شاید این سخن گزافی نباشد اگر بگوییم فضای فرهنگی حاکم بر جامعه ما در سال‌های اخیر بشدت دستخوش اتفاقات و دگرگونی شده که می‌توان آن را محصول «عصر ارتباطات» و بمباران اطلاعاتی دانست و همان‌طور که در گذشته عواملی همچون دین، تاریخ و سبک زندگی روی تفکر و سلیقه افراد جامعه تاثیر می‌گذاشت باید پذیرفت که امروزه نیز ارتباطات جهانی بویژه با گذر از فیلتر‌های تصویری و وسایل ارتباط جمعی قدرتمند، تاثیری دوچندان بر اندیشه، شناخت و انتخاب مردم باقی می‌گذارد و تصویری نوین از زندگی را در ذهن آنان ایجاد می‌کند. در واقع ما با اجتماع در حال تحولی مواجه هستیم که پرشتاب و بی‌امان سعی می‌کند فاصله خود را با تمدن جهانی یا به نوعی صحیح‌تر «سلایق تمدن جهانی» بکاهد و در این میان تاکیدی افراطی بر نوآوری دارد که همیشه هم نخست ظاهر وی را در معرض تغییر و تحول قرار می‌دهد، سپس درونیات و فرهنگ وی را دچار سلاخی ناخواسته و اجباری در جهت نیل به اهداف تمدن جدید و از راه رسیده می‌کند و البته در بیشتر موارد برای آزمودن فضا و جایگاه نوین مجبور به پرداخت بهای گزافی می‌شود زیرا او در مسیر دستیابی به الگوهای جدیدتر مجبور به واگذاری گنجینه‌های چند هزار ساله تمدنی و فرهنگی خویشتن است. اما تمام این جریانات در بیشتر موارد زمانی آشکار می‌شود که در چرخه نو شدن ما‌به‌ازایی جدی و متفکرانه برای واردات فرهنگی به درون یک تمدن و اجتماع کهن معرفی و جایگزین نمی‌شود. امروز ما در معارضه با جامعه‌ای هستیم که ارتباطات جهانی کالاهای فرهنگی و تصویری خوش‌نقش و رنگ خود را حتی در قابل حمل‌ترین شکل خود یعنی گوشی‌های تلفن همراه یا اینترنت با شتابی باورنکردنی بر زندگی، فرهنگ و تمدن ما تحمیل می‌کند؛ کالاهایی که از خرد و کلانمان به لحاظ تضاد‌ی که از نظر فرهنگی، روانی، تفکری و حتی اخلاقی و دینی با آموزه‌های سنتی ما دارند در حال دست و پنجه نرم کردن با آنها هستیم تا به خود بباورانیم که اینها قرار است جایگزین حقانیت درونی و تمدنی ما برای رسیدن به الگوهای جهانی باشند و شاید هم واقعا حق داریم اینگونه فکر و عمل کنیم زیرا وقتی در مقابل نفوذ این موج بی‌امان تصویری و ارتباطی اما بی‌پشتوانه و وارداتی هیچ پاسخ قابل عرضه و ارزشمند بومی و ملی برایمان جانشین و تبیین نمی‌کنند و به دور از هرگونه نگرانی از آینده فرهنگی اجتماع منتظر می‌مانند و اجازه می‌دهند تا این جریان امتداد پرشتاب خود را طی کند و حتی وقتی همان تصاویر را با کپی‌های درجه پایین‌تر و البته بسیار ضعیف‌تر تحت عناوین مختلف تبلیغاتی در تمام سطح شهر می‌بینیم، اندکی بعدتر نیز تحت عنوان «نقاشی دیواری شهری» برایمان تعریف می‌کنند و احتمالا قرار است سال‌های سال آنها را در گوشه و کنار چهره خسته شهرمان تحمل کنیم، دچار این شک بزرگ تاریخی می‌شویم که نکند اصلا این تصاویر وارداتی نبوده و ما دچار اشتباهیم! و کاش باور کنیم که دیگر نمی‌توان به سادگی در مقابل هجوم خستگی‌ناپذیر تصاویر و اطلاعات تازه از راه رسیده وارداتی، طبع و سلیقه جوان‌تر‌ها و حتی کودکان را با هر تصویر و نقش نسنجیده و بدون تفکر و اندیشه‌ای روی دیوار مدارس و حتی دانشگاه‌ها با نازل‌ترین کیفیت و امکانات راضی و اغنا کرد و در چنین شرایطی حتی منتظر نتایج مثبت آموزشی و تربیتی آن بر قشر دانش‌آموز و دانشجو بود، آن هم درست زمانی که آنها کاملا در مقام مقایسه فرهنگ تصویری داخلی با همتای خارجی آن هستند و البته مشکل زمانی بغرنج‌تر می‌نماید که درمی‌یابیم مفهوم و محتوا در این میان بیشتر از قالب و ظاهر رنگ باخته و به دست فراموشی سپرده شده است و این حاصل تغییر معنای برخی واژگان همچون وارداتی به جای بومی یا تزئینی به جای مفهومی در عصر ارتباطات در جامعه‌ای است که پیش رو داریم.
