۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۱۷:۴۱
گزارش «وطن‌امروز» از افراط و تفریط در مدگرایی و پوشش دانشجویان

جوانان نیازمند آگاه‌سازی و دریافت مدل‌های بومی هستند

آخرین روزهای ترم هشت بود که دوباره در راهروی خوابگاه ترانه را دیدم، اما این بار چند دقیقه‌ای طول کشید تا او را بشناسم، هنوز روزی که برای اولین‌بار با او آشنا شدم یادم بود؛ پشت میز بزرگی که درست کنار در ورودی سالن ورزش گذاشته شده بودند تا ورودی‌های جدید فرم‌های ثبت‌نام را پر کنند. امروز چهار سال از آن روز می‌گذرد و ظاهرش تغییر کرده است، ترانه می‌گوید: «اینجا دیگه شهر کوچک خودمون نیست که به‌خاطر حرف‌های در و همسایه نشه هر جوری که دوست دارم لباس بپوشم. تازه اگه سر و شکلت مرتب یا به‌قول بچه‌ها طبق مد نباشه کمتر می‌تونی بین دوست‌ها خودتو جا کنی». شاید برای همین تغییر ظاهر و تبعیت از مد بود که ترانه دوست نداشت بعد از پایان تحصیل دوباره راهی شهری بشود که در آنجا به دنیا آمده بود. تغییر در نحوه پوشش برای عضویت در برخی از گروه‌های دوستی شاید دلیلی عقلانی برای چنین تغییراتی باشد اما این نوع تاثیر‌پذیری از الگوهای نامانوس با فرهنگ جامعه تنها اختصاص به دانشجویان غیربومی بویژه آنها که از شهرهای کوچک به کلانشهر‌ها آمده‌اند، ندارد زیرا با نگاهی به پوشش دانشجویانی که در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی شهرهای بزرگ مشغول به تحصیل هستند متوجه می‌شویم که تعداد زیادی از این افراد بومی هستند. از این رو باید دلیلی دیگر برای چنین تغییراتی در سبک رفتار یافت. «محمد»، دانشجوی دانشگاه صنعتی امیرکبیر است. برایش پوشیدن لباس‌هایی که بر اساس مد روز طراحی و دوخته شده است خیلی اهمیت دارد. به عقیده محمد، دیگران ابتدا ظاهر هر کس را مورد قضاوت قرار می‌دهند و بعد او را می‌شناسند. اگرچه این نظر ما را به یاد مفهوم «خود آینه‌سان» چارلز کولی، جامعه‌شناس می‌اندازد که از سه بخش تشکیل شده است؛ اینکه در ذهن دیگران چگونه ظاهر می‌شویم، دیگران درباره ما چه قضاوتی می‌توانند داشته باشند و تصوری که از قضاوت دیگران درباره خود داریم و بر اثر آن احساس سربلندی یا شرمساری می‌کنیم. اما واقعیت این است که تخطی از هنجارهای موجود در جامعه می‌تواند دلایل زیادی داشته باشد. گرایش دانشجویان به نوطلبی، پذیرش در گروه همسالان، دستیابی به پرستیژ اجتماعی بالاتر و ورود به محیط‌های جدید با فرهنگ‌های متفاوت می‌توانند از عمده‌ترین دلایل استفاده از پوشش‌های نامناسبی باشد که این روزها شاهد رواج آن در مراکز آموزشی هستیم. از سوی دیگر وجود تبلیغاتی که دامنه آن به رسانه‌های برون‌مرزی نیز می‌رسد و با معیارهای مذهبی و فرهنگی ما نیز تا حد زیادی متفاوت است باعث شده تا جوانان بخشی از هویت خود را در تبعیت و پیروی از ارزش‌های بیگانه بیابند که نمود بارز آن تغییر در پوشش دانشجویانی است که می‌خواهند علاوه بر دانش خود ظاهرشان را نیز ارتقا بخشند. مریم یوسفی، جامعه‌شناس و عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی معتقد است: «متاسفانه امروزه عده‌ای از جوانان از اعتقادات مذهبی و عرف جامعه دور افتاده‌اند که این مساله به رسانه‌های جمعی و خانواده‌ها بازمی‌گردد. از سوی دیگر به دلیل رواج فرزندسالاری، خانواده‌ها کمتر می‌توانند روی فرزندان خود تاثیر داشته باشند همچنین دانشجویان این موضوع را در نظر نمی‌گیرند که محیط آموزشی باید با فضاهای دیگر متفاوت باشد». به گفته وی زمانی که فرد وارد اجتماع می‌شود بویژه در دوران راهنمایی بیشتر تحت تاثیر گروه همسالان خود قرار می‌گیرد تا آنجا که ترجیح می‌دهد با دوستان خود به خرید برود یا در صورت همراهی با خانواده معیارهای آنها را به والدین تحمیل کند. با این وجود امان‌الله قرایی‌مقدم، جامعه‌شناس و عضو هیات علمی دانشگاه تربیت معلم نظر دیگری دارد. وی بروز چنین تغییراتی را در نحوه پوشش و رفتار دانشجویان نوعی نوآوری و نوطلبی می‌داند که منطبق با روحیات این گروه سنی و نیروی محرکی برای پیشرفت است. ورود به دنیای جدیدی به نام دانشگاه که قوانین و هنجارهای الزام‌آور آن تفاوت فاحشی با مقاطع تحصیلی متوسطه دارد، در کنار افزایش سطح آزادی شاید از عمده‌ترین دلایلی باشد که به نظر می‌رسد نقش مهمی در بروز معضلی به نام پوشش نامناسب در مراکز آموزشی داشته و دارد. مصطفی اقلیما، رئیس انجمن مددکاری ایران آنچه ما از آن به عنوان تغییر یاد می‌کنیم را امری طبیعی می‌داند و می‌گوید: «فردی که می‌خواهد در محیط جدیدی زندگی کند باید با فرهنگ آن همسو شود، البته بسیاری از این افراد در سال آخر تحصیل خود در دانشگاه دوباره به تعادل می‌رسند و افراط و تفریط را کنار می‌گذارند». به گفته بسیاری از کارشناسان، تغییر در رفتار و معیارهای آرمانی افراد خصیصه بارز گذر از دنیای نوجوانی به جوانی است، با این وجود تعهد و باور فرد به هنجارها و ارزش‌های تعریف شده نیز سهم زیادی در بروز رفتارهایی دارد که جامعه و عرف آنها را تحمل می‌کند اما نمی‌پسندد. قرایی‌مقدم این فرآیند را نوعی فروریختگی فرهنگی می‌داند و می‌گوید: «کسانی که از شهرستان‌های مختلف به تهران می‌آیند چون وارد نظام تشکیل یافته از الگوهای جدید می‌شوند که با معیارهای خرده‌فرهنگی که از آن آمده‌اند متفاوت است، دچار نوعی فروریختگی فرهنگی می‌شوند چون می‌بینند که همسن و سال‌هایشان از پوششی استفاده می‌کنند که آنها هم تمایل به آن داشته‌اند اما با توجه به فرهنگ محل زندگی خود چنین امکانی وجود نداشته است كه این موقعیت در دانشگاه برایشان فراهم می‌شود». به عقیده برخی از دانشجویان روند این تغییر در افرادی که از شهرهای دیگر برای ادامه تحصیل به مراکز و موسسات آموزش عالی در شهرهای بزرگ می‌آیند سریع‌تر و بیشتر قابل مشاهده است. «سمیرا»، دانشجوی دانشگاه علامه طباطبایی با ابراز گله‌مندی از پوشش برخی از دانشجویان می‌گوید: «غیربومی‌ها فکر می‌کنند با تغییر ظاهر راحت‌تر می‌توانند خود را با معیارهای تهران وفق دهند، به نوعی از قافله عقب نمانند و همرنگ جماعت شوند تا وجهه بهتر و پایگاه اجتماعی بالاتری نزد دوستان و همکلاسی‌های خود به‌دست آورند». قرایی مقدم، مدگرایی و تخطی از پوشش تعریف شده در مراکز آموزشی را بیشتر مربوط به دانشجویان غیربومی می‌داند و می‌گوید: «گرایش به مدگرایی و استفاده از پوشش‌هایی که ویژه مراکز آموزشی نیست بیشتر در دانشجویان سال سوم و چهارم قابل مشاهده است، البته این امر بستگی دارد به اینکه فرد تا چه میزان خرده‌فرهنگ محل زندگی خود و فرهنگ رویایی که همان معیارها و الگوهای خوب و مورد پسند عرف هر جامعه‌ای است را پذیرفته و تا چه حد تحت فشار برای رعایت آن باشد، البته با توجه به اینکه استفاده از رسانه‌های ارتباطی چون شبکه‌های تلویزیونی داخلی، CD و حتی ماهواره در تمام شهرها و روستاها رواج دارد و آنها پیغام‌ها و الگوهای جدیدی را منتقل می‌کنند، شکسته شدن این هنجارها در مراکز دور از پایتخت نیز چندان دور از ذهن نیست». علاوه بر این بسیاری از اساتید و مسؤولان نظام آموزشی کشور بر این باور هستند که جنس، تمکن مالی خانواده دانشجو، محل تحصیل فرد و رشته درسی نیز در بروز