درباره میلیاردی‌های سینمای ایران
ژانر کمدی؛ نجات بخش یا نازل
فروش خیره‌کننده و پر سروصدای فیلم «اخراجی‌ها -2» هر چقدر هم مخالف داشته باشد اما یک حقیقت است و نمی‌توان کتمان کرد که این فیلم در آغازین روزهای سال 1388 رونقی دوباره به سینمای از نفس افتاده ایران بخشید؛ سینمایی که بدون یارانه‌های دولتی به سختی مجال این را خواهد یافت که روی پای خود بایستد. باوجود تمامی صحبت‌هایی که می‌گویند تماشاگران دیگر حوصله نشستن در سالن تاریک سینما را ندارند و ترجیح می‌دهند تماشای فیلم را به سینمای خانگی محدود کنند، اخراجی‌ها- 2 ثابت کرد که هنوز هم تماشاگر دلایلی برای حضور در سالن سینما دارد، حتی اگر بلیت فیلم به 2000 تومان رسیده باشد و هزینه یک سینمای معمولی برای یک خانواده 4 نفری با کمی تنقلات و هزینه رفت وآمد بیش از 15 هزار تومان شود. در این مجال به هیچ وجه قصد نقد مثبت یا منفی فیلم اخراجی‌ها -2 نیست. با نگاهی به چند فیلم پرفروش سینمای ایران در چند سال اخیر باید یک واقعیت را پذیرفت که مخاطب ایرانی این سال‌ها شیفته فیلم کمدی است. این مهم به فیلم اخراجی‌ها محدود نمی‌شود و حداقل در سال‌های اخیر با نگاهی به آمار پرفروش‌ترین‌های سینمای ایران بیشتر به این حقیقت پی می‌بریم که این روزها برای فروش بالا فقط باید فیلم کمدی ساخت در غیر این صورت چندان نمی‌توان به فروش بالای یک فیلم مطمئن بود. به طور مثال فیلم‌های میلیاردی سال گذشته را در نظر بگیرید؛« دایره زنگی» که در عید اکران شد و توانست بیش از یک میلیارد بفروشد و نیز «چارچنگولی» که در نیمه دوم اکران شد و بیش از یک میلیارد فروش داشت هم فیلم‌هایی کمدی بودند. بنابراین فروش« اخراجی‌ها-2» به عنوان فیلمی در ژانر کمدی چندان عجیب نیست و این روزها به کام ژانر کمدی و کمدی‌سازان است و هر که در این میان فیلم کمدی بسازد شانس فروش فیلمش بیشتر خواهد بود؛ اتفاقی که تقریبا در تمامی فیلم‌های موفق چند سال اخیر افتاده است. دیگر اعضای باشگاه میلیاردی سینمای ایران در سال‌های گذشته باز هم در ژانر کمدی قرار می‌گیرد. نخستین قسمت «اخراجی ها»، «آتش‌بس» و حتی «مارمولک» که هنگام فروش نتوانست به یک میلیارد برسد همگی مهر تأییدی بر سخن بالاست. بسیاری نیز با توجه به اینکه عمدتا فیلم‌های میلیاردی کمدی بوده‌اند این را نشانه نزول سطح سلیقه مخاطب دانسته و آن را به ضرر سینمای ایران تحلیل می‌کنند. سوالی که در این میان مطرح می‌شود این است که آیا فیلم کمدی اصولا ژانری سخیف و سطح پایین است و آیا تمامی فیلم‌های کمدی که در سینمای ایران ساخته می‌شوند از لحاظ کیفی سطح پایین و زمینه‌ساز نزول سطح سلیقه مخاطب هستند؟
این نوع نگاه نسبت به فیلم‌های کمدی دیدگاهی بسیار بدبینانه است و با کمی دقت می‌توان فهمید که سینمای کمدی به غیر از اینکه می‌تواند نجات بخش سینمای رو به ورشکستگی ایران باشد در عین حال می‌تواند به بالا رفتن سطح سلیقه مخاطب بینجامد. در سینمای جهان آثار کمدی و موفق زیادی را می‌توان نام برد که هم توانسته‌اند تأثیرات مثبتی داشته باشند و هم آثار ماندگاری بوده‌اند. از جمله مهم‌ترین آثار کمدی جهان و کمدین‌ها که همه منتقدان متفق‌القول آن را تکرار نشدنی دانسته‌اند بازیگر بزرگی چون «چارلی چاپلین» و فیلم‌های به یاد ماندنی اوست. حتی ژانر کمدی در بسیاری از موارد برای فیلمسازان بزرگ جهان راهی بوده است برای بیان بسیاری از حقایق تلخ که به زبان جدی نمی‌تواند آن‌طور که باید موفق عمل