«قاهره همیشه در آتش» این عبارتی است که برای مردم مصر به یک لطیفه همیشگی تبدیل شده و گاه و بی‌گاه با آتش گرفتن یکی از ساختمان‌های مهم دولتی و غیردولتی در این شهر آن را به زبان می‌آورند. سال گذشته تعدادی از ساختمان‌های مهم و مرتفع قاهره باز هم به طرز اسرار‌آميزي در آتش سوختند. در ماه آگوست طبقات بالای شورای مجلس مصر نیز سوخت در حالی‌که آتش‌نشانان دست خالی و بدون امکانات مشغول تماشا بودند. یک ماه بعد سالن تئاتر ملی مصر در قاهره طعم شعله‌های آتش را چشید. در ماه نوامبر گروهی ناشناس با حمله به دفتر حزب الغد، اعضای این حزب را که درون ساختمان مشغول برگزاری جلسه خود بودند غافلگیر کردند و در حالی که پلیس از نزدیک صحنه را تماشا می‌کرد این ساختمان را با بطری‌های آتش‌زا مورد حمله قرار دادند.
ناآرامی‌های ماه‌های گذشته در قاهره برای بسیاری در حکم تکرار حوادث ژانویه 1952 است که در آن بسیاری از اماکن و ابنیه تجاری و اداری شهر در آتش سوختند و جرقه یک حرکت بزرگ ایجاد شد تا در نهایت انقلاب آن سال در مصر رقم بخورد. حال مردم مصر با یادآوری آن دوران و نیز استبداد پیاده شده در تمام این سال‌ها از سوی خاندان حسنی مبارک، به شوخی و کنایه از سوختن دوباره قاهره می‌گویند و دوران دیکتاتوری مبارک را با آن دوران سیاه مقایسه می‌کنند. در حالی که مصر خود را برای انتخابات ریاست‌جمهوری سال 2011 آماده می‌کند و هنوز کسی نمی‌داند که حسنی مبارک خود در این انتخابات شرکت می‌کند یا خیر، حملات اینچنین در سطح قاهره و دیگر شهرهای مهم مصر نوید یک خیزش بزرگ مردمی را در خود دارد که می‌تواند مصر را در آستانه یک تحول بزرگ دیگر قرار دهد. نارضایتی عمومی از حکومت مبارک و موروثی شدن حکومت در خاندان وی آن هم در کشوری که مردمش سال‌ها پیش به سلطنت پادشاهی خاتمه دادند، می‌تواند به یک انتقال بزرگ در مسند قدرت در یکی از مراکز مهم سیاست در جهان عرب بینجامد. مبارک که در سال 1981 و پس از ترور انور سادات از فرماندهی نیروی هوایی مصر به ریاست‌جمهوری این کشور رسید، این روزها در 80 سالگی عمر خود بسر می‌برد و سال‌هاست که از روح انفعال ملت مصر نهایت استفاده را برده و به مدد چراغ سبز واشنگتن برای محاکمه و اعدام مخالفان و کمک‌های میلیارد دلاری آمریکا به شکرانه پیمان صلح با اسرائیل در 1979 در تمام این سال‌ها با خیالی راحت بر مسند قدرت در مصر تکیه زده است، اما حال به نظر می‌رسد مبارک خود در روزگار پیری بهانه‌های بیشتری برای مضحکه شدن در اختیار مردم مصر قرار می‌دهد. او که در این سال‌ها اقدامات سؤال‌برانگیز زیادی انجام داده با اعلام جنگ علیه حماس در زمستان گذشته در غزه به اعتقاد بسیاری عملا آخرین میخ را بر تابوت خود زد و بستر و زمینه نارضایتی عمومی را برای خود به اوج رساند.
