لزوم اصلاح جایگاه ناشر و مؤلف
در صنعت نشر ایران
تعامل زیر یک سقف
تحلیلگران عرصه تاریخ بر این باورند که صنعت نشر کتاب در ایران قدمتی بیش از یکصد سال دارد و مرکز شکوفایی آن شهر تهران بوده است. پس از ترور ناصرالدین شاه و روی کار آمدن مظفرالدين شاه، بسیاری از روشنفکران زمانه، فضای سیاسی کشور را براي نشر و اشاعه انديشه و باورهای شخصی و جمعی خود مناسب ديدند. از اين‌رو بر آن شدند تا مراکز فرهنگي مختلفی بنا کنند. از جمله اين مراکز، شرکت طبع کتاب بود که نخستين شرکت چاپ و نشر کتاب در ايران به حساب می‌آمد. بی‌شک در یادداشت کوتاهی از این دست نه فرصت آن دست می‌دهد که از بنیانگذار این صنعت چون احتشام‌السلطنه، امين‌الضرب و حاج‌ميرزا يحيي دولت‌آبادي به تفصیل سخن به میان آورد و در پی آن سیر تاریخی چاپ و نشر را ارزیابی و مطرح ساخت و نه جایز است به انواع چاپ (باسمه‌ای، گرد و سنگی و...) پرداخت. آسیب‌شناسی این صنعت که کالایش کتاب است و مخاطبانش اهالی کتاب در شرایط کنونی که بازار کتاب با برپایی نمایشگاه بین‌المللی دوباره گرم شده است به نظر مهم و ضروری می‌رسد. به زعم بسیاری از تحلیلگران، برگزاری نمایشگاه کتاب در 21 سال گذشته نقش بسزایی در رشد و شکوفایی چاپ و نشر
داشته و دارد.
در عین‌حال که نمی‌توان منکر سیاستگذاری‌های وزارت ارشاد در جهت‌دهی تولید کتاب بود. آن وزارتخانه گمان دارد با خرید کتب مختلف می‌تواند از ناشران و دیگر بخش‌های مرتبط با آن حمایت کند. به یاد بیاوریم عملکرد آن وزارتخانه در دولت پیشین را که تمام هم خود را مصروف حمایت همه‌جانبه از چند ناشر بخش خصوصی کرد و شاید در آن دوران گمان می‌کرد با پشتیبانی از چند کتابفروشی خاص می‌تواند بر صنعت نشر تاثیرگذار باشد. درصورتی‌که چنین نشد! جریان یاد شده رنگ و بوی سیاسی به خود گرفت و ناشران یاد شده که به غولان نشر کشور مبدل شده بودند بیشتر در پی فروش بودند و کسب درآمد بیشتر. در این میان کمتر ناشری بود که در پی نقد عملکرد خود باشد و بخواهد ایرادات کارش را بر‌طرف سازد. تولید انبوه آثار عامه‌پسند و بازاری که نه از دنیای هنر و ادبیات ناب بویی برده‌اند و نه دل در گرو آثار علمی و پژوهشی دارند، نمی‌تواند یاری‌رسان جامعه فرهنگی کشور باشد. در زمانه ما فرهنگ توليد آثار علمي، ادبی و هنري براي ناشران و مؤلفان کتاب امری ناشناخته نيست. نویسنده‌ای كه قلم در دست مي‌گيرد يا ناشري كه در پی قرارداد نشر كتاب خود است، بايد هم با فن توليد اثر و هم با مسائل اخلاقي و حقوقي نشر آشنا باشد. معمولا آن دسته از ناشرانی که پایبند حفظ اخلاق و رعایت حقوق مولف هستند کمتر زیان می‌بینند و می‌توانند همچنان روی پای خود بایستند. این در حالی است که برخی ناشران خصوصی به جای ارزیابی عملکرد پیشین خود، آن‌هم در جهت رفع نقایص کار، بیشتر به بهانه‌جویی و متهم کردن این و آن می‌پردازند و نمی‌توانند مسیر خود را هموار سازند. از این رو مهم‌ترین شیوه و روش برای رویارویی با مصائب و مشکلات عدیده چاپ و نشر، نقد خود و ارزیابی منطقی و اصولی عملکرد خود است و این کار هم برای ناشر کتاب مفید است و هم برای خالق آثار. بهتر آن است که ناشران و مولفان آثار به جای بهانه‌جویی و متهم کردن این و آن خود را به بوته نقد بسپارند و بیشتر نقدپذیر باشند. لازم است که دست‌اندرکاران کتاب و نشر پیش از عمل به رایزنی بپردازند و نقطه‌نظرات کارشناسان ذی‌ربط را جویا شوند. بر این اساس تاسیس انجمن‌های ناشرین و نویسندگان می‌تواند مفید واقع شود؛ به شرط آنکه این افراد در پی سیاست‌بازی‌های مرسوم نباشند و بیشتر به ارزیابی عملکرد خود بپردازند و حمایت همه‌جانبه از اعضای خود؛ آن‌هم با حفظ اصول انسانی و اخلاقی.
