ارتش خود ویرانگر پاکستان
ارتش پاکستان بیش از آنکه بخواهد مانعی در برابر بحران‌ها و آشوب‌های داخلی این کشور باشد، تا می‌تواند به بی‌ثباتی در این کشور کمک می‌کند. خیلی وقت است که دیگر هیمنه قدرت و ابهت این ارتش نزد آمریکا که زمانی آن را رمز ماندگاری پاکستان و درهم شکننده توان تروریست‌ها می‌دانست از بین رفته و سران واشنگتن هیچ اعتمادی به آن ندارند. به نظر می‌رسد تصور آمریکایی‌ها از مقامات پاکستان برای برآورده کردن انتظارات آنها در این کشور خیال عبثی است، چرا که به اعتقاد بسیاری تا دولت پاکستان از اساس، ساختار بیمار و ناکارآمد خود را اصلاح نکند اتفاق خاصی در اوضاع سیاسی این کشور نخواهد افتاد و این ممکن نیست مگر با در نظر گرفتن نفوذ و برش فوق‌العاده‌ای که ارتش بر مناسبات سیاسی پاکستان دارد. ارتش در 60 سال گذشته و از زمان تحقق استقلال پاکستان به دست محمدعلی جناح از چهار مسیر متفاوت بر حاکمیت سیاسی این کشور تاثیرگذار بوده است. نخستین مورد، مساله کودتاهای متعدد نظامی است که در تمام این سال‌ها مجال و فرصت تاثیرگذاری را از غیرنظامیان این کشور در تشکیل دولت‌ها گرفته است. دومین مورد، بحث حکومت سلسله‌وار نظامیان است که برای مشروعیت بخشیدن به سلطنت خود افراط‌گرایی را ترویج کرده‌اند که این حرکت گاهی مستقیما شکل گرفته نظیر آنچه در زمان ژنرال ضیاءالحق رخ داد یا چون دوران پرویز مشرف به صورت غیرمستقیم و با به حاشیه راندن احزاب و جریان‌های سیاسی و میدان دادن به تکفیریون عرصه برای تاخت و تاز آنها فراهم شده است. مورد سوم نفوذ و تاثیر ارتش پاکستان در سیاست این کشور، حضور انگلی نظامیان در بدنه تصمیم‌گیری‌ها و عزل و نصب‌های سیاسی و دیگر فرآیند‌های اجرایی این کشور است که عرصه را همیشه بر دولت پاکستان تنگ کرده است. مورد آخر که شاید مهم‌ترین عرصه حضور نظامیان پاکستان تلقی می‌شود، تلاش آنها برای تقویت افراط‌گرایان افغان به منظور مقابله با نفوذ و اعتبار هندوستان به عنوان رقیبی دیرینه است که این راهبرد حال با قدرت گرفتن جریان‌های شبه‌نظامی افغان و ورود آنها به مناطق قبیله‌نشین در خاک این کشور، گریبان خود پاکستانی‌ها را گرفته و به جدی‌ترین مشکل حال حاضر این کشور بحران‌زده تبدیل شده است. پس تمام این اقدامات ظاهرا خیرخواهانه کار را به جایی رسانده که ارتش بیش از آنکه در خدمت ثبات پاکستان باشد همواره در جهت بی‌ثباتی و تزلزل این کشور حرکت کرده است و حال به زعم بسیاری از کارشناسان تنها یک راه برای خلاص شدن از این وضع وجود دارد و آن نیز نظامی‌زدایی از ساختار سیاسی پاکستان است. این کار البته به دلایل مختلف کار اصلا ساده‌ای نیست، به‌رغم اینکه بسیاری از مردم پاکستان از خروج نظامیان از عرصه قدرت حمایت می‌کنند و تب دموکراسی و حکومت غیر نظامیان همواره در این کشور مردم و رسانه‌ها را اسیر خود کرده است، دولت‌های