حجت‌الاسلام و المسلمین سید سعید لواسانی*: «بزرگواری نفس و روح» نقطه مقابل «ضعف نفس» است. بزرگواری روح یعنی طبع و نفس خود را عادت دادن به اینکه «مردانِ روزگار از همت بلند به جایی رسیده‌اند». اصولاً در اجتماع تنها روی انسان‌هایی می‌توان حساب کرد که دارای روحی بلند و بزرگوار هستند. روح کوچک که جز ذلت نمی‌آورد و روح بزرگ که خود را با عقل و شرع آموخته نکرده باشد جز اینکه جامعه را به آتش بکشد، کاری ندارد اما پایه‌های جامعه اسلامی روی مردان بلندهمتی است که دارای روح و نفسی بزرگوار هستند، آنان ذلت را تحمل نمی‌کنند و همه سختی‌ها را به جان می‌خرند و خود را در معرض هرگونه خدمتی به دین خدا و مردم قرار می‌دهند و هرگز دستی به سوی کسی دراز نمی‌کنند، بویژه نسبت به مستکبران و صاحبان زر و زور و تزویر کاملاً بی‌اعتنا هستند. دلیل چنین روحیه‌ای چیست؟ آنان به مطامع پست و حقیر دنیوی بی‌اعتنا هستند.
خدمت حضرت آیت‌الله نوری‌همدانی بودیم، ایشان فرمودند: پس از پیروزی انقلاب اسلامی، علمای بلاد برای زیارت حضرت امام به قم آمدند. بنا شد با علمای قم در فیضیه ملاقاتی داشته باشند. در ملاقات فیضیه شهید آیت‌الله مدنی صحبت کردند. ایشان فرمودند: ما دعای پیامبر خدا(ص) را زیاد می‌خواندیم «وَ لَا تَجْعَلْ مُصِیبَتَنَا فِی دِینِنَا وَ لَا تَجْعَلِ الدُّنْیَا أَکْبَرَ هَمِّنَا وَ لَا تُسَلِّطْ عَلَیْنَا مَنْ لَا یَرْحَمُنَا» [تهذیب الاحکام: 3/92] خداوند به ما توفیق داد و دین آزاد شد. خداوند لطف فرمود و تسلط کسانی را که بر ما رحم نمی‌کردند، از ما گرفت. اما ماییم و اینکه دنیا اکبر همّ‌مان نشود».
اگر همت ما مصرف دنیا نباشد، تنها یک چیز برایمان مهم است؛ آیا در مسیر و راه خدا هستیم؟ اگر باشیم که هیچ برایمان اهمیتی ندارد که از دنیا چه به ما می‌رسد، داریم یا نداریم، در وسط میدان هستیم یا در گوشه‌ای مشغول خدمتیم. در این‌صورت خود را در هیچ وقتی نمی‌بازیم. نه در جایی که دچار سختی هستیم و نه زمانی که به مقام و موقعیت و ثروتی رسیده‌ایم. راهش آن است که علاقه و محبت خود را از دنیا قطع کنیم. «سَیِّدِی صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ أَخْرِجْ حُبَ الدُّنْیا عَنْ قَلْبِی» [الاقبال: 1/167] زیرا «این دنیا با تمام زرق و برق ظاهری‌اش ناچیزتر از آن است که قابل محبت باشد.» [امام خمینی، ولایت فقیه، 285]
وقتی دنیا در نگاه ما پست و حقیر شد و دنبال مطامع حقیر دنیا نبودیم، آن‌وقت افق دید ما باز و همت ما بلند می‌شود و روح ما را آمال دنیوی سیراب نمی‌کند. از تن‌آسایی و تنبلی خودداری می‌کنیم و تا زنده هستیم، در تلاش و مجاهده دائمی خواهیم بود.
