صداقت شیوه ده نمکی است

در نخستین برخورد، کاراکتر رسول که ارشد اردوگاه است با هیبت، اقتدار و خصوصیات اخلاقی‌ای که دارد، یک جور یادآور کاراکتر مجید سوزوکی است، فکر نمی‌کنید این دو، شباهت‌هایی به لحاظ تیپیک در اجرا داشته باشند؟ شخصیت مجید سوزوکی و رسول کاملا متفاوت است. درست است که این شخصیت‌ها هر دو لوطی‌اند ولی نمی‌شود گفت شبیه هم هستند. اصولاً بازی کردن در نقش رسول خیلی مشکل بود. مجید سوزوکی در کنار تمامی اخراجی‌ها بازی می‌کرد و فضای حسی آنها در بین دیالوگ‌ها و خودشان تقسیم می‌شد. بر فرض مثال، در یک پلان چند نفر حضور دارند و مجید در میان آنهاست. این در حالی است که رسول تنهاست و بار سکانس‌ها و پلان‌های مرتبط با او فقط روی دوش خودش است. بعلاوه رسول در مقایسه با مجید دنیادیده‌تر است. اگر مجید مثلاً در جایی می‌گوید: «یک چیزهایی منو نگه می‌داره، نمی‌دونم چی و...» رسول آنقدر پخته است که می‌گوید: «بحث حزب‌اللهی و غیرحزب‌اللهی نیست، اینها با ایرانی جماعت عقده دارند.» و به پیشینه مشکل بین بعثی‌ها و ایرانی‌ها اشاره می‌کند. رسول آدم باتجربه‌ای است. او قدیمی‌ترین اسیر اردوگاه است و مرامی لوطی‌مسلک دارد. او آنقدر تجربه دارد که به خوبی و با دقت دست به انتخاب زده و برخورد کند. مثلاً در اوج اتفاقاتی که برای اسرا می‌افتد، او ممکن است گوشه‌ای بایستد و با خونسردی سیگار بکشد. پس چیزی را از مجید سوزوکی الگوبرداری نکردید؟ نه، هیچ ربطی ندارد که مثلاً برای ایفای این نقش روی مجید سوزوکی زوم کنم. ما متجاوز از 100 تا 150 شخصیت لوطی‌مسلک داریم که هر یک ویژگی خاص و منحصر به فرد و متفاوت خود را دارند. به همین تعداد هم می‌شود شخصیت لوطی‌مسلک را بازی کرد. باید بگویم که رسول یک شخصیت مستقل است و هیچ ربطی به مجید سوزوکی ندارد. نمی‌دانم چرا بعضی‌ها اصرار دارند که این دو را شبیه به هم یا در راستای هم بدانند. من هیچ پیش‌زمینه‌ای نداشتم اما دانستن و شناختن اسکلت اولیه برایم کافی بود تا بتوانم بر لهجه و گویش رسول مسلط شوم. اینها نظرات شخصی شما بود یا کارگردان نیز کمکتان کرد؟ توافق بین من و کارگردان بود! حسام نواب صفوی را بیشتر در نقش‌های به قول معروف سوسول، بچه پولدار و به‌طور خاص بدمن‌های خوش‌پوش و شیک دیده بودیم. به نظر می‌رسد «رسول» فصل تازه‌ای از بازیگری شما باشد. سینمای ایران متاسفانه سینمایی کلیشه‌ای است. اگر یکی بیاید و نقش یک لوطی را بازی کند، باید تا ابد در همان نقش بازی کند تا کلیشه شود یا بر فرض اگر یکی در نقش یک حاجی خوب باشد، محکوم است تا همیشه در نقش «حاجی» بماند. از فیلم «نان، عشق و موتور 1000» و... به بعد بود که این نقش‌های منفی شیک را ایفا کردم. پیش از آن همه نقش‌های منفی بدریخت و بدشمایل بودند. ما این نقش‌ها را به قالب جدیدتری بردیم که آدم‌هایی خوش‌سر و زبان، شیک و خوش‌ بر و رو بودند. این در سینما جا افتاد و از آن پس بدمن‌‌ها با شکل جدید ظاهر شدند. دقیقا بعد از آن برهه، مدام به من پیشنهاد چنین شخصیت‌هایی می‌شد. البته من سعی می‌کردم در هر بازی و در ایفای هر یک از شخصیت‌ها تغییراتی چه در میمیک، چه در میزانسن، حس و... ایجاد کنم، سعی می‌کردم در همان‌ها هم کلیشه نشوم اما فراموش هم نمی‌کردم که نقش‌های متفاوت‌تر را ایفا نکنم، برای همین به یکباره در «ابراهیم خلیل‌الله» بازی می‌کنم و بعد هم در اخراجی‌ها و نقش رسول. این یک اصل در بازیگری است که هر نقشی را تجربه کرده و خوب عمل کنی. ما در تمرین‌های کلاسی که داشتیم خیلی از شاخه‌ها، تیپ‌ها و شخصیت‌ها را اتودزده و تجربه کرده بودیم، برای همین است که من با هیچ نقشی بیگانه نیستم. با مجید سوزوکی که نه، با خود کامبیز دیرباز در تماس بودید تا بتوانید تجربیاتش را به کار ببرید؟ کامبیز از دوستان و از همکلاسی‌های دانشگاهی من است. من رابطه بسیار نزدیکی با او دارم ولی درباره نقش اصلا فرصت نشد که با او صحبت کنم. این اتفاق به قدری با سرعت افتاد که فرصت هیچ حرف و تمرینی نبود و همین‌جور بداهه اتفاق افتاد. شما در «وقتی همه خوابیم» و «اخراجی‌ها- 2» با دو کارگردان که تقریباً 180 درجه با هم تفاوت دارند، کار کردید. این تجربه برایتان چگونه بود؟ به اعتقاد من کارگردانی نبوغ است. «اخراجی‌‌ها -2» که دومین فیلم بلند ده‌نمکی است برابری می‌کند با فیلم دهم خیلی از کارگردان‌های دیگر. همین‌طور نبوغی که در بیضایی هست در کمتر کارگردانی وجود دارد. من در کار با هر دوی آنها راحت بودم. عمده ویژگی کار در اخراجی‌ها چه بود؟ صداقت! ده‌نمکی در کارش صداقت داشت. هر کارگردانی یک شیوه برای کارگردانی‌اش انتخاب می‌کند که در ده‌نمکی این شیوه، صداقت است. من سعی کردم هر چه در ذهن او بود را در بازی پیاده کنم چون متوجه این صداقت شده بودم. من با آقای ده‌نمکی راحت بودم. به نظر من او دارای تحصیلات و نبوغ خوبی است و من سعی نکردم خیلی نظرات خودم را تحمیل کنم. صداقت او موجب شد بتوانم به‌عنوان کارگردان به او اعتماد کنم. ما همه پلان‌ها را با توافق هم گرفتیم. من به قدری دیالوگ داشتم که اگر همه آنها را به خوبی اجرا می‌کردم، شاهکار کرده بودم و فرصتی برای بداهه و... نبود. از کلیت کار راضی هستید؟ حتما! اخراجی‌ها موجب رونق بسیاری از سینماها شد. در قم، در عرض دو ماه با فروش معادل 70 میلیون مواجه می‌شویم و این نشان می‌دهد که اخراجی‌ها موفق شده است. اخراجی‌ها- 2 توانست با اذهان عمومی ارتباط برقرار کند. متاسفانه خیلی‌ها سینما را برای خودشان می‌خواهند. بعضی‌ها عنوان لوده به این فیلم می‌دهند اما من وقتی این فیلم را با خیلی از فیلم‌های لوده مقایسه می‌کنم، می‌بینم فیلم بسیار شریفی است. حتی در بعضی از صحنه‌ها بچه‌ها می‌خواستند چیزهایی اضافه کنند، آقای ده‌نمکی اجازه نمی‌داد. می‌گفت ما نمی‌خواهیم فقط مردم را با خنده به سینما بکشانیم. حاصل کار یکهزار نفر را وقتی 5 میلیون نفر تماشا می‌کنند قطعا کار، کار باارزشی است. آنهایی که با این فیلم مخالفند، نمی‌دانند باید به سلیقه مردم احترام بگذارند. این فیلم، فیلم مردم است چون سینما متعلق به مردم است. بعضی‌ها می‌گویند «اخراجی‌ها» از دفاع مقدس سوءاستفاده کرده تا مردم به سینما بروند! قطعاً اشتباه می‌کنند! این فیلم مفاهیم دفاع مقدس را نشان می‌دهد. ما در این فیلم از مشارکت ده‌ها آزاده بهره بردیم که در خود فیلم حضور دارند. آنها مستندند، آزادگانی که در صحنه هستند تمامی اینها را تایید کرده‌اند. متاسفانه وقتی موفقیت‌هایی اتفاق می‌افتد، مخالفت‌هایی نیز با آن می‌شود. بیاییم به جای اینکه برای یکدیگر بزنیم و همدیگر را زیر سوال ببریم، همدیگر را تشویق کنیم تا در سال 10 فیلم مثل اخراجی‌ها بسازیم. چه بهتر است این انرژی‌ها صرف مثبت‌اندیشی شود تا سینما رونق بیشتری بگیرد. به خدا در اخراجی‌ها اتفاق خاصی نیفتاده است. ما از جنس مردم بوده‌ایم ولی درست و بر مبنای واقعیت، چون از جنس مردم هستیم مردم فیلم ما را باور کرده و دوستش دارند.