دکتر محمد باقر صدری:
حساب ذخیره ارزی به عنوان پشتوانه مالی کشور و نسل‌های آینده در برنامه سوم توسعه و در مجلس پنجم شورای اسلامی به تصویب رسید. هدف از تشکیل چنین حسابی این بود که در صورت نوسان بهای نفت در بازارهای بین‌المللی، تعیین قیمت نفت در بودجه به‌گونه‌ای باشد تا با کاهش بهای احتمالی بتوان نیازهای ضروری، کمبودها و نواقص را با برداشت اصولی و مصوبه مجلس مرتفع کرد و در زمان افزایش قیمت نفت، مازاد آن با توجه به پيش بيني قیمت نفت در بودجه به این حساب واریز شود. مادامی که در سال 78 مقدمات تصویب برنامه سوم فراهم می‌شد، عده‌ای با بهره‌گیری از تجارب کشورهایی چون نروژ و کویت پیشنهاد دادند که حساب ذخیره به صندوق ذخیره تبدیل شود تا ماهیت آن، که اقتدار اقتصاد کشور در مواقع حساس است، حفظ شود. با این وجود هر چند در دوره اول دولت اصلاحات، برداشت از این حساب صورت نگرفت (چرا که این حساب در سال 79 در نخستین سال برنامه سوم توسعه مصوب شده بود) اما هجوم بی‌وقفه دولت هشتم و میزان مراجعه غیرقانونی برای برداشت از این حساب به قدری بود که عموم مردم دیگر آن را حساب ذخیره ندانسته بلکه از آن به عنوان قلک سفالین ذخیره ارزی نام می‌بردند. نهایتا مراد این است که ورود به حریم حسابرسی ارزی بر اساس برنامه سوم و چهارم توسعه آنچنان نبود که دولت‌ها طبق قوانین مقرر از این حساب استفاده کنند.
در هر صورت اینکه چه میزان در دولت خاتمی از حساب ذخیره ارزی برداشت شده است، شاید در آمار دچار سردرگمی شویم اما باید گفت متأسفانه برداشت‌های غیراصولی در آن زمان بیشتر صرف هزینه‌های جاری شده است که پیامدهای منفی درازمدت را به دنبال دارد.طبق اسناد موجود اگرچه برداشت از حساب ذخیره ارزی در دولت نهم بسیار کمتر از برداشت در دولت هشتم است و نوع برداشت‌ها و صرف هزینه‌ها کاملا با هم متفاوت بوده اما فرق تمایز برداشت‌ها و چگونگی استفاده از آن نیز باید مورد توجه قرار گیرد چرا که در دولت نهم چنانچه برداشتی از حساب ذخیره ارزی صورت گرفته بیشتر با هدف توسعه، آبادانی و تامین و تکمیل پروژه‌های عمرانی و مدرسه‌سازی انجام شده است. به دیگر سخن در قانون برنامه سوم پیش‌بینی شده است که حساب ذخیره ارزی فقط برای پوشش نوسانات بهای نفت بوده که 50 درصد از این حساب صرف توسعه بخش خصوصی و باقی آن برای نوسانات قیمت نفت در بازارهای جهانی و تامین بودجه‌های ضروری کشور است. تجربه نشان می‌دهد قیمت نفت در ایران (زمان جنگ) حتی به مرز 5 تا 6 دلار در هر بشکه رسید و حتی در دولت هشتم نیز شاهد سقوط قیمت نفت به زیر 15 دلار در هر بشکه بودیم که چنانچه برنامه‌ریزی دقیق در برداشت از حساب ذخیره نشود، اقتصاد کشور دچار دستخوش منفی می‌شود.البته این حساب به درستی حساب ذخیره ارزی است که پوشش قیمت نفت را شامل می‌شود و تهی کردن آن اثرات منفی بالایی را به دنبال دارد. هرچند در دولت نهم نیز برداشت‌هایی از حساب ذخیره صورت گرفت اما لزوما این برداشت‌ها با مصوبه مجلس انجام شد و بیشتر برای تکمیل زیرساخت‌ها و پروژه‌های عظیم عمرانی بود که نتایج آن در درازمدت ظهور خواهد کرد.