کند یا شرایط بیانش وجود نداشته است. پس در بسیاری از موارد ژانر کمدی می‌تواند فیلمساز را در بیان بسیاری از مسائل حساسیت برانگیز یاری کند. نمونه این فیلم‌های موفق کمدی که سطح بالا بوده‌اند را در سینمای ایران هم می‌توان دید، «اجاره‌نشین‌ها» ساخته داریوش مهرجویی یکی از معروف‌ترین این نمونه‌هاست. در سال‌های بعد از آن فیلم «لیلی با من است» ساخته کمال تبریزی نیز یکی دیگر از کارهای ماندگار کمدی در سینمای ایران بود که حتی تبدیل به کاری جریان‌ساز در سینمای ایران شد. با این تفاسیر می‌توان پذیرفت که هر فیلم کمدی‌ای را نمی‌توان فیلمی سخیف و سطح پایین دانست، بلکه باید مشکل را در جای دیگر جست‌وجو کرد، فیلم کمدی هم می‌تواند سینمای ایران را از ورشکستگی نجات دهد و هم آگاهی‌دهنده باشد و جریان‌ساز. مشکل اینجاست که بسیاری از فیلم‌هایی که ظرف چند سال گذشته به فروش میلیاردی رسیده‌اند نه تنها جریان‌ساز نبوده‌اند بلکه تا حد زیادی باعث نزول سطح سلیقه مخاطب شده‌اند. بسیاری از این فیلم‌ها در جشنواره فجر حتی در بخش مسابقه پذیرفته نشده و از همین رو گاهی حاضر به شرکت در جشنواره نشدند. این خود نشان دهنده تفاوت سلیقه مخاطب عام با منتقدان و به قولی مخاطبان جدی سینماست که وقوع چنین اتفاقی در هر سینمایی می‌تواند بسیار نگران کننده باشد. در این‌باره در یک مقاله کوتاه نمی‌توان به نتیجه‌ای مطلوب رسید بلکه باید تحقیق گسترده‌ای انجام شود تا این موضوع از جنبه‌های مختلف بررسی شود که چرا باید تا این اندازه بین مخاطب جدی و مخاطب معمولی سینما تفاوت وجود داشته باشد و این موضوعی است که می‌تواند بسیاری از مسائل موجود در سینمای ایران را روشن کرده و به حل آن بینجامد. نکته
درباره میلیاردی‌های سینمای ایران
ژانر کمدی؛ نجات بخش یا نازل
فروش خیره‌کننده و پر سروصدای فیلم «اخراجی‌ها -2» هر چقدر هم مخالف داشته باشد اما یک حقیقت است و نمی‌توان کتمان کرد که این فیلم در آغازین روزهای سال 1388 رونقی دوباره به سینمای از نفس افتاده ایران بخشید؛ سینمایی که بدون یارانه‌های دولتی به سختی مجال این را خواهد یافت که روی پای خود بایستد. باوجود تمامی صحبت‌هایی که می‌گویند تماشاگران دیگر حوصله نشستن در سالن تاریک سینما را ندارند و ترجیح می‌دهند تماشای فیلم را به سینمای خانگی محدود کنند، اخراجی‌ها- 2 ثابت کرد که هنوز هم تماشاگر دلایلی برای حضور در سالن سینما دارد، حتی اگر بلیت فیلم به 2000 تومان رسیده باشد و هزینه یک سینمای معمولی برای یک خانواده 4 نفری با کمی تنقلات و هزینه رفت وآمد بیش از 15 هزار تومان شود. در این مجال به هیچ وجه قصد نقد مثبت یا منفی فیلم اخراجی‌ها -2 نیست. با نگاهی به چند فیلم پرفروش سینمای ایران در چند سال اخیر باید یک واقعیت را پذیرفت که مخاطب ایرانی این سال‌ها شیفته فیلم کمدی است. این مهم به فیلم اخراجی‌ها محدود نمی‌شود و حداقل در سال‌های اخیر با نگاهی به آمار پرفروش‌ترین‌های سینمای ایران بیشتر به این حقیقت پی می‌بریم که این روزها برای فروش بالا فقط باید فیلم کمدی ساخت در غیر این صورت چندان نمی‌توان به فروش بالای یک فیلم مطمئن بود. به طور مثال فیلم‌های میلیاردی سال گذشته را در نظر بگیرید؛« دایره زنگی» که در عید اکران شد و توانست بیش از یک میلیارد بفروشد و نیز «چارچنگولی» که در نیمه دوم اکران شد و بیش از یک میلیارد فروش داشت هم فیلم‌هایی کمدی بودند. بنابراین فروش« اخراجی‌ها-2» به عنوان فیلمی در ژانر کمدی