یقینا هم‌اندیشی میان ناشران از یکسو و نویسندگان و مترجمان از سوی دیگر می‌تواند چاره‌ساز باشد و حتی شرایط را برای از میان بردن فرهنگ ناشایست بهانه‌جویی و متهم کردن دیگران فراهم سازد. چه خوب بود که میان ناشران و مؤلفان نیز پیوندی اندام‌وار و مستحکم برقرار و انجمن‌هایی متشکل از این دو گروه تاسیس می‌شد.
بی‌شک با گردهم آمدن ناشران و نویسندگان در زیر یک سقف، دو گروه نه‌تنها با فضای فکری یکدیگر بیشتر آشنا می‌شوند، بلکه می‌توانند در امر چاپ، نشر و خلق کتاب یاری‌رسان یکدیگر باشند و در نهایت عملکرد یکدیگر را به‌درستی ارزیابی کنند.
امیدواری
پنجره باز شد. بادی وزیدن گرفت. آدم‌های کوچه و خیابان از ارتفاع چند پایی ساختمان بلند، درست مثل موجودات ریزی بودند که گاهی روی برگ‌های پهن و سبز می‌شد دیدشان که به چپ و راست حرکت می‌کردند؛ آهسته و آهسته و آرام. صدای غرش آسمان برای لحظه‌ای حرکت مردم را کند کرد. قطره اول باران که بارید، چند نفر شروع به دویدن کردند. هجوم قطرات، سرعت آدم‌ها را چند برابر کرد. بعد از تماشای رزم میان قطره‌ها و آدم‌ها، رنگین‌کمان با نمایشی از پشت چند پنجره، بیماران یک بیمارستان را بی‌هیچ چشمداشتی امیدوار می‌کرد.
بنت‌الهدی صدر یادداشت
لزوم اصلاح جایگاه ناشر و مؤلف
در صنعت نشر ایران
تعامل زیر یک سقف
تحلیلگران عرصه تاریخ بر این باورند که صنعت نشر کتاب در ایران قدمتی بیش از یکصد سال دارد و مرکز شکوفایی آن شهر تهران بوده است. پس از ترور ناصرالدین شاه و روی کار آمدن مظفرالدين شاه، بسیاری از روشنفکران زمانه، فضای سیاسی کشور را براي نشر و اشاعه انديشه و باورهای شخصی و جمعی خود مناسب ديدند. از اين‌رو بر آن شدند تا مراکز فرهنگي مختلفی بنا کنند. از جمله اين مراکز، شرکت طبع کتاب بود که نخستين شرکت چاپ و نشر کتاب در ايران به حساب می‌آمد. بی‌شک در یادداشت کوتاهی از این دست نه فرصت آن دست می‌دهد که از بنیانگذار این صنعت چون احتشام‌السلطنه، امين‌الضرب و حاج‌ميرزا يحيي دولت‌آبادي به تفصیل سخن به میان آورد و در پی آن سیر تاریخی چاپ و نشر را ارزیابی و مطرح ساخت و نه جایز است به انواع چاپ (باسمه‌ای، گرد و سنگی و...) پرداخت. آسیب‌شناسی این صنعت که کالایش کتاب است و مخاطبانش اهالی کتاب در شرایط کنونی که بازار کتاب با برپایی نمایشگاه بین‌المللی دوباره گرم شده است به نظر مهم و ضروری می‌رسد. به زعم بسیاری از تحلیلگران، برگزاری نمایشگاه کتاب در 21 سال گذشته نقش بسزایی در رشد و شکوفایی چاپ و نشر
داشته و دارد.