* عضو انجمن اقتصاددانان ایران قلک ذخیره ارزی دولت اصلاحات
دکتر محمد باقر صدری:
حساب ذخیره ارزی به عنوان پشتوانه مالی کشور و نسل‌های آینده در برنامه سوم توسعه و در مجلس پنجم شورای اسلامی به تصویب رسید. هدف از تشکیل چنین حسابی این بود که در صورت نوسان بهای نفت در بازارهای بین‌المللی، تعیین قیمت نفت در بودجه به‌گونه‌ای باشد تا با کاهش بهای احتمالی بتوان نیازهای ضروری، کمبودها و نواقص را با برداشت اصولی و مصوبه مجلس مرتفع کرد و در زمان افزایش قیمت نفت، مازاد آن با توجه به پيش بيني قیمت نفت در بودجه به این حساب واریز شود. مادامی که در سال 78 مقدمات تصویب برنامه سوم فراهم می‌شد، عده‌ای با بهره‌گیری از تجارب کشورهایی چون نروژ و کویت پیشنهاد دادند که حساب ذخیره به صندوق ذخیره تبدیل شود تا ماهیت آن، که اقتدار اقتصاد کشور در مواقع حساس است، حفظ شود. با این وجود هر چند در دوره اول دولت اصلاحات، برداشت از این حساب صورت نگرفت (چرا که این حساب در سال 79 در نخستین سال برنامه سوم توسعه مصوب شده بود) اما هجوم بی‌وقفه دولت هشتم و میزان مراجعه غیرقانونی برای برداشت از این حساب به قدری بود که عموم مردم دیگر آن را حساب ذخیره ندانسته بلکه از آن به عنوان قلک سفالین ذخیره ارزی نام می‌بردند. نهایتا مراد این است که ورود به حریم حسابرسی ارزی بر اساس برنامه سوم و چهارم توسعه آنچنان نبود که دولت‌ها طبق قوانین مقرر از این حساب استفاده کنند.
در هر صورت اینکه چه میزان در دولت خاتمی از حساب ذخیره ارزی برداشت شده است، شاید در آمار دچار سردرگمی شویم اما باید گفت متأسفانه برداشت‌های غیراصولی در آن زمان بیشتر صرف هزینه‌های جاری شده است که پیامدهای منفی درازمدت را به دنبال دارد.طبق اسناد موجود اگرچه برداشت از حساب ذخیره ارزی در دولت نهم بسیار کمتر از برداشت در دولت هشتم است و نوع برداشت‌ها و صرف هزینه‌ها کاملا با هم متفاوت بوده اما فرق تمایز برداشت‌ها و چگونگی استفاده از آن نیز باید مورد توجه قرار گیرد چرا که در دولت نهم چنانچه برداشتی از حساب ذخیره ارزی صورت گرفته بیشتر با هدف توسعه، آبادانی و تامین و تکمیل پروژه‌های عمرانی و مدرسه‌سازی انجام شده است. به دیگر سخن در قانون برنامه سوم پیش‌بینی شده است که حساب ذخیره ارزی فقط برای پوشش نوسانات بهای نفت بوده که 50 درصد از این حساب صرف توسعه بخش خصوصی و باقی آن برای نوسانات قیمت نفت در بازارهای جهانی و تامین بودجه‌های ضروری کشور است. تجربه نشان می‌دهد قیمت نفت در ایران (زمان جنگ) حتی به مرز 5 تا 6 دلار در هر بشکه رسید و حتی در دولت هشتم نیز شاهد سقوط قیمت نفت به زیر 15 دلار در هر بشکه بودیم که چنانچه برنامه‌ریزی دقیق در برداشت از حساب ذخیره نشود، اقتصاد کشور دچار دستخوش منفی می‌شود.البته این حساب به درستی حساب ذخیره ارزی است که پوشش قیمت نفت را شامل می‌شود و تهی کردن آن اثرات منفی بالایی را به دنبال دارد. هرچند در دولت نهم نیز برداشت‌هایی از حساب ذخیره صورت گرفت اما لزوما این برداشت‌ها با مصوبه مجلس انجام شد و بیشتر برای تکمیل زیرساخت‌ها و پروژه‌های عظیم عمرانی بود که نتایج آن در درازمدت ظهور خواهد کرد.
* عضو انجمن اقتصاددانان ایران ارسال نظر
پربیننده