چندان عجیب نیست و این روزها به کام ژانر کمدی و کمدی‌سازان است و هر که در این میان فیلم کمدی بسازد شانس فروش فیلمش بیشتر خواهد بود؛ اتفاقی که تقریبا در تمامی فیلم‌های موفق چند سال اخیر افتاده است. دیگر اعضای باشگاه میلیاردی سینمای ایران در سال‌های گذشته باز هم در ژانر کمدی قرار می‌گیرد. نخستین قسمت «اخراجی ها»، «آتش‌بس» و حتی «مارمولک» که هنگام فروش نتوانست به یک میلیارد برسد همگی مهر تأییدی بر سخن بالاست. بسیاری نیز با توجه به اینکه عمدتا فیلم‌های میلیاردی کمدی بوده‌اند این را نشانه نزول سطح سلیقه مخاطب دانسته و آن را به ضرر سینمای ایران تحلیل می‌کنند. سوالی که در این میان مطرح می‌شود این است که آیا فیلم کمدی اصولا ژانری سخیف و سطح پایین است و آیا تمامی فیلم‌های کمدی که در سینمای ایران ساخته می‌شوند از لحاظ کیفی سطح پایین و زمینه‌ساز نزول سطح سلیقه مخاطب هستند؟
این نوع نگاه نسبت به فیلم‌های کمدی دیدگاهی بسیار بدبینانه است و با کمی دقت می‌توان فهمید که سینمای کمدی به غیر از اینکه می‌تواند نجات بخش سینمای رو به ورشکستگی ایران باشد در عین حال می‌تواند به بالا رفتن سطح سلیقه مخاطب بینجامد. در سینمای جهان آثار کمدی و موفق زیادی را می‌توان نام برد که هم توانسته‌اند تأثیرات مثبتی داشته باشند و هم آثار ماندگاری بوده‌اند. از جمله مهم‌ترین آثار کمدی جهان و کمدین‌ها که همه منتقدان متفق‌القول آن را تکرار نشدنی دانسته‌اند بازیگر بزرگی چون «چارلی چاپلین» و فیلم‌های به یاد ماندنی اوست. حتی ژانر کمدی در بسیاری از موارد برای فیلمسازان بزرگ جهان راهی بوده است برای بیان بسیاری از حقایق تلخ که به زبان جدی نمی‌تواند آن‌طور که باید موفق عمل کند یا شرایط بیانش وجود نداشته است. پس در بسیاری از موارد ژانر کمدی می‌تواند فیلمساز را در بیان بسیاری از مسائل حساسیت برانگیز یاری کند. نمونه این فیلم‌های موفق کمدی که سطح بالا بوده‌اند را در سینمای ایران هم می‌توان دید، «اجاره‌نشین‌ها» ساخته داریوش مهرجویی یکی از معروف‌ترین این نمونه‌هاست. در سال‌های بعد از آن فیلم «لیلی با من است» ساخته کمال تبریزی نیز یکی دیگر از کارهای ماندگار کمدی در سینمای ایران بود که حتی تبدیل به کاری جریان‌ساز در سینمای ایران شد. با این تفاسیر می‌توان پذیرفت که هر فیلم کمدی‌ای را نمی‌توان فیلمی سخیف و سطح پایین دانست، بلکه باید مشکل را در جای دیگر جست‌وجو کرد، فیلم کمدی هم می‌تواند سینمای ایران را از ورشکستگی نجات دهد و هم آگاهی‌دهنده باشد و جریان‌ساز. مشکل اینجاست که بسیاری از فیلم‌هایی که ظرف چند سال گذشته به فروش میلیاردی رسیده‌اند نه تنها جریان‌ساز نبوده‌اند بلکه تا حد زیادی باعث نزول سطح سلیقه مخاطب شده‌اند. بسیاری از این فیلم‌ها در جشنواره فجر حتی در بخش مسابقه پذیرفته نشده و از همین رو گاهی حاضر به شرکت در جشنواره نشدند. این خود نشان دهنده تفاوت سلیقه مخاطب عام با منتقدان و به قولی مخاطبان جدی سینماست که وقوع چنین اتفاقی در هر سینمایی می‌تواند بسیار نگران کننده باشد. در این‌باره در یک مقاله کوتاه نمی‌توان به نتیجه‌ای مطلوب رسید بلکه باید تحقیق گسترده‌ای انجام شود تا این موضوع از جنبه‌های مختلف بررسی شود که چرا باید تا این اندازه بین مخاطب جدی و مخاطب معمولی سینما تفاوت وجود داشته باشد و این موضوعی است که می‌تواند بسیاری از مسائل موجود در سینمای ایران را روشن کرده و به حل آن بینجامد. ارسال نظر
پربیننده