سیروس عبدی
انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان بزودی در فضای بی‌ثبات این کشور برگزار خواهد شد. آرایش سیاسی ایجاد شده در کشور پس از پایان مهلت ثبت نام، از رقابتی شدید میان کاندیداها حکایت دارد. با این حال انتخابات در شرایطی برگزار می‌شود که از هم‌اکنون سوالات متعددی ذهن بسیاری از ناظران بین‌المللی را به خود معطوف کرده است. در حال حاضر این سوال در اذهان جامعه بین‌الملل مطرح است که آیا فرآیند دموکراتیزه کردن تحمیلی افغانستان می‌تواند این کشور را به وضعیتی مطلوب رهنمون شود؟ اساسا انتخاب رئیس‌جمهور برای کشوری که 70 درصد خاکش را شبه‌نظامیان در اختیار دارند و بر آن حکم می‌رانند چه معنایی می‌تواند داشته باشد؟ آیا با توجه به مرزبندی آشکاری که حداقل در ظاهر میان ایالات متحده و حامد کرزای، رئیس‌جمهور افغانستان ایجاد شده است، کاخ‌سفید اجازه حضور مجدد وی را در رأس هرم قدرت صادر خواهد کرد یا خیر؟
این ابهامات، وضعیت افغانستان را حداقل از دید ناظران خارجی بسیار مبهم نشان می‌دهد و وجود این فضا سبب شده است که نتوان به آینده این کشور چندان امیدوار بود. این انتخابات که دومین انتخابات ریاست جمهوری و سومین انتخابات سراسری در این کشور محسوب می‌شود، در جامعه‌ای برگزار خواهد شد که کماکان طالبانیسم و تروریسم حرف اول را در آن می‌زنند.
با آنکه تا موعد انتخابات یعنی 20 اوت 2009 (29 مرداد سال جاری) چند ماهی باقی است، از هم اکنون تلاش‌ها برای حفظ امنیت انتخابات آغاز شده است و مسأله تضمین امنیت انتخابات مهم‌ترین دغدغه دولتمردان محسوب می‌شود که می‌تواند تأثیر غیرقابل انکاری نیز بر میزان مشارکت مردم داشته باشد. با این وجود ساختار جامعه افغانستان سبب شده است پیش‌بینی نتیجه انتخابات کاری بسیار دشوار باشد چرا که با توجه به اینکه مولفه‌های قومی و مذهبی حرف اول را در جامعه افغانستان می‌زنند، انتخابات در این کشور نیز همواره مختصات ویژه خود را دارد که تحلیل آن را برای ناظران بین‌المللی دشوار می‌کند. به واقع نتیجه انتخابات را در پاکستان ائتلاف میان این قومیت‌ها رقم می‌زند. جامعه افغان از اقوام پشتون، تاجیک، هزاره و ازبک شکل می‌گیرد که غالبا رقابت عمده سیاسی و انتخاباتی بین دو قوم تاجیک و پشتون رقم می‌خورد و دیگر گروه‌های قومی با پیوستن به این دو گروه یا ایجاد ائتلاف‌ها، کاندیدای مورد نظر خود را انتخاب می‌کنند.