بزرگواری نفس و روح را نباید با صفات ناپسندی چون کبر و عُجب یکی گرفت. کسی که دارای روحی بلند است، هیچ‌گاه از کار و تلاش ننگی ندارد. همانند پیامبر خدا(ص) نسبت به همه مهربان و دلسوز است تا جایی که بر کوچک و بزرگ سلام می‌کند اما آثار بزرگی از چهره او معلوم است. نمونه بارز روح بزرگوار و همت عالی امام ما بود که جز اهداف متعالی الهی، هیچ چیزی طایر روح قدسی ایشان را به خود جلب نمی‌کرد. هیچ توجهی به دنیا و دنیاطلبان و قدرت‌های پوشالی آن نداشت، واهمه‌ای از هیچ قدرت مادی نداشت. فقط به خدا توجه داشت و تنها خود را در پیشگاه خدا خاضع و خاشع و ذلیل می‌کرد و قرب الهی هدف یگانه او بود.
خلاصه کلام اینکه بزرگواری نفس و روح و بلندی همت است که به ما جرأت کارهای بزرگ
- دنیوی و اخروی- می‌دهد.
انرژی هسته‌ای را جوانان ما که روحی بزرگوار و همتی عالی داشتند، بومی کردند. اگرنه نفس‌های کوچک و همت‌های پست که برای هر کار و پروژه‌ای اول منافع مادی خود را می‌بینند، توان انجام کارهای بزرگ را ندارند. آنان در بهترین حالت روبه‌روی دانشگاه تهران دفتر می‌زنند تا برای دانشجویانی که حال درس‌خواندن ندارند، رساله بنویسند و مدرک‌فروشی کنند! اما آن که همتی بلند دارد، اهداف بلندی هم دارد و برای رسیدن به اهداف و آرمان‌های خود هیچ‌گاه خسته نمی‌شود و هرچه زمان بکشد، باز رسالت و اصالت خود را فراموش نمی‌کند و تلاش می‌کند استعداد خود را در بالاترین نقطه آن به کار گیرد. اگر ما بدانیم حامل ولایت الهی یعنی قرب خدا هستیم، خودمان وجه‌الله هستیم و استعدادی بی‌پایان برای تحقق اهداف الهی روی زمین داریم، هیچ‌گاه خسته نمی‌شویم. مگر ما نمی‌توانیم عمار، مالک اشتر، میثم تمار و امثال این بزرگان بشویم؟ تفاوت آنان با ما این است که روحی بزرگوار داشتند و همتی عالی. هرکسی خدمتی بارز کرده، حتما این دو ویژگی را داشته است. خودمان را فریب ندهیم که ما نمی‌توانیم! معلوم نیست کی اجل ما فرامی‌رسد! بگذار این چند روزه عمر را سپری کنیم! همه اینها فریب نفس و شیطان است. مردان بزرگ در عین حالی که نمی‌دانستند اجل آنان کی فرامی‌رسد، کارهای بزرگ انجام داده‌اند. امام امت جلوی چشم ماست. در سلوک و طی مراحل والای عرفانی تا مقام ولایت و قرب الهی، در علم اعم از حکمت و فقه و اصول و تفسیر و عرفان، در سیاست و حکومت‌داری و رهبر بزرگ‌ترین انقلاب جهان بشریت، همه اینها به این دلیل بود که امام ما روحی بزرگوار و همت عالی داشت که گام در وادی طلب گذاشته بود و در سفر به سوی حق نه تنها خود رفت و به مقامات عالی معنوی رسید، بلکه دست ملت ایران را هم گرفت و از منجلاب شرک و فساد و ستم نجات داد و تا منزل مقصود برد. جلوه عمل ایشان جهان معاصر را درنوردید که تنها 7 میلیون نفر در نیجریه شیعه خمینی شدند. آیا این چیز کمی است؟ تازه این از نتایج سحر است. باش تا صبح دولتت بدمد.
امام چنان راه‌های خطرناک و پرپیچ خم و سخت مسیر تحقق اهداف الهی را پیمود که کسانی که دنبال ایشان روان شدند، منزل مقصود و ره صد ساله را به یک اشاره ایشان طی کردند و دست از طلب برنداشتند تا کام دل آنان برآمد.
* امام جمعه شمیرانات