*کارشناس ارشد نقاشی و مدرس دانشگاه مسافران جاده تمدن
شاید این سخن گزافی نباشد اگر بگوییم فضای فرهنگی حاکم بر جامعه ما در سال‌های اخیر بشدت دستخوش اتفاقات و دگرگونی شده که می‌توان آن را محصول «عصر ارتباطات» و بمباران اطلاعاتی دانست و همان‌طور که در گذشته عواملی همچون دین، تاریخ و سبک زندگی روی تفکر و سلیقه افراد جامعه تاثیر می‌گذاشت باید پذیرفت که امروزه نیز ارتباطات جهانی بویژه با گذر از فیلتر‌های تصویری و وسایل ارتباط جمعی قدرتمند، تاثیری دوچندان بر اندیشه، شناخت و انتخاب مردم باقی می‌گذارد و تصویری نوین از زندگی را در ذهن آنان ایجاد می‌کند. در واقع ما با اجتماع در حال تحولی مواجه هستیم که پرشتاب و بی‌امان سعی می‌کند فاصله خود را با تمدن جهانی یا به نوعی صحیح‌تر «سلایق تمدن جهانی» بکاهد و در این میان تاکیدی افراطی بر نوآوری دارد که همیشه هم نخست ظاهر وی را در معرض تغییر و تحول قرار می‌دهد، سپس درونیات و فرهنگ وی را دچار سلاخی ناخواسته و اجباری در جهت نیل به اهداف تمدن جدید و از راه رسیده می‌کند و البته در بیشتر موارد برای آزمودن فضا و جایگاه نوین مجبور به پرداخت بهای گزافی می‌شود زیرا او در مسیر دستیابی به الگوهای جدیدتر مجبور به واگذاری گنجینه‌های چند هزار ساله تمدنی و فرهنگی خویشتن است. اما تمام این جریانات در بیشتر موارد زمانی آشکار می‌شود که در چرخه نو شدن ما‌به‌ازایی جدی و متفکرانه برای واردات فرهنگی به درون یک تمدن و اجتماع کهن معرفی و جایگزین نمی‌شود. امروز ما در معارضه با جامعه‌ای هستیم که ارتباطات جهانی کالاهای فرهنگی و تصویری خوش‌نقش و رنگ خود را حتی در قابل حمل‌ترین شکل خود یعنی گوشی‌های تلفن همراه یا اینترنت با شتابی باورنکردنی بر زندگی، فرهنگ و تمدن ما تحمیل می‌کند؛ کالاهایی که از خرد و کلانمان به لحاظ تضاد‌ی که از نظر فرهنگی، روانی، تفکری و حتی اخلاقی و دینی با آموزه‌های سنتی ما دارند در حال دست و پنجه نرم کردن با آنها هستیم تا به خود بباورانیم که اینها قرار است جایگزین حقانیت درونی و تمدنی ما برای رسیدن به الگوهای جهانی باشند و شاید هم واقعا حق داریم اینگونه فکر و عمل کنیم زیرا وقتی در مقابل نفوذ این موج بی‌امان تصویری و ارتباطی اما بی‌پشتوانه و وارداتی هیچ پاسخ قابل عرضه و ارزشمند بومی و ملی برایمان جانشین و تبیین نمی‌کنند و به دور از هرگونه نگرانی از آینده فرهنگی اجتماع منتظر می‌مانند و اجازه می‌دهند تا این جریان امتداد پرشتاب خود را طی کند و حتی وقتی همان تصاویر را با کپی‌های درجه پایین‌تر و البته بسیار ضعیف‌تر تحت عناوین مختلف تبلیغاتی در تمام سطح شهر می‌بینیم، اندکی بعدتر نیز تحت عنوان «نقاشی دیواری شهری» برایمان تعریف می‌کنند و احتمالا قرار است سال‌های سال آنها را در گوشه و کنار چهره خسته شهرمان تحمل کنیم، دچار این شک بزرگ تاریخی می‌شویم که نکند اصلا این تصاویر وارداتی نبوده و ما دچار اشتباهیم! و کاش باور کنیم که دیگر نمی‌توان به سادگی در مقابل هجوم خستگی‌ناپذیر تصاویر و اطلاعات تازه از راه رسیده وارداتی، طبع و سلیقه جوان‌تر‌ها و حتی کودکان را با هر تصویر و نقش نسنجیده و بدون تفکر و اندیشه‌ای روی دیوار مدارس و حتی دانشگاه‌ها با نازل‌ترین کیفیت و امکانات راضی و اغنا کرد و در چنین شرایطی حتی منتظر نتایج مثبت آموزشی و تربیتی آن بر قشر دانش‌آموز و دانشجو بود، آن هم درست زمانی که آنها کاملا در مقام مقایسه فرهنگ تصویری داخلی با همتای خارجی آن هستند و البته مشکل زمانی بغرنج‌تر می‌نماید که درمی‌یابیم مفهوم و محتوا در این میان بیشتر از قالب و ظاهر رنگ باخته و به دست فراموشی سپرده شده است و این حاصل تغییر معنای برخی واژگان همچون وارداتی به جای بومی یا تزئینی به جای مفهومی در عصر ارتباطات در جامعه‌ای است که پیش رو داریم.
*کارشناس ارشد نقاشی و مدرس دانشگاه ارسال نظر
پربیننده