غیر نظامی که در دهه‌های گذشته روی کار آمده‌اند هرگز در عمل نتوانسته‌اند خود را تثبیت کرده و از جریان‌های نظامی به طور کامل فاصله بگیرند. دولت فعلی آصف علی زرداری نیز از این قاعده مستثنی نیست و هنوز نظامی‌ها نقش مهمی در شکل‌دهی به تصمیمات سیاسی پاکستان ایفا می‌کنند و هنوز سد بزرگی در راه تحقق واقعی دموکراسی محسوب می‌شوند. البته پاکستانی‌ها در عمل راه دیگری جز حمایت از دولت منتخب فعلی پیش‌رو ندارند و تنها راه گریز از تسلط رو به رشد طالبان حمایت از این دولت است. اما به راستی چگونه می‌توان دولت این کشور را از نظامیان زدود. شاید بهترین راه درس گرفتن از این جریان در دیگر دولت‌های مشابه در کشور‌های دیگر باشد. سیاست‌زدایی از ارتش مهم‌ترین مساله‌ای است که در این راه باید دنبال شود. ژنرال‌های پاکستانی از ترس اینکه جایگاه خود را در میان مردم و در ساختار تصمیم‌گیری این کشور از دست بدهند از این مساله اجتناب می‌کنند و محکم به سیاست چسبیده‌اند، اما واقعیت این است که این ژنرال‌ها در هیچ برهه‌ای از تاریخ پاکستان تا این اندازه در چشم مردم منفور نبوده‌اند و بازگشت به مسائل نظامی می‌تواند به معنای بازگشت آبروی از دست رفته آنان باشد. در اوایل سال 2008 با روی کار آمدن ژنرال اشفق کیانی، امرا و درجه‌داران ارتش از شرکت در فعالیت‌های سیاسی منع شدند که نقطه امیدوارکننده‌ای بود اما به کارهای بسیار بزرگ‌تری نیاز است. مجلس و نخست‌وزیر پاکستان باید فشار خود را برای محدود کردن فعالیت دولتی نظامیان افزایش دهند. جنبش‌های مردمی نظیر آنچه وکلای جوان پاکستانی آن را به راه انداختند و زمینه بازگشت افتخار چودری، قاضی برکنار شده به وسیله مشرف را فراهم آوردند، ثابت کرد که این جریان‌ها نیز در کوتاه کردن دست نظامیان از قدرت می‌تواند بسیار موثر باشد. دولت باید تمام تلاش خود را برای محدود کردن سرویس‌های اطلاعاتی- امنیتی داخلی نظیر «ای‌اس‌ای» که سازمانی تماما نظامی است به کار ببندد و کار استخباراتی را به جریانی شبه نظامی در درون دولت و وزارت کشور پاکستان واگذار کنند. دستگاه هسته‌ای پاکستان نیز باید به زیرمجموعه‌های نظامی وغیرنظامی با خط و مرز مشخص تقسیم شود و کنترل و نظارت بر آن نیز حتما در اختیار غیرنظامیان قرار گیرد. سیاستگذاری امنیتی در سطح کلان و ملی تماما باید در ید دولتی‌ها باشد و نظامیان صرفا در مقام اجرا وارد موضوع شوند. و نکته بسیار مهم دیگر، نقشی است که باید آمریکایی‌ها در این جریان ایفا کنند. بر خلاف تصور عموم، آمریکا به دلیل کمک‌های میلیاردی خود به اسلام آباد، نفوذ بسیار زیادی بر مقامات و نهاد‌های نظامی و غیر نظامی پاکستان دارد و قرار است در 7 سال آینده بیش از 5/7 میلیارد دلار کمک از سوی آمریکا به پاکستان واگذار شود. پس واشنگتن به میزان زیادی در این داستان توانایی نقش‌آفرینی و اعمال نفوذ خواهد داشت.
ترجمه: مجتبی صادقیان
منبع: نیوزویک نگاه
ارتش خود ویرانگر پاکستان
ارتش پاکستان بیش از آنکه بخواهد مانعی در برابر بحران‌ها و آشوب‌های داخلی این کشور باشد، تا می‌تواند به بی‌ثباتی در این کشور کمک می‌کند. خیلی وقت است که دیگر هیمنه قدرت و ابهت این ارتش نزد آمریکا که زمانی آن را رمز ماندگاری پاکستان و درهم شکننده توان تروریست‌ها می‌دانست از بین رفته و سران واشنگتن هیچ اعتمادی به آن ندارند. به نظر می‌رسد تصور آمریکایی‌ها از مقامات پاکستان برای برآورده کردن انتظارات آنها در این کشور خیال عبثی است، چرا که به اعتقاد بسیاری تا دولت پاکستان از اساس، ساختار بیمار و ناکارآمد خود را اصلاح نکند اتفاق خاصی در اوضاع سیاسی این کشور نخواهد افتاد و این ممکن نیست مگر با در نظر گرفتن نفوذ و برش فوق‌العاده‌ای که ارتش بر مناسبات سیاسی پاکستان دارد. ارتش در 60 سال گذشته و از زمان تحقق استقلال پاکستان به دست محمدعلی جناح از چهار مسیر متفاوت بر حاکمیت سیاسی این کشور تاثیرگذار بوده است. نخستین مورد، مساله کودتاهای متعدد نظامی است که در تمام این سال‌ها مجال و فرصت تاثیرگذاری را از غیرنظامیان این کشور در تشکیل دولت‌ها گرفته است. دومین مورد، بحث حکومت سلسله‌وار نظامیان است که برای مشروعیت بخشیدن به سلطنت خود افراط‌گرایی را ترویج کرده‌اند که این حرکت گاهی مستقیما شکل گرفته نظیر آنچه در زمان ژنرال ضیاءالحق رخ داد یا چون دوران پرویز مشرف به صورت غیرمستقیم و با به حاشیه راندن احزاب و جریان‌های سیاسی و میدان دادن به تکفیریون عرصه برای تاخت و تاز آنها فراهم شده است. مورد سوم نفوذ و تاثیر ارتش پاکستان در سیاست این کشور، حضور انگلی نظامیان در بدنه تصمیم‌گیری‌ها و عزل و نصب‌های سیاسی و دیگر فرآیند‌های اجرایی این کشور است که عرصه را همیشه بر دولت پاکستان تنگ کرده است. مورد آخر که شاید مهم‌ترین عرصه حضور نظامیان پاکستان تلقی می‌شود، تلاش آنها برای تقویت افراط‌گرایان افغان به منظور مقابله با نفوذ و اعتبار هندوستان به عنوان رقیبی دیرینه است که این راهبرد حال با قدرت گرفتن جریان‌های شبه‌نظامی افغان و ورود آنها به مناطق قبیله‌نشین در خاک این کشور، گریبان خود پاکستانی‌ها را گرفته و به جدی‌ترین مشکل حال حاضر این کشور بحران‌زده تبدیل شده است. پس تمام این اقدامات ظاهرا خیرخواهانه کار را به جایی رسانده که ارتش بیش از آنکه در خدمت ثبات پاکستان باشد همواره در جهت بی‌ثباتی و تزلزل این کشور حرکت کرده است و حال به زعم بسیاری از کارشناسان تنها یک راه برای خلاص شدن از این وضع وجود دارد و آن نیز نظامی‌زدایی از ساختار سیاسی پاکستان است. این کار البته به دلایل مختلف کار اصلا ساده‌ای نیست، به‌رغم اینکه بسیاری از مردم پاکستان از خروج نظامیان از عرصه قدرت حمایت می‌کنند و تب دموکراسی و حکومت غیر نظامیان همواره در این کشور مردم و رسانه‌ها را اسیر خود کرده است، دولت‌های غیر