به هر حال فضای کنونی افغانستان رنگ و بویی کاملا انتخاباتی به خود گرفته است و براساس گزارش کمیسیون مستقل برگزاری انتخابات افغانستان، 61 تن آمادگی خود را برای نامزد شدن در پست ریاست‌جمهوری اعلام کرده‌اند. با این حال به نظر می‌رسد آرایش سیاسی در افغانستان به سمت و سویی پیش می‌رود که کرزای و حامیان وی انتظار دارند و ادامه این روند شانس حامد کرزای را برای پیروزی مجدد در انتخابات به نحو محسوسی بالا خواهد برد. مهم‌ترین تحولی که این روزها شاهد آن بودیم و حتی می‌تواند به عنوان نقطه عطفی در انتخابات افغانستان محسوب شود، کنار آمدن مارشال محمد قسیم فهیم، وزیر دفاع پیشین افغانستان در دوره‌های موقت و انتقالی با حامد کرزای بود که تا حدی معادلات را به نفع رئیس‌جمهور فعلی رقم زده است. فهیم پیش از این از منتقدان سرسخت حامد کرزای به شمار می‌رفت و یکی از مقامات ارشد جبهه ملی افغانستان محسوب می‌شد که اعضای اصلی آن را مجاهدین سابق تشکیل داده و به عنوان اپوزیسیون اصلی دولت محسوب می‌شوند. جبهه ملی افغانستان را برهان‌الدین ربانی رهبری می‌کند و افرادی نظیر احمدضیاء مسعود برادر شهید احمدشاه مسعود از سران آن محسوب می‌شوند. مجاهدین کماکان محبوبیت بسیاری در میان مردم افغانستان دارند و بسیاری معتقدند، اگر حمایت جبهه ملی از کرزای در جریان انتخابات گذشته نبود اکنون نمی‌توانستیم وی را در قامت یک رئیس‌جمهور ببینیم. چند ماه قبل و پیش از آنکه فضای انتخاباتی در افغانستان جدی شود، مواضع جبهه اتحاد ملی افغانستان حاکی از این بود که قسیم فهیم را به عنوان کاندیدای خود در انتخابات معرفی خواهد کرد و وی مسؤولیت رقابت با کرزای را خواهد پذیرفت اما عملا این اتفاق هیچگاه رخ نداد و دکتر عبدالله عبدالله، سخنگوی ائتلاف شمال و از مجاهدین باسابقه توسط جبهه ملی به‌عنوان کاندیدای این گروه معرفی شد و این امر سبب نارضایتی مارشال فهیم شد و موجبات انشعاب وی را از جبهه ملی فراهم کرد.
در حال حاضر کرزای که بر اساس قانون اساسی افغانستان موظف بوده معاونان خود را تعیین کند، مارشال قسیم فهیم را به عنوان معاون اول خود در انتخابات بعدی ریاست‌جمهوری این کشور برگزیده است تا از این طریق بتواند تعدادی از آرای اپوزیسیون را به نفع خود جلب کند. به هر حال دکتر عبدالله عبدالله، از آنجا که کاندیدای جبهه ملی محسوب می‌شود در رقابت با کرزای از شانس بالایی برخوردار است. دکتر عبدالله حدود 50 سال پیش در ولایت پنجشیر از پدر پشتون و مادر تاجیک متولد شده است اما از آنجا که وی در پنجشیر به دنیا آمده و مادر وی نیز تاجیک بوده است، او را تاجیک محسوب می‌کنند. او تحصیلات عالیه‌اش را در انستیتوی طب کابل به پایان رسانده و در دوران جهاد علیه روس‌ها یکى از یاران وفادار احمدشاه مسعود بود و مسؤولیت روابط خارجى او را به عهده داشت. همچنین دکتر عبدالله در سال‌هاى 1996 تا 2000 مسؤولیت وزارت خارجه دولت مجاهدین را عهده‌دار بوده است. با توجه به اینکه وی تاجیک محسوب می‌شود احتمالا دو معاون خود را از قومیت‌های پشتون و هزاره انتخاب خواهد کرد تا بتواند رضایت نسبی این قومیت‌ها را نیز جلب کند.
این در حالی است که حامد کرزای نیز در این انتخابات با مخاطرات بسیاری مواجه است. کرزای در طول هفت سال ریاست جمهوری خود با مشکلات عمده‌ای مواجه بوده است. کشته شدن غیرنظامیان به دست شبه نظامیان طالبان و نیروهای ناتو از عمده‌ترین مشکلات وی بوده است. همچنین مشکلاتی نظیر بیکاری، موادمخدر، درگیری‌های قومی و... او را با انبوهی از مشکلات مواجه و جایگاه وی را نزد مردم تضعیف کرد. با این حال تقابل وی با ایالات متحده طی ماه‌های اخیر که به نظر می‌رسد به واسطه ضرورت فضای انتخاباتی صورت گرفته است، محبوبیت وی را در میان مردم ارتقا داده است. در آن سو ایالات متحده نیز که از زمان اشغال افغانستان هنوز در این کشور طرفی نبسته است، تلاش دارد دولت را مسؤول وضع موجود در پاکستان نشان دهد و بی‌درایتی دولت را عامل رشد روزافزون طالبان قلمداد کند. به هر حال به نظر می‌رسد کرزای در سفر اخیرش به واشنگتن و دیدار با باراک اوباما تضمین‌های لازم را به طرف آمریکایی داده و در عوض از دولت اوباما خواسته باشد که از وی در انتخابات حمایت کند. البته مخفی ماندن حمایت آمریکا از رئیس‌جمهور فعلی می‌تواند برای او سودمندتر باشد چرا که به هر حال مردم افغانستان ذهنیت خوبی از دولت ایالات متحده ندارند.
با این وجود هنوز امکان پیش‌بینی ائتلاف‌های نهایی در آرایش‌های انتخاباتی وجود ندارد و ائتلاف‌هایی که در حال حاضر شکل می‌گیرند، بسیار شکننده هستند. در واقع افرادی که در انتخابات افغانستان ثبت نام کرده‌اند و سودای ریاست‌جمهوری این کشور را دارند، می‌توان به چند دسته تقسیم کرد. یک گروه افرادی هستند که شانسی برای پیروزی در انتخابات ندارند و خود نیز به این مسأله باور دارند و تنها برای کسب شهرت وارد عرصه انتخابات شده‌اند.
گروه دیگر، افرادی هستند که مانند گروه قبل شانس چندانی برای پیروزی ندارند اما این توانایی را دارند که رأی رقیب را بشکنند و مانع از تمرکز آرای مشارکت کنندگان بر کاندیدایی خاص شوند. این گروه به هدف گرفتن امتیاز در انتخابات ثبت نام می‌کند و به محض آنکه کاندیدایی نظر آنها را تأمین کند و امتیازهای مدنظرشان را به دست آوردند، به نفع او از عرصه انتخابات خارج می‌شوند. کشورهای عربی نیز در انتخابات افغانستان کاندیدای خاص خود را دارند که معمولا کاندیدای کشورهای عربی از افراطیون بوده و غالبا گرایش محسوسی به سمت طالبان دارد. گروه دیگر گروهی است که به سمت غرب گرایش دارد. این گروه از جایگاه چندانی در میان مردم برخوردار نیست و کمتر پیش می‌آید کسی آرای خود را به نفع غربگرایان به صندوق بریزد. آخرین گروه نیز اپوزیسیون هستند که فعلا به نظر می‌رسد دکتر عبدالله عبدالله آنها را نمایندگی می‌کند. در حال حاضر احتمال کشیده شدن انتخابات افغانستان به دور دوم نیز وجود دارد و در صورت تحقق این سناریو، رقابت اصلی میان غربگرایان و اپوزیسیون خواهد بود. در این صورت کار انتخابات در افغانستان پیچیده خواهد شد، چرا که همانقدر که اپوزیسیون از جایگاه مردمی برخوردار است، غربگرایان حمایت ایالات متحده را پشت سر خود می‌بینند و آمریکا به‌راحتی قادر است به نفع این گروه در انتخابات اعمال نفوذ کند.
با توجه به اینکه سناریوی ورود زلمای خلیل زاد به انتخابات با پایان مهلت ثبت نام عملا منتفی شد، وی که در گذشته سفیر ایالات متحده در افغانستان و عراق و همچنین نماینده دولت بوش در سازمان ملل بوده است، احتمال دارد به همراه دیگر دوستان آمریکایی خود به یاری حامد کرزای رفیق و همکار خود در شرکت نفتى «یونوکال» بیاید تا موجبات پیروزی رئیس‌جمهور کنونی را در انتخابات آتی نیز فراهم کند. انتخابات آتی افغانستان و سناریوهای پیش‌رو
نبرد مجاهدین و غربگرایان
سیروس عبدی
انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان بزودی در فضای بی‌ثبات این کشور برگزار خواهد شد. آرایش سیاسی ایجاد شده در کشور پس از پایان مهلت ثبت نام، از رقابتی شدید میان کاندیداها حکایت دارد. با این حال انتخابات در شرایطی برگزار می‌شود که از هم‌اکنون سوالات متعددی ذهن بسیاری از ناظران بین‌المللی را به خود معطوف کرده است. در حال حاضر این سوال در اذهان جامعه بین‌الملل مطرح است که آیا فرآیند دموکراتیزه کردن تحمیلی افغانستان می‌تواند این کشور را به وضعیتی مطلوب رهنمون شود؟ اساسا انتخاب رئیس‌جمهور برای کشوری که 70 درصد خاکش را شبه‌نظامیان در اختیار دارند و بر آن حکم می‌رانند چه معنایی می‌تواند داشته باشد؟ آیا با توجه به مرزبندی آشکاری که حداقل در ظاهر میان ایالات متحده و حامد کرزای، رئیس‌جمهور افغانستان ایجاد شده است، کاخ‌سفید اجازه حضور مجدد وی را در رأس هرم قدرت صادر خواهد کرد یا خیر؟
این ابهامات، وضعیت افغانستان را حداقل از دید ناظران خارجی بسیار مبهم نشان می‌دهد و وجود این فضا سبب شده است که نتوان به آینده این کشور چندان امیدوار بود. این انتخابات که دومین انتخابات ریاست جمهوری و سومین انتخابات سراسری در این کشور محسوب می‌شود، در جامعه‌ای برگزار خواهد شد که کماکان طالبانیسم و تروریسم حرف اول را در آن می‌زنند.
با آنکه تا موعد انتخابات یعنی 20 اوت 2009 (29 مرداد سال جاری) چند ماهی باقی است، از هم اکنون تلاش‌ها برای حفظ امنیت انتخابات آغاز شده است و مسأله تضمین امنیت انتخابات مهم‌ترین دغدغه دولتمردان محسوب می‌شود که می‌تواند تأثیر غیرقابل انکاری نیز بر میزان مشارکت مردم داشته باشد. با این وجود ساختار جامعه افغانستان سبب شده است پیش‌بینی نتیجه انتخابات کاری بسیار دشوار باشد چرا که با توجه به اینکه مولفه‌های قومی و مذهبی حرف اول را در جامعه افغانستان می‌زنند، انتخابات در این کشور نیز همواره مختصات ویژه خود را دارد که تحلیل آن را برای ناظران بین‌المللی دشوار می‌کند. به واقع نتیجه انتخابات را در پاکستان ائتلاف میان این قومیت‌ها رقم می‌زند. جامعه افغان از اقوام پشتون، تاجیک، هزاره و ازبک شکل می‌گیرد که غالبا رقابت عمده سیاسی و انتخاباتی بین دو قوم تاجیک و پشتون رقم می‌خورد و دیگر گروه‌های قومی با پیوستن به این دو گروه یا ایجاد ائتلاف‌ها، کاندیدای مورد نظر خود را انتخاب می‌کنند.
به هر حال فضای کنونی افغانستان رنگ و بویی کاملا انتخاباتی به خود گرفته است و براساس گزارش کمیسیون مستقل برگزاری انتخابات افغانستان، 61 تن آمادگی خود را برای نامزد شدن در پست ریاست‌جمهوری اعلام کرده‌اند. با این حال به نظر می‌رسد آرایش سیاسی در افغانستان به سمت و سویی پیش می‌رود که کرزای و حامیان وی انتظار دارند و ادامه این روند شانس حامد کرزای را برای پیروزی مجدد در انتخابات به نحو محسوسی بالا خواهد برد. مهم‌ترین تحولی که این روزها شاهد آن بودیم و حتی می‌تواند به عنوان نقطه عطفی در انتخابات افغانستان محسوب شود، کنار آمدن مارشال محمد قسیم فهیم، وزیر دفاع پیشین افغانستان در دوره‌های موقت و انتقالی با حامد کرزای بود که تا حدی معادلات را به نفع رئیس‌جمهور فعلی رقم زده است. فهیم پیش از این از منتقدان سرسخت حامد کرزای به شمار می‌رفت و یکی از مقامات ارشد جبهه ملی افغانستان محسوب می‌شد که اعضای اصلی آن را مجاهدین سابق تشکیل داده و به عنوان اپوزیسیون اصلی دولت محسوب می‌شوند. جبهه ملی افغانستان را برهان‌الدین ربانی رهبری می‌کند و افرادی نظیر احمدضیاء مسعود برادر شهید احمدشاه مسعود از سران آن محسوب می‌شوند. مجاهدین کماکان محبوبیت بسیاری در میان مردم افغانستان دارند و بسیاری معتقدند، اگر حمایت جبهه ملی از کرزای در جریان انتخابات گذشته نبود اکنون نمی‌توانستیم وی را در قامت یک رئیس‌جمهور ببینیم. چند ماه قبل و پیش از آنکه فضای انتخاباتی در افغانستان جدی شود، مواضع جبهه اتحاد ملی افغانستان حاکی از این بود که قسیم فهیم را به عنوان کاندیدای خود در انتخابات معرفی خواهد کرد و وی مسؤولیت رقابت با کرزای را خواهد پذیرفت اما عملا این اتفاق هیچگاه رخ نداد و دکتر عبدالله عبدالله، سخنگوی ائتلاف شمال و از مجاهدین باسابقه توسط جبهه ملی به‌عنوان کاندیدای این گروه معرفی شد و این امر سبب نارضایتی مارشال فهیم شد و موجبات انشعاب وی را از جبهه ملی فراهم کرد.
در حال حاضر کرزای که بر اساس قانون اساسی افغانستان موظف بوده معاونان خود را تعیین کند، مارشال قسیم فهیم را به عنوان معاون اول خود در انتخابات بعدی ریاست‌جمهوری این کشور برگزیده است تا از این طریق بتواند تعدادی از آرای اپوزیسیون را به نفع خود جلب کند. به هر حال دکتر عبدالله عبدالله، از آنجا که کاندیدای جبهه ملی محسوب می‌شود در رقابت با کرزای از شانس بالایی برخوردار است. دکتر عبدالله حدود 50 سال پیش در ولایت پنجشیر از پدر پشتون و مادر تاجیک متولد شده است اما از آنجا که وی در پنجشیر به دنیا آمده و مادر وی نیز تاجیک بوده است، او را تاجیک محسوب می‌کنند. او تحصیلات عالیه‌اش را در انستیتوی طب کابل به پایان رسانده و در دوران جهاد علیه روس‌ها یکى از یاران وفادار احمدشاه مسعود بود و مسؤولیت روابط خارجى او را به عهده داشت. همچنین دکتر عبدالله در سال‌هاى 1996 تا 2000 مسؤولیت وزارت خارجه دولت مجاهدین را عهده‌دار بوده است. با توجه به اینکه وی تاجیک محسوب می‌شود احتمالا دو معاون خود را از قومیت‌های پشتون و هزاره انتخاب خواهد کرد تا بتواند رضایت نسبی این قومیت‌ها را نیز جلب کند.
