با نگاهی به تاریخ می‌توان به نقش پررنگ و عظیم ایدئولوژی‌ها در رخداد انقلاب‌ها و در پی آن تاثیر مستقیم این اتفاقات بر دیدگاه هنرمندان و بویژه نویسندگان هم‌عصر آنها پی برد. یکی از این انقلاب‌ها که در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم به وقوع پیوست و بسیاری از کشورهای بلوک شرق را متاثر از خود ساخت انقلاب اکتبر روسیه یا انقلاب بلشویکی(توده‌ای) بود که نهایت امر پس از ماه‌ها درگیری و تحمل رنج‌ها و سختی‌ها توسط مردم روسیه و همسایگان، سرانجام در سال 1917 با رهبری لنین و تروتسکی و با شکست تزار روس در کاخ زمستانیش اعلام وجود کرد.جریان انقلاب سرخ که جریانی مارکسیستی و کمونیستی بود و داعیه براندازی فاصله طبقاتی، پرولتاری و بورژوازی و بوروکراسی دولتی را داشت، بی‌شک می‌توان یکی از وقایع بسیار متاثر بر ادبیات روسیه و منطقه دانست که نویسندگانی چون مایاکوفسکی، باریس پاسترناک و میخائیل بولگاکوف در مخالفت با جریان انقلاب و افرادی چون شولوخوف هم راستا با این جریان از آن جمله‌اند. رئالیسم، سوررئالیسم و همین‌طور فوتوریسم(آینده‌نگری) نیز از جمله سبک‌هایی بود که در آن زمان بر ادبیات روسیه حاکم بوده و از این میان فوتوریسم همراه با تخیل واقع بینانه و به زبانی سوررئالیسم واقع‌گرایانه به‌عنوان سبکی جدید و منسوخ کننده سمبولیسم سهم و نقش بیشتری را از آن خود کرده بود.از جمله نویسندگان این سبک ادبی می‌توان میخائیل آفاناسیویچ بولگاکوف را نام برد که گرچه آثار و تالیفات وی در آن دوره تاریخی با اقبال خوبی روبه‌رو نشد اما با گذشت زمان و بالا رفتن سطح ادراک عمومی توانست جایگاه ویژه‌ای برای خود و مولف متوفای خود در روسیه و کشورهای بسیار دیگر به دست آورد آنچه مسلم است تاثیر این انقلاب بر روابط اجتماعی جامعه معاصر روسیه بویژه روابط فردی و گروهی انسان‌ها تا آن حد بوده که به یکی از دغدغه‌های اصلی فکری این نویسنده مبدل شده است، تا آنجا که با بررسی آثار وی حس انزجار، اعتراض و ناامیدی او از ایدئولوژی - به نظر وی دست نیافتنی - نظریه‌پردازان انقلاب اکتبر، ساده‌لوحی و پیروی بی‌تفکر مردم و حتی چاپلوسی برخی انقلابیون فرصت‌طلب در لایه‌لایه غالب آنها ملموس و قابل درک است. البته ناگفته نماند که این امر در سایه ذهن خلاق و بسیار مستعد وی در خیالپردازی و تصویر آینده - آنگونه که منطقی به نظر رسد - آنقدر نرم و استادانه مطرح شده که در بیشتر این آثار خواننده راضی از خوانش یک رمان یا داستان بلند به‌عنوان یک کار ادبی، بی‌آنکه به مانند آثار نویسندگانی چون کافکا به قعر ناامیدی کشانده شود، هم واقعیات آن دوره زمانی را لمس کرده و هم اینکه در پایان آنها آینده‌ای روشن را در پیش رو می‌بیند. آثاری چون«مرشد و مارگاریتا»، «برف سیاه»، «گارد سفید» و «دل سگ» یا «دل سگی» از آن جمله‌اند.
همان‌طور که بیان شد، رمان «دل سگ» یکی از آثار زیبای میخائیل بولگاکوف است که در سال 1925 به رشته تحریر درآمد. با خواندن داستان آنچه ابتدا در ذهن خواننده با توصیفات بجا و قابل باور نویسنده شکل می‌گیرد، وضعیت نابسامان جامعه و محیط اطراف است. همان‌طور که گفته شد احساس بولگاکوف به‌عنوان یک مخالف انقلاب بلشویکی در غالب آثار او و به تبع در «دل سگ» هم نمایان است که این امر با اشارات تلویحی و استعارات ماهرانه و ناشی از قدرت خیالپردازی بالای این نویسنده توام است. شاریکوف- سگ- در داستان «دل سگ» را می‌توان استعاره از مردم ناگزیر از اطاعت و ساده‌لوح آن دوره از تاریخ روس دانست که با تکه سوسیسی می‌شد آنها را جذب کرد. با این دیدگاه می‌توان پروفسور فیلیپویچ را نماینده ایدئولوژیست‌های انقلاب سرخ دانست. صاحبنظرانی که غالبا در ذهن خود فکر برقراری یک جامعه کمونیستی ضد بورژوا را پرورانده و در عمل هم خوشنود از فکر خود سعی در برقراری یک جامعه یکدست به هر طریقی می‌کنند، سعی در جذب افکار عمومی مردم که یکی از شرایط پیروزی یک انقلاب است دارند، گاهی مردم را با تکه سوسیس‌های چرب و خوشمزه به این حرکت دعوت کرده و افراد جامعه هم پس از قبول، تازه می‌فهمیدند که چه کلاهی سرشان رفته است(سگ در دل نالید: آه نه. نمی‌توانید... حال می‌فهمم، مرده‌شورشان ببرد با آن سوسیس ...
ص 26) و خود این نظریه‌پردازان هم از کرده خود در امان نبوده و با همه خوش‌خیالی و خوشبینی‌ای که نسبت به آینده دارند در می‌یابند که نظریات در حقیقت چیز دیگری است و همیشه آن‌طور که فکر می‌کنند نتیجه نمی‌گیرند. در این میان هم افرادی وجود دارند که چشم بسته مطیع اوامر اینها بوده و بی‌هیچ تفکری، کورکورانه آنچه روسایشان می‌گویند اعمال می‌کنند، نمود این انسان‌ها در این داستان در قالب دکتر بورمنتال و زینا متظاهر می‌شود. دکتر بورمنتال که همراهی استاد خویش و پذیرش وی از طرف فیلیپویچ به‌عنوان یک دوست برایش سعادتمندی به حساب می‌آید(فیلیپ فیلیپویچ، هرگز فراموش نمی‌کنم که وقتی دانشجوی ... ص 130، ممنونم، ممنونم... به سوی ... چون دکتر با استعدادی بودید دوستتان داشتم، ص 131) و همین‌طور زینا که هم دستیار دو دکتر و هم همه‌کاره خانه است که به نظر بنده ایشان نمادی از وضعیت زنان آن دوره است که نویسنده با مهارت توانسته آن خصایص را در وجود این زن نمایان کند. در هر حال و با توجه به آثار نوشته شده توسط میخائیل بولگاکوف می‌توان این‌چنين نتیجه‌گیری کرد که داستان می‌تواند در لایه‌های زیرین خود حرف‌های بسیاری برای گفتن داشته باشد و نیز خواننده را وادار می‌کند که فقط به ظواهر یک داستان توجه نداشته باشد بلکه در عمق یک مطلب فرو رفته و اگر نیاز است باید کمی تاریخ آن دوره را که داستان در آن رخ داده است بازبینی کند. ولی با همه این اوصاف باید آنچه اتفاق افتاده یا می‌افتد را برای آیندگان بویژه جوانان تصویر کرد اگرچه ظاهری چرک‌آلود و مایوس‌کننده داشته باشد، تا بتوانند بخوانند و قضاوت کنند.
براساس رمان«دل‌سگ» اثر میخائیل بولگاکوف مترجم: مهدی غبرائی، کتابسرای تندیس 1380 دل‌های سگی در «دل سگ»
با نگاهی به تاریخ می‌توان به نقش پررنگ و عظیم ایدئولوژی‌ها در رخداد انقلاب‌ها و در پی آن تاثیر مستقیم این اتفاقات بر دیدگاه هنرمندان و بویژه نویسندگان هم‌عصر آنها پی برد. یکی از این انقلاب‌ها که در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم به وقوع پیوست و بسیاری از کشورهای بلوک شرق را متاثر از خود ساخت انقلاب اکتبر روسیه یا انقلاب بلشویکی(توده‌ای) بود که نهایت امر پس از ماه‌ها درگیری و تحمل رنج‌ها و سختی‌ها توسط مردم روسیه و همسایگان، سرانجام در سال 1917 با رهبری لنین و تروتسکی و با شکست تزار روس در کاخ زمستانیش اعلام وجود کرد.جریان انقلاب سرخ که جریانی مارکسیستی و کمونیستی بود و داعیه براندازی فاصله طبقاتی، پرولتاری و بورژوازی و بوروکراسی دولتی را داشت، بی‌شک می‌توان یکی از وقایع بسیار متاثر بر ادبیات روسیه و منطقه دانست که نویسندگانی چون مایاکوفسکی، باریس پاسترناک و میخائیل بولگاکوف در مخالفت با جریان انقلاب و افرادی چون شولوخوف هم راستا با این جریان از آن جمله‌اند. رئالیسم، سوررئالیسم و همین‌طور فوتوریسم(آینده‌نگری) نیز از جمله سبک‌هایی بود که در آن زمان بر ادبیات روسیه حاکم بوده و از این میان فوتوریسم همراه با تخیل واقع بینانه و به زبانی سوررئالیسم واقع‌گرایانه به‌عنوان سبکی جدید و منسوخ کننده سمبولیسم سهم و نقش بیشتری را از آن خود کرده بود.از جمله نویسندگان این سبک ادبی می‌توان میخائیل آفاناسیویچ بولگاکوف را نام برد که گرچه آثار و تالیفات وی در آن دوره تاریخی با اقبال خوبی روبه‌رو نشد اما با گذشت زمان و بالا رفتن سطح ادراک عمومی توانست جایگاه ویژه‌ای برای خود و مولف متوفای خود در روسیه و کشورهای بسیار دیگر به دست آورد آنچه مسلم است تاثیر این انقلاب بر روابط اجتماعی جامعه معاصر روسیه بویژه روابط فردی و گروهی انسان‌ها تا آن حد بوده که به یکی از دغدغه‌های اصلی فکری این نویسنده مبدل شده است، تا آنجا که با بررسی آثار وی حس انزجار، اعتراض و ناامیدی او از ایدئولوژی - به نظر وی دست نیافتنی - نظریه‌پردازان انقلاب اکتبر، ساده‌لوحی و پیروی بی‌تفکر مردم و حتی چاپلوسی برخی انقلابیون فرصت‌طلب در لایه‌لایه غالب آنها ملموس و قابل درک است. البته ناگفته نماند که این امر در سایه ذهن خلاق و بسیار مستعد وی در خیالپردازی و تصویر آینده - آنگونه که منطقی به نظر رسد - آنقدر نرم و استادانه مطرح شده که در بیشتر این آثار خواننده راضی از خوانش یک رمان یا داستان بلند به‌عنوان یک کار ادبی، بی‌آنکه به مانند آثار نویسندگانی چون کافکا به قعر ناامیدی کشانده شود، هم واقعیات آن دوره زمانی را لمس کرده و هم اینکه در پایان آنها آینده‌ای روشن را در پیش رو می‌بیند. آثاری چون«مرشد و مارگاریتا»، «برف سیاه»، «گارد سفید» و «دل سگ» یا «دل سگی» از آن جمله‌اند.
همان‌طور که بیان شد، رمان «دل سگ» یکی از آثار زیبای میخائیل بولگاکوف است که در سال 1925 به رشته تحریر درآمد. با خواندن داستان آنچه ابتدا در ذهن خواننده با توصیفات بجا و قابل باور نویسنده شکل می‌گیرد، وضعیت نابسامان جامعه و محیط اطراف است. همان‌طور که گفته شد احساس بولگاکوف به‌عنوان یک مخالف انقلاب بلشویکی در غالب آثار او و به تبع در «دل سگ» هم نمایان است که این امر با اشارات تلویحی و استعارات ماهرانه و ناشی از قدرت خیالپردازی بالای این نویسنده توام است. شاریکوف- سگ- در داستان «دل سگ» را می‌توان استعاره از مردم ناگزیر از اطاعت و ساده‌لوح آن دوره از تاریخ روس دانست که با تکه سوسیسی می‌شد آنها را جذب کرد. با این دیدگاه می‌توان پروفسور فیلیپویچ را نماینده ایدئولوژیست‌های انقلاب سرخ دانست. صاحبنظرانی که غالبا در ذهن خود فکر برقراری یک جامعه کمونیستی ضد بورژوا را پرورانده و در عمل هم خوشنود از فکر خود سعی در برقراری یک جامعه یکدست به هر طریقی می‌کنند، سعی در جذب افکار عمومی مردم که یکی از شرایط پیروزی یک انقلاب است دارند، گاهی مردم را با تکه سوسیس‌های چرب و خوشمزه به این حرکت دعوت کرده و افراد جامعه هم پس از قبول، تازه می‌فهمیدند که چه کلاهی سرشان رفته است(سگ در دل نالید: آه نه. نمی‌توانید... حال می‌فهمم، مرده‌شورشان ببرد با آن سوسیس ...
ص 26) و خود این نظریه‌پردازان هم از کرده خود در امان نبوده و با همه خوش‌خیالی و خوشبینی‌ای که نسبت به آینده دارند در می‌یابند که نظریات در حقیقت چیز دیگری است و همیشه آن‌طور که فکر می‌کنند نتیجه نمی‌گیرند. در این میان هم افرادی وجود دارند که چشم بسته مطیع اوامر اینها بوده و بی‌هیچ تفکری، کورکورانه آنچه روسایشان می‌گویند اعمال می‌کنند، نمود این انسان‌ها در این داستان در قالب دکتر بورمنتال و زینا متظاهر می‌شود. دکتر بورمنتال که همراهی استاد خویش و پذیرش وی از طرف فیلیپویچ به‌عنوان یک دوست برایش سعادتمندی به حساب می‌آید(فیلیپ فیلیپویچ، هرگز فراموش نمی‌کنم که وقتی دانشجوی ... ص 130، ممنونم، ممنونم... به سوی ... چون دکتر با استعدادی بودید دوستتان داشتم، ص 131) و همین‌طور زینا که هم دستیار دو دکتر و هم همه‌کاره خانه است که به نظر بنده ایشان نمادی از وضعیت زنان آن دوره است که نویسنده با مهارت توانسته آن خصایص را در وجود این زن نمایان کند. در هر حال و با توجه به آثار نوشته شده توسط میخائیل بولگاکوف می‌توان این‌چنين نتیجه‌گیری کرد که داستان می‌تواند در لایه‌های زیرین خود حرف‌های بسیاری برای گفتن داشته باشد و نیز خواننده را وادار می‌کند که فقط به ظواهر یک داستان توجه نداشته باشد بلکه در عمق یک مطلب فرو رفته و اگر نیاز است باید کمی تاریخ آن دوره را که داستان در آن رخ داده است بازبینی کند. ولی با همه این اوصاف باید آنچه اتفاق افتاده یا می‌افتد را برای آیندگان بویژه جوانان تصویر کرد اگرچه ظاهری چرک‌آلود و مایوس‌کننده داشته باشد، تا بتوانند بخوانند و قضاوت کنند.
براساس رمان«دل‌سگ» اثر میخائیل بولگاکوف مترجم: مهدی غبرائی، کتابسرای تندیس 1380 ارسال نظر
پربیننده