نظامی که در دهه‌های گذشته روی کار آمده‌اند هرگز در عمل نتوانسته‌اند خود را تثبیت کرده و از جریان‌های نظامی به طور کامل فاصله بگیرند. دولت فعلی آصف علی زرداری نیز از این قاعده مستثنی نیست و هنوز نظامی‌ها نقش مهمی در شکل‌دهی به تصمیمات سیاسی پاکستان ایفا می‌کنند و هنوز سد بزرگی در راه تحقق واقعی دموکراسی محسوب می‌شوند. البته پاکستانی‌ها در عمل راه دیگری جز حمایت از دولت منتخب فعلی پیش‌رو ندارند و تنها راه گریز از تسلط رو به رشد طالبان حمایت از این دولت است. اما به راستی چگونه می‌توان دولت این کشور را از نظامیان زدود. شاید بهترین راه درس گرفتن از این جریان در دیگر دولت‌های مشابه در کشور‌های دیگر باشد. سیاست‌زدایی از ارتش مهم‌ترین مساله‌ای است که در این راه باید دنبال شود. ژنرال‌های پاکستانی از ترس اینکه جایگاه خود را در میان مردم و در ساختار تصمیم‌گیری این کشور از دست بدهند از این مساله اجتناب می‌کنند و محکم به سیاست چسبیده‌اند، اما واقعیت این است که این ژنرال‌ها در هیچ برهه‌ای از تاریخ پاکستان تا این اندازه در چشم مردم منفور نبوده‌اند و بازگشت به مسائل نظامی می‌تواند به معنای بازگشت آبروی از دست رفته آنان باشد. در اوایل سال 2008 با روی کار آمدن ژنرال اشفق کیانی، امرا و درجه‌داران ارتش از شرکت در فعالیت‌های سیاسی منع شدند که نقطه امیدوارکننده‌ای بود اما به کارهای بسیار بزرگ‌تری نیاز است. مجلس و نخست‌وزیر پاکستان باید فشار خود را برای محدود کردن فعالیت دولتی نظامیان افزایش دهند. جنبش‌های مردمی نظیر آنچه وکلای جوان پاکستانی آن را به راه انداختند و زمینه بازگشت افتخار چودری، قاضی برکنار شده به وسیله مشرف را فراهم آوردند، ثابت کرد که این جریان‌ها نیز در کوتاه کردن دست نظامیان از قدرت می‌تواند بسیار موثر باشد. دولت باید تمام تلاش خود را برای محدود کردن سرویس‌های اطلاعاتی- امنیتی داخلی نظیر «ای‌اس‌ای» که سازمانی تماما نظامی است به کار ببندد و کار استخباراتی را به جریانی شبه نظامی در درون دولت و وزارت کشور پاکستان واگذار کنند. دستگاه هسته‌ای پاکستان نیز باید به زیرمجموعه‌های نظامی وغیرنظامی با خط و مرز مشخص تقسیم شود و کنترل و نظارت بر آن نیز حتما در اختیار غیرنظامیان قرار گیرد. سیاستگذاری امنیتی در سطح کلان و ملی تماما باید در ید دولتی‌ها باشد و نظامیان صرفا در مقام اجرا وارد موضوع شوند. و نکته بسیار مهم دیگر، نقشی است که باید آمریکایی‌ها در این جریان ایفا کنند. بر خلاف تصور عموم، آمریکا به دلیل کمک‌های میلیاردی خود به اسلام آباد، نفوذ بسیار زیادی بر مقامات و نهاد‌های نظامی و غیر نظامی پاکستان دارد و قرار است در 7 سال آینده بیش از 5/7 میلیارد دلار کمک از سوی آمریکا به پاکستان واگذار شود. پس واشنگتن به میزان زیادی در این داستان توانایی نقش‌آفرینی و اعمال نفوذ خواهد داشت.
ترجمه: مجتبی صادقیان
منبع: نیوزویک ارسال نظر
پربیننده