۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۶:۰۸
گزارشی از پشت صحنه مجموعه تلویزیونی «کلاه پهلوی»

کلاه‌پهلوی‌های مدرنیته

سميرا جعفري احتمالاً مجموعه تلویزیونی«کیف انگلیسی» را که سال 78 از شبکه اول سیما پخش شد به خاطر دارید، اثری به یاد ماندنی که داستان و حتی موسیقی آن هنوز در ذهن مردم باقی مانده است. اما این بار کارگردان این اثر، سیدضیاءالدین دری حدود سه سال است که مشغول ساخت اثری جدید با عنوان‌«کلاه پهلوی» است. دری در «کلاه پهلوی» بخشی از تاریخ معاصر ایران را به نمایش می‌گذارد و ماجرای کشف‌حجاب توسط رضاخان را در برهه‌ای از تاریخ پر فراز و نشیب ایران روایت می‌کند. «کلاه پهلوی» داستان زندگی جوانی به نام «فرخ» است که پس از ادامه تحصیل در فرانسه به ایران می‌آید و در شهری کوچک فرماندار می‌شود. در همین زمان فرمان کشف‌حجاب از سوی رضاخان صادر شده و او موظف به اجرای این فرمان است اما ... در این مجموعه تلویزیونی بازیگران زیادی حضور دارند که از جمله آنها می‌توان به داوود رشیدی، داریوش فرهنگ، امین حیایی، گوهر خیراندیش، داریوش کاردان، شقایق فراهانی، محمدرضا شریفی‌نیا، سیروس گرجستانی، ماه‌چهره خلیلی، شهره لرستانی، فرهاد آییش، آناهیتا نعمتی، مریلا زارعی، حسام‌ نواب‌صفوی و ... اشاره کرد. از دیگر عوامل این کار می‌توان به ضیاءالدین دری (نویسنده و کارگردان)، محمدرضا تخت‌کشیان (تهیه‌کننده)، طراح چهره‌پردازی (مهین نویدی) و طراح دکور (مشکین مهرگان) اشاره کرد. به گفته تهیه‌کننده «کلاه پهلوی» این کار در سال 88 در 30 قسمت 50 دقیقه‌ای از شبکه اول سیما پخش خواهد شد. اندر احوالات کلاه پهلوی‌ها ... برای گرفتن گزارشی به شهرک سینمایی غزالی آمده‌ام. کارم به اتمام رسیده و کم‌کم آهنگ رفتن می‌کنم، در حال قدم زدن هستم که در راه چشمم به سیروس گرجستانی می‌افتد که با گریم و لباس آبی رنگ در حال قدم زدن است. گویا نقش یکی از ماموران شهربانی دوره رضاخان را دارد. برگه‌ای در دست گرفته و قدم می‌زند، احتمالا مشغول حفظ‌کردن دیالوگ‌هایش است. برای پرس و جو از اینکه اینجا چه می‌کند به دنبالش می‌روم. نزدیک می‌شوم، گروهی در حال رفت و آمد هستند و کم‌کم چهره‌های آشنا را می‌بینم. ضیاءالدین دری(کارگردان) در بین جمعیت است و سرش را روی برگه‌ای خم کرده، اینجا لوکیشن مجموعه تلویزیونی«کلاه پهلوی» است، جای خوشحالی است، با خودم گفتم حالا که این راه را آمده‌ام و این گروه هم اینجا هستند، سلام و احوالپرسی‌ای داشته باشم و گفت‌وگویی بگیرم. اول سراغ سیروس گرجستانی می‌روم تا با او صحبت کنم ولی به نظر سختی کار و البته سردی هوا تا حدودی او را بد خلق کرده و خیلی مایل به گفت‌وگو نیست. اینجا بازار شهر است، مغازه‌های مختلف در اطراف باز هستند و هرکدام اجناسی را می‌فروشند و تنها یک مغازه در انتهای بازار بسته است. دری با دستیار و منشی صحنه زیر سقف یکی از کوچه‌های انتهایی بازار نشسته، کلاه همیشگی‌اش را سر کرده و عبایی پشمی رنگی برای جلوگیری از سرمای سخت این منطقه برتن دارد. سیاهی لشکرها لباس‌های گوناگونی مثل کت و شلوار و لباس مامور شهربانی به تن دارند و در محوطه پرسه می‌زنند، از کنارشان رد می‌شوم و با دری سلام و احوالپرسی می‌کنم. کمتر خنده به لب دارد ولی مثل همیشه گرم و صمیمی استقبال می‌کند.وی در مورد روند کار می‌گوید: الان حدود 31 ماه است که فیلمبرداری به طول انجامیده و خوشبختانه در این مدت کار خوب پیش رفته، مگر زمان‌هایی که کار به شکل کامل متوقف می‌شد، البته نمی‌توانم به طور کامل اعلام رضایت کنم. چون دلم می‌خواست کار بدون وقفه پیش می‌رفت ولی متاسفانه این وقفه‌ها به ما تحمیل شد. دری تفاوت مجموعه «کیف انگلیسی» و «کلاه پهلوی» را زمان وقوع اتفاقات داستان این دو اثر می‌داند و می‌گوید: ‌این دو اثر به لحاظ تحلیلی تفاوت چندانی ندارند ولی به لحاظ زمانی کیف انگلیسی حدود 15 سال نزدیک‌تر به زمان حال است و داستان «کلاه پهلوی» به دوره رضاخان برمی‌گردد. در «کلاه پهلوی» حکومت آن دوران و تاثیراتش روی زندگی توده‌های مردم و چگونگی روند حکومت رضاخان بویژه در 10 سال دوم آن بررسی می‌شود، چون در 10 سال دوم حکومت رضاخان شاهد دگرگونی عجیبی در نحوه زندگی و زیست مردم هستیم که امروزه از آن به عنوان ورود مدرنیسم به ایران یاد می‌شود.دری در رابطه با انتخاب بازیگران نیز می‌گوید: بازیگران مجموعه «کلاه پهلوی» با توجه به ویژگی‌های تیپیکال‌شان انتخاب شده‌اند، به طوری که سعی شده وجوه بیرونی بازیگران مثل جنس صدا، رفتار و نوع ژست‌هایشان با نقشی که به آنها محول شده است، انطباق داشته باشد. دری برای ادامه کار، مصاحبه را به وقتی دیگر موکول می‌کند و دعوت می‌کند تا در کنارش، از مونیتور صحنه را ببینیم. محمدرضا شریفی‌نیا با گریمی متفاوت و کت‌وشلواری سیاه و شالی سبز رنگ که نشان می‌دهد فردی متدین است از بین کوچه پس کوچه‌ها می‌گذرد و نزدیک می‌شود ولی به نظر خلق شریفی‌نیا از گرجستانی هم تنگ‌تر است چون جواب سلام ما را هم به زور می‌دهد چه برسد به گفت‌وگو.با صدای دری همگی به وسط بازار می‌آیند و دور هم جمع می‌شوند، صدای امین حیایی كه مشغول شوخی کردن است از دور می‌آید. به سراغش می‌روم، قول مصاحبه می‌گیرم ولی کارگردان فرمان حضور و تمرین می‌دهد پس بعد از ضبط این سکانس به سراغش می‌روم و گپی می‌زنم. سه، دو، یک: حرکت در این صحنه، گروهی از مردم شهر به اتفاق دو، سه مامور شهربانی و پیرمردی به نام ملااحمد و سید (شریفی‌نیا) گردهم جمع می‌شوند تا مغازه ملااحمد را باز کنند. ملااحمد جلوتر از همه ایستاده. سمت چپش سیروس گرجستانی و سمت دیگرش محمدرضا شریفی‌نیا است. امین حیایی هم به عنوان یکی دیگر از ماموران شهربانی پشت سر او با شوخی و خنده چشمان ملااحمد را با پارچه‌ای می‌بندد، به 20 قدمی مغازه که می‌رسند دری از سیاهی لشکرها می‌خواهد خیلی تردد نداشته باشند. الان اول صبح است و نباید بازار خیلی شلوغ باشد. بعد از تذکر دری گروه مجددا راه می‌افتند، پیرمرد (ملااحمد) زیر لب غرغر می‌کند، به محل مورد نظر که می‌رسند حیایی که به نظر اسمش اصغر است؛ چشمان ملااحمد را باز می‌کند، در همین حین ملااحمد غرغرکنان می‌گوید: «آه، این چه کاریه پسره جلف». فیلمبردار فریاد می‌زند: «آقا شما چرا کلاهتو عوض نکردی، کلاه خودتو بزار سرت». دری با آرامش می‌گوید:‌عیبی نداره، حواسش نبود و از ملااحمد هم می‌خواهد غرغرش را بیشتر کند. دوباره صحنه گرفته می‌شود، این بار ملااحمد پس از غرغر کردن و باز کردن دستمال، چشمانش را سریع باز می‌کند ولی دری دوباره کات می‌دهد و خطاب به پیرمرد می‌گوید: « اینقدر سریع چشمانت را باز نکن، کمی صبر کن». در این بین شوخی‌های حیایی گرمی خاصی به کار داده و خنده همه را برمی‌انگیزد و جالب‌تر اینکه برای خودش کارگردانی هم می‌کند و خیلی جدی برای سیاهی لشکرها توضیح می‌دهد‌، چکار کنید و چکار نکنید! صدای دری بلند می‌‌شود: «ساکت صدا- دوربین- اکشن» دوباره این سکانس تکرار می‌شود. ملااحمد چشمانش را همانطور که دری خواسته بود، می‌گشاید. در بین جمعیت همهمه‌ای برپا می‌شود، اصغر (امین حیایی) می‌گوید: «اینم مغازت، ببین همه جنس‌ها سرجاشه؟ برو حالشو ببر». پیرمرد از فرط هیجان و اشتیاق باورش نمی‌شود و دائم از سرکار استوار (گرجستانی) و سید (شریفی‌نیا) می‌پرسد که خواب نمی‌بینم؟ سکانس مورد قبول کارگردان واقع می‌شود ولی از آنجایی که دری در کارش بسیار وسواس دارد می‌خواهد یک‌بار دیگر این سکانس گرفته شود. شریفی‌نیا دائم با موبایلش مشغول است که دری می‌گوید: «رضا تقلب می‌کنی نکنه دیالوگ‌هاتو توی اون نوشتی»‌ ولی شریفی‌نیا بدون هیچ عکس‌العملی به گروه می‌پیوندد. عباس امیری را آن‌طرف بازار می‌بینم، به سراغش می‌روم و او درباره نقشش در این کار می‌گوید: «من توسط آقای شریفی‌نیا دعوت به کار شدم و نزدیک به یک سال است که درگیر این کارم. در این مجموعه نقش شیخ ذبیح‌‌الله که یکی از مذهبیون و یار دیرینه میرزارضا است را بازی می‌کنم. او مخالف سرسخت رژیم و «کلاه پهلوی» است که خیلی جدی با این مسائل برخورد می‌کند». وی در ادامه رضایتش را ازکار اعلام می‌کند و می‌گوید: «حضور در کنار آقای دری برایم لذت‌بخش است. البته من ایشان را از سال‌های دور می‌شناسم و از وسواس ایشان آگاه هستم و با این حساسیت و دقت آقای دری و همینطور فیلمنامه قوی که این مجموعه دارد، قطعا کار خوبی خواهد شد». امیری از علاقه‌اش به کارهای تاریخی می‌گوید: «من حضور در کارهای تاریخی را با سریال کوچک جنگلی آغاز کردم و تاکنون در آثاری همچون«تنهاترین سردار»، «ولایت عشق»، «امام علی(ع)»، «مختارنامه» و یوسف پیامبر(ع) بازی کرده‌ام». هنوز ضبط شروع نشده و دری مشغول گفت‌وگو با منشی صحنه است، از فرصتی که پیش آمده استفاده می‌کنم و مهین نویدی را که در حال ورود به اتاق گریم است دنبال مي‌کنم تا گپی با او بزنم. مهین نویدی در آثار تاریخی زیادی به‌عنوان طراح چهره پردازی حضور داشته که از شاخص‌ترین آنها می‌توان به مجموعه «حجربن عدی»، «پایان نمایش»، «یک مشت پرعقاب»، «در چشم باد» و ... اشاره کرد. باید خط قرمزها را رعایت کرد مهین نویدی در ابتدا به تفاوت چهره‌پردازی در آثار تاریخی مربوط به صدر اسلام با تاریخ معاصر صحبت می‌کند و می‌گوید: «از آنجایی که از چهره‌های شخصیت‌های صدر اسلام به غیر از چندین روایت چندان اطلاعاتی به دست نیامده و مردم با چهره آنها آشنا نیستند، طراح می‌تواند به سلیقه خود، البته اگر بدون غلو باشد، چهره‌ای بسازد که برای مردم باورپذیر باشد ولی مردم چهره‌های تاریخ معاصر را یا خود دیده‌اند و یا به واسطه فیلم‌ها و عکس‌ها با چهره‌ها آشنا هستند، به همین خاطر حساسیت زیاد است چون باید سلیقه مردم و خط قرمزها را نیز رعایت کرد، به طور مثال در همین سریال «کلاه پهلوی» ابروی خانم‌ها باید نازک باشد و آرایشی مانند خانم‌های دهه 20 و 30 داشته باشند ولی اگر بخواهیم این کار را بکنیم، هم تماشاچی نمی‌پسندد و هم با خط قرمزها روبه‌رو هستیم». نویدی در رابطه با عدم حفظ راکوردهای گریم در مجموعه‌های تاریخی که هم مدت فیلمبرداری و هم پخش آن بالا است، می‌گوید: «متاسفانه برای این قضیه دلایل زیادی وجود دارد. 1- برخی از طراحان در حد و اندازه آثار تاریخی بزرگ نیستند و متاسفانه مرجع قانونی هم وجود ندارد که جلوی این کار را بگیرد. چون به قولی روابط جایگزين ضوابط شده است. 2- در برخی موارد طراح به خودش زحمت نمی‌دهد که سر صحنه حضور داشته باشد. 3- طراحان مجریان تازه‌کار را انتخاب می‌کنند در صورتی که مجریان گریم بویژه در این نوع آثار باید افراد باتجربه‌ای باشند. 4- طراح گریم از ابتدا و بعد از خواندن فیلمنامه راکوردها را درنمی‌آورد و در این زمینه با کارگردان هم مشورتی نمی‌کند. 5- در نهایت گاهی اوقات، طراح به هیچ‌عنوان مقصر نیست چون بازیگران بویژه در کارهای طولانی که گاهي‌اوقات با وقفه ساخته می‌شوند برای حضور در کارهای دیگر، موهایشان را بلند می‌کنند و چهره خود را تغییر می‌دهند، به همین خاطر راکورد سریال حفظ نمی‌شود. در همین مجموعه «کلاه پهلوی» بارها و بارها این قضیه رخ داد. به طور مثال آقای داوود رشیدی در این مجموعه نقش کشیش خارجی به نام «آلفونسو» را دارد و باید موهای کاملا کوتاه با سبیل‌های نازک می‌داشتند و در ابتدای امر هم همینطور بودند ولی در ادامه کار به خاطر حضور در فیلم دیگری، این چهره را تغییر دادند. من طراح، کارگردان و تهیه‌کننده هر چه از او خواستیم، موفق نشدیم ایشان را که بازیگر رده بالا هستند و چهره ماندگار به حساب می‌آیند و الگوی جوانان ما هستند، قانع کنیم و به نظر من اگر یک پیشکسوت این کار را انجام دهد دیگر از جوانان توقعی نداریم».درددل‌های مهین نویدی به همین جا خاتمه یافت و از او خداحافظی می‌کنم.
ارسال نظر
captcha
پربیننده