این در حالی است که حامد کرزای نیز در این انتخابات با مخاطرات بسیاری مواجه است. کرزای در طول هفت سال ریاست جمهوری خود با مشکلات عمده‌ای مواجه بوده است. کشته شدن غیرنظامیان به دست شبه نظامیان طالبان و نیروهای ناتو از عمده‌ترین مشکلات وی بوده است. همچنین مشکلاتی نظیر بیکاری، موادمخدر، درگیری‌های قومی و... او را با انبوهی از مشکلات مواجه و جایگاه وی را نزد مردم تضعیف کرد. با این حال تقابل وی با ایالات متحده طی ماه‌های اخیر که به نظر می‌رسد به واسطه ضرورت فضای انتخاباتی صورت گرفته است، محبوبیت وی را در میان مردم ارتقا داده است. در آن سو ایالات متحده نیز که از زمان اشغال افغانستان هنوز در این کشور طرفی نبسته است، تلاش دارد دولت را مسؤول وضع موجود در پاکستان نشان دهد و بی‌درایتی دولت را عامل رشد روزافزون طالبان قلمداد کند. به هر حال به نظر می‌رسد کرزای در سفر اخیرش به واشنگتن و دیدار با باراک اوباما تضمین‌های لازم را به طرف آمریکایی داده و در عوض از دولت اوباما خواسته باشد که از وی در انتخابات حمایت کند. البته مخفی ماندن حمایت آمریکا از رئیس‌جمهور فعلی می‌تواند برای او سودمندتر باشد چرا که به هر حال مردم افغانستان ذهنیت خوبی از دولت ایالات متحده ندارند.
با این وجود هنوز امکان پیش‌بینی ائتلاف‌های نهایی در آرایش‌های انتخاباتی وجود ندارد و ائتلاف‌هایی که در حال حاضر شکل می‌گیرند، بسیار شکننده هستند. در واقع افرادی که در انتخابات افغانستان ثبت نام کرده‌اند و سودای ریاست‌جمهوری این کشور را دارند، می‌توان به چند دسته تقسیم کرد. یک گروه افرادی هستند که شانسی برای پیروزی در انتخابات ندارند و خود نیز به این مسأله باور دارند و تنها برای کسب شهرت وارد عرصه انتخابات شده‌اند.
گروه دیگر، افرادی هستند که مانند گروه قبل شانس چندانی برای پیروزی ندارند اما این توانایی را دارند که رأی رقیب را بشکنند و مانع از تمرکز آرای مشارکت کنندگان بر کاندیدایی خاص شوند. این گروه به هدف گرفتن امتیاز در انتخابات ثبت نام می‌کند و به محض آنکه کاندیدایی نظر آنها را تأمین کند و امتیازهای مدنظرشان را به دست آوردند، به نفع او از عرصه انتخابات خارج می‌شوند. کشورهای عربی نیز در انتخابات افغانستان کاندیدای خاص خود را دارند که معمولا کاندیدای کشورهای عربی از افراطیون بوده و غالبا گرایش محسوسی به سمت طالبان دارد. گروه دیگر گروهی است که به سمت غرب گرایش دارد. این گروه از جایگاه چندانی در میان مردم برخوردار نیست و کمتر پیش می‌آید کسی آرای خود را به نفع غربگرایان به صندوق بریزد. آخرین گروه نیز اپوزیسیون هستند که فعلا به نظر می‌رسد دکتر عبدالله عبدالله آنها را نمایندگی می‌کند. در حال حاضر احتمال کشیده شدن انتخابات افغانستان به دور دوم نیز وجود دارد و در صورت تحقق این سناریو، رقابت اصلی میان غربگرایان و اپوزیسیون خواهد بود. در این صورت کار انتخابات در افغانستان پیچیده خواهد شد، چرا که همانقدر که اپوزیسیون از جایگاه مردمی برخوردار است، غربگرایان حمایت ایالات متحده را پشت سر خود می‌بینند و آمریکا به‌راحتی قادر است به نفع این گروه در انتخابات اعمال نفوذ کند.
با توجه به اینکه سناریوی ورود زلمای خلیل زاد به انتخابات با پایان مهلت ثبت نام عملا منتفی شد، وی که در گذشته سفیر ایالات متحده در افغانستان و عراق و همچنین نماینده دولت بوش در سازمان ملل بوده است، احتمال دارد به همراه دیگر دوستان آمریکایی خود به یاری حامد کرزای رفیق و همکار خود در شرکت نفتى «یونوکال» بیاید تا موجبات پیروزی رئیس‌جمهور کنونی را در انتخابات آتی نیز فراهم کند. ارسال نظر
پربیننده