در عین‌حال که نمی‌توان منکر سیاستگذاری‌های وزارت ارشاد در جهت‌دهی تولید کتاب بود. آن وزارتخانه گمان دارد با خرید کتب مختلف می‌تواند از ناشران و دیگر بخش‌های مرتبط با آن حمایت کند. به یاد بیاوریم عملکرد آن وزارتخانه در دولت پیشین را که تمام هم خود را مصروف حمایت همه‌جانبه از چند ناشر بخش خصوصی کرد و شاید در آن دوران گمان می‌کرد با پشتیبانی از چند کتابفروشی خاص می‌تواند بر صنعت نشر تاثیرگذار باشد. درصورتی‌که چنین نشد! جریان یاد شده رنگ و بوی سیاسی به خود گرفت و ناشران یاد شده که به غولان نشر کشور مبدل شده بودند بیشتر در پی فروش بودند و کسب درآمد بیشتر. در این میان کمتر ناشری بود که در پی نقد عملکرد خود باشد و بخواهد ایرادات کارش را بر‌طرف سازد. تولید انبوه آثار عامه‌پسند و بازاری که نه از دنیای هنر و ادبیات ناب بویی برده‌اند و نه دل در گرو آثار علمی و پژوهشی دارند، نمی‌تواند یاری‌رسان جامعه فرهنگی کشور باشد. در زمانه ما فرهنگ توليد آثار علمي، ادبی و هنري براي ناشران و مؤلفان کتاب امری ناشناخته نيست. نویسنده‌ای كه قلم در دست مي‌گيرد يا ناشري كه در پی قرارداد نشر كتاب خود است، بايد هم با فن توليد اثر و هم با مسائل اخلاقي و حقوقي نشر آشنا باشد. معمولا آن دسته از ناشرانی که پایبند حفظ اخلاق و رعایت حقوق مولف هستند کمتر زیان می‌بینند و می‌توانند همچنان روی پای خود بایستند. این در حالی است که برخی ناشران خصوصی به جای ارزیابی عملکرد پیشین خود، آن‌هم در جهت رفع نقایص کار، بیشتر به بهانه‌جویی و متهم کردن این و آن می‌پردازند و نمی‌توانند مسیر خود را هموار سازند. از این رو مهم‌ترین شیوه و روش برای رویارویی با مصائب و مشکلات عدیده چاپ و نشر، نقد خود و ارزیابی منطقی و اصولی عملکرد خود است و این کار هم برای ناشر کتاب مفید است و هم برای خالق آثار. بهتر آن است که ناشران و مولفان آثار به جای بهانه‌جویی و متهم کردن این و آن خود را به بوته نقد بسپارند و بیشتر نقدپذیر باشند. لازم است که دست‌اندرکاران کتاب و نشر پیش از عمل به رایزنی بپردازند و نقطه‌نظرات کارشناسان ذی‌ربط را جویا شوند. بر این اساس تاسیس انجمن‌های ناشرین و نویسندگان می‌تواند مفید واقع شود؛ به شرط آنکه این افراد در پی سیاست‌بازی‌های مرسوم نباشند و بیشتر به ارزیابی عملکرد خود بپردازند و حمایت همه‌جانبه از اعضای خود؛ آن‌هم با حفظ اصول انسانی و اخلاقی.
یقینا هم‌اندیشی میان ناشران از یکسو و نویسندگان و مترجمان از سوی دیگر می‌تواند چاره‌ساز باشد و حتی شرایط را برای از میان بردن فرهنگ ناشایست بهانه‌جویی و متهم کردن دیگران فراهم سازد. چه خوب بود که میان ناشران و مؤلفان نیز پیوندی اندام‌وار و مستحکم برقرار و انجمن‌هایی متشکل از این دو گروه تاسیس می‌شد.
بی‌شک با گردهم آمدن ناشران و نویسندگان در زیر یک سقف، دو گروه نه‌تنها با فضای فکری یکدیگر بیشتر آشنا می‌شوند، بلکه می‌توانند در امر چاپ، نشر و خلق کتاب یاری‌رسان یکدیگر باشند و در نهایت عملکرد یکدیگر را به‌درستی ارزیابی کنند.
امیدواری
پنجره باز شد. بادی وزیدن گرفت. آدم‌های کوچه و خیابان از ارتفاع چند پایی ساختمان بلند، درست مثل موجودات ریزی بودند که گاهی روی برگ‌های پهن و سبز می‌شد دیدشان که به چپ و راست حرکت می‌کردند؛ آهسته و آهسته و آرام. صدای غرش آسمان برای لحظه‌ای حرکت مردم را کند کرد. قطره اول باران که بارید، چند نفر شروع به دویدن کردند. هجوم قطرات، سرعت آدم‌ها را چند برابر کرد. بعد از تماشای رزم میان قطره‌ها و آدم‌ها، رنگین‌کمان با نمایشی از پشت چند پنجره، بیماران یک بیمارستان را بی‌هیچ چشمداشتی امیدوار می‌کرد.
بنت‌الهدی صدر ارسال نظر
پربیننده