت فوری ترکیه از ده‌ها میلیارد دلار در سال. این درآمدهای ترکیه از قبل گردشگران روس و صادرات محصولات کشاورزی به روسیه است. چه کسی این خسارت‌های اقتصادی ترکیه که به 50 میلیارد دلار در سال می‌رسد و عرصه گردشگری و صادرات کشاورزی و صنعتی را شامل می‌شود، جبران می‌کند؟ همپیمانان سعودی و قطری؟ در حالی که بهای نفت و گاز کاهش یافته و کشورهای حاشیه خلیج‌فارس به سیاست‌های ریاضتی روی آورده و در جنگ فرسایشی بی‌پایان در یمن غرق شده‌اند. روسیه از شهروندانش خواسته است به ترکیه سفر نکنند و از
50 شهروند ترک برای ورود به روسیه در پی لغو روادید میان 2 کشور نیز جلوگیری کرده است. اینگونه تصمیم‌ها فقط در صورت اوج تنش و افزایش احتمال وقوع جنگ اتخاذ می‌شود. هیبت و جایگاه روسیه 2 بار طی این ماه به لرزه درآمد؛ نخستین بار با سرنگونی هواپیمای غیرنظامی‌اش در آسمان شبه‌جزیره«سینا» در مصر و دومین بار با سرنگونی هواپیمای نظامی روسی در اراضی سوریه. پوتین به اولی با افزایش بمباران مواضع داعش در شرق سوریه و شمال غرب این کشور پاسخ داد کشورهای بزرگ برای انتقام گرفتن قوانین خاص خود را دارند. وقوع جنگ نه به مصلحت ترکیه است و نه به مصلحت روسیه، زیرا جنگ یعنی نابودی فراگیر آن هم با توجه به توان نظامی گسترده 2 طرف و نیز با توجه به اینکه طرف‌های دیگری نیز ممکن است به این جنگ کشیده شوند. اوضاع اکنون آتش زیر خاکستر است. چگونه می‌توان از این جنگ جلوگیری کرد؟ می‌توان گفت سرنگونی یک جنگنده ترکیه در مقابل یک جنگنده روسیه می‌تواند کرامت پوتین را حفظ کند هر چند به صورت موقت و عذرخواهی ترکیه چه بسا باعث فروکش کردن خشم زیاد روس‌ها شود. مگر آنکه طرح‌هایی از قبل آماده وجود داشته باشد که به دنبال غرق کردن ترکیه و روسیه در جنگ سخت برای خسته کردن 2 طرف و کشاندن پای همپیمانان خاورمیانه‌ای و اروپایی هستند که این مساله دیگری است.