تغییر در سبک پوشش و نحوه رفتار سهم زیادی دارد، شاید به همین علت است که نوع لباس پوشیدن در مراکز آموزشی غیردولتی تا حدی با دانشگاه‌های سراسری تفاوت دارد. قرایی‌مقدم می‌گوید: «اگرچه تخطی از هنجارهای پوششی در تمام مراکز آموزشی وجود دارد اما در دانشگاه آزاد مصادیق این امر بیشتر است زیرا کسانی که پذیرفته می‌شوند از نظر پایگاه اجتماعی و اقتصادی و نوع تربیت با بسیاری از پذیرفته شدگان در دانشگاه‌های دولتی تفاوت دارند و از آزادی بیشتری در خانواده برخوردارند. از سوی دیگر چون دانشگاه آزاد یک واحد خصوصی است دانشجو توقع دارد آزادی بیشتری داشته باشد». در حال حاضر به دلایل مختلف از جمله کمی مراکز تفریحی، دانشگاه تبدیل به محلی برای تفریح جوانان شده است. به‌عبارتی آنها برای درس خواندن، تحقیق و کسب دانش به دانشگاه نمی‌آیند بلکه عشق به همکلاسان، صحبت با دوستان و عرضه خود از مهم‌ترین علت‌های آمدن آنها به دانشگاه است و مانند گذشته علاقه به ادامه تحصیل، تحقیق و موفقیت در مقاطع تحصیلی در اولویت نیست. یوسفی نیز با بیان این مطلب می‌گوید: «دانشجویان گروه هنر افرادی هستند که پوشش و حجابشان با دیگر دانشجویان نیز تفاوت دارد و مدگرایی در آنها بیشتر مشهود است، علاوه بر این دختران به دلیل وجود تعدد در پوشش بیشتر به دنبال تغییر مداوم در لباس‌های خود هستند». وی انتشار الگوهای متناسب با سن و ویژگی‌های فرهنگی و دینی جوانان را راهی برای ساماندهی به پوشش دانشجویان می‌داند اما معتقد است: «بهتر است همانطور که در برخی از سازمان‌ها پوشش خاصی برای کارمندان تعریف شده است این دستورالعمل در مراکز آموزشی نیز به اجرا گذاشته شود زیرا این امر موجب می‌شود تا فرد کمتر به فکر پوشیدن مدل‌های جدید و متفاوت باشد، در نتیجه از حاشیه‌ها دورشده و بیشتر به سوی پژوهش برود». یکسان‌سازی فرم و پوشش دانشجویان اگرچه از سال 1385 در بخش‌های کلینیکی دانشکده ‏دندانپزشکی دانشگاه تهران به دلایل بهداشتی به اجرا گذاشته شده است و چندی قبل نیز از سوی فرهاد رهبر، رئیس دانشگاه تهران به عنوان یک پیشنهاد مطرح شد اما وقتی به عنوان یک راهکار مورد بررسی قرار گرفت نقدهای بسیاری را متوجه خود کرد، با این وجود انتشار ژورنال دانشجویی نظر موافق بسیاری از کارشناسان را متوجه خود ساخت. بهمن ماه سال گذشته محمدباقر خرمشاد، معاون فرهنگی- اجتماعی وزارت علوم از به ثمر رسیدن تلاش سه ساله شورای هماهنگی فعالیت‌های فرهنگی در دانشگاه‌ها و طراحی ژورنال لباس دانشجویی خبر داد که از این پس قرار است در کنار نمایشگاه مد و لباس که با همکاری جهاد دانشگاهی و نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها برگزار می‌شود، بهمن ماه و شهریورماه هر سال میان دانشجویان مراکز آموزش عالی توزیع شود. با این وجود قرایی‌مقدم، بالا بردن اعتقادات دینی در افراد را از بهترین راهکارهای حل این مشکل می‌داند و می‌گوید: «بهتر است فرهنگ‌سازی در خانواده و آموزش و پرورش صورت بگیرد تا اینکه جوانان را مجبور به اجابت از الگوهایی کنیم که مورد قبول جامعه است زیرا تنها مجاب‌سازی از طریق ایجاد پذیرش در افراد پایدار است». یوسفی نیز انتشار ژورنال و آگاهی‌دهی از معیارها را بهترین راه‌حل می‌داند. بنابراین باید گفت جلوگیری از رواج مدهای بیگانه در مراکز آموزشی و مشخص کردن هنجارهای ارزشی از جمله الگوهای پوشش مناسب، نیازمند فرهنگ‌سازی جامع و ارائه مدل‌هایی است که با روحیات و شرایط سنی دانشجویان تطابق داشته باشد و خانواده و رسانه‌های جمعی نیز آن را تقویت کنند.
ارسال نظر
captcha
پربیننده