حسني مبارك هنوز تصميم قاطع خود را براي شركت در انتخابات 2011 و يك حضور شش ساله ديگر اعلام نكرده است و بسياري از شنيده‌ها از احتمال تفويض قدرت به يكي از سران ارتش مصر يا پسر او جمال مبارك حكايت دارد. البته تنها گزاره‌اي كه در اين‌باره از دهان مبارك بيرون آمده در يكي از ملاقات‌هاي او با دوستان نظامي‌اش در ارتش مصر در سال 2007 بوده كه گفته تلاش مي‌كند ايستاده در مسند قدرت بميرد.
سناريو‌هاي فراواني براي جانشيني مبارك مطرح مي‌شود، ابراهيم عيسي، سردبير جنجالي روزنامه «الدستور» در اين‌باره معتقد است، از همين حالا نزاع بر سر قدرت ميان نظاميان، تجار و شخصيت‌هاي سرشناس سياسي آغاز شده است. اما مسأله اينجاست كه مردم مصر اساسا از تجار متنفرند، شخصيت‌هاي سياسي تصوير خوبي در اذهان عمومي ندارند و بنابراين شانس نظامي‌ها و ارتشي‌ها بسيار بيشتر از بقيه است. در حال حاضر نيز همين نظامي‌ها هستند كه مصر را اداره مي‌كنند و مبارك بدون اجازه آنها آب هم نمي‌خورد. ابراهيم عيسي كه به دليل صراحت بيان و مخالفت‌هاي فراوانش با سياست‌هاي مبارك در مصر طرفداران زيادي دارد، بارها و بارها مورد حمله و سوءقصد دستگاه امنيتي مصر قرار گرفته است. ديوار‌هاي دفتر خود را در شهر قاهره به تصاويري از سيد‌حسن نصرالله مزين كرده و خود را يك انقلابي مي‌داند. او درباره استبداد مصر مي‌گويد: «مبارك تا ساقط نشود از قدرت دست برنمي‌دارد و وقتي جان داد جمال مبارك در هيبت شاهزاده مصر روي صندلي رياست مي‌نشيند، اين را مطمئن باشيد. آمريكايي‌ها هم خيلي دستشان خالي نمي‌ماند. سران واشنگتن 28 سال پيش به بهانه صلح‌طلبي مبارك را خريدند. البته شايد تراژدي شاه ايران اينجا در مصر هم تكرار شود. در ايران هم آمريكايي‌ها با حمايت از شاه، شخصي مانند مصدق را حذف كردند. اين عادت آمريكايي‌هاست كه ديكتاتور تربيت كنند و در پاسخ به اين اقدام همواره گروهي مبارز براي مقابله با آن ديكتاتور خواب آنها را آشفته مي كند».
براي آمريكا و اسرائيل در مصر اين گروه مبارز همان اخوان‌المسلمين است. جماعت اخوان بزرگ‌ترين و محبوب‌ترين بلوك مبارز و مسلمان در مصر محسوب مي‌شود كه البته فعاليت‌هايش با موانع قانوني در مصر مواجه است. اين گروه بزرگ‌ترين اقليت مجلس مصر را پس از پيروزي در انتخابات پارلماني در دسامبر 2005 به دست آورد. دو ماه بعد از آن حماس كه قرابت‌هاي فراواني با اين جماعت دارد، توانست در انتخابات فلسطين به پيروزي برسد. حسني مبارك هم براي مقابله با محبوبيت رو به‌رشد اين جريان در مصر سياست اخوان‌ستيزي در دوران سلطان فاروق را احيا كرد و از آن تاريخ به بعد صدها نفر از اعضاي اخوان‌المسلمين بازداشت و حتي اعدام شده‌اند. با اين وجود حسني مبارك در عمل نمي تواند اخوان‌المسلمين و محبوبيت فراوان آن را در مصر و ديگر نقاط جهان اسلام از بين ببرد. بهانه مبارك هم در اين قضيه كاملا روشن است و او هميشه در پاسخ به انتقادات فراوان سازمان‌هاي جهاني نسبت به وضع حقوق بشر در مصر، پيمان صلح با اسرائيل را وسيله قرار مي‌دهد و انتخابات آزاد را در اين كشور به معني روي كار آمدن جماعت اخوان و تقويت جبهه ضديهودي به كمك ايران و سوريه قلمداد مي كند. اين در حالي است كه هيچ سند و مدركي دال بر انجام حتي يك عمليات تروريستي از سوی جماعت اخوان‌المسلمين در نيم قرن گذشته وجود ندارد و اين گروه صرفا با انجام فعاليت‌هاي سياسي و غيرنظامي در مصر به حيات خود ادامه داده است.
اخوان‌المسلمين امروز در قبال احتمال خروج مبارك از قدرت مواضع خاص خود را دارد. اخواني‌ها اعتقاد دارند حتي در صورت كناره‌گيري مبارك از قدرت نامزد واحدي را از جريان خود براي رياست‌جمهوري معرفي نمي‌كنند و ترجيح مي دهند براي حضور موثرتر با دیگر جريان‌هاي نيمه مستقل مصري ائتلاف كنند. فضاي فكري و رسانه‌اي ايجاد شده پيرامون اخوان‌المسلمين از سوی مبارك شرايط را به نحوي كرده كه بسياري چون مقامات آمريكا گمان مي كنند، اخوان جماعتي است كاملا تروريستي و اگر به قدرت برسد براي نابودي اسرائيل تمام توان خود را به كار خواهد بست. اخواني‌ها البته خود را سازماني كاملا معتدل و ميانه‌رو
مي‌دانند و شعار اصلي خود را در شرايط فعلي جلوگيري از موروثي شدن قدرت در مصر قرار داده‌اند.
جمال مبارك، پسر 45 ساله حسني مبارك كه از او به عنوان فرعون آينده مصر نام برده مي‌شود، از سال 2002 و با بر عهده گرفتن رياست كميته سياستگذاري حزب دموكراتيك ملي مصر از جانب پدرش، عملا پاي خود را به سطح اول سياست در مصر باز كرده است. او با تسلط اختاپوس وار خود بر بسياري از نهاد‌هاي اقتصادي اين كشور و روابط مناسبي كه با خارجي‌ها داشته، توانسته طبقه مرفه مصر را در همين سال‌هاي گذشته متمول‌تر كند و زدو‌بند‌هاي فراوان او در تجارت بيش از همه گريبان طبقه متوسط مصر را گرفته به طوري‌كه شكاف ميان فقرا و اغنيا در مصر از زمان حضور او بشدت افزايش يافته است. او كه بانكداري را به سبك كثيف انگليسي‌اش در سال‌هاي طولاني حضور در لندن ياد گرفته به اعتقاد بسياري در صورت رسيدن به قدرت، اقتصاد مصر را يكسره به عرصه تاخت و تاز بانك‌هاي خارجي تبديل خواهد كرد. در سال 2005، حسني مبارك با اصلاح بندي از قانون اساسي مصر امكان حضور چند نامزد را از يك حزب در انتخابات فراهم كرد؛ حركتي كه به اعتقاد بسياري زمينه حضور جمال مبارك را در صحنه قدرت فراهم مي كند چرا كه در حزب دموكراتيك ملي مصر شخصيت‌هاي متعددي براي نامزدي انتخابات حضور دارند. اين كار مي تواند به موروثي شدن قدرت در خاندان مبارك در لباس دموكراتيك بينجامد. رسيدن جمال مبارك به رهبري حزب دموكرات ملي در سال 2007 باعث شد حسني مبارك براي رفع نگراني از سران ارتش جلسه‌اي فوري را با آنها تشكيل دهد و با گفتن اينكه تا آخرين نفس در قدرت مي‌مانم خيال آنها را از عدم رئيس جمهور شدن جمال راحت كند. چندي بعد اخبار اين نشست به ظاهر مخفي در روزنامه دولتي الاهرام انعكاس يافت و بحث و جدل‌هاي فراواني پيرامون آن در گرفت، اما با همه اين ابهام زدايي‌ها، بسياري همچنان در مصر بر اين عقيده اند كه خروج مبارك از قدرت به معناي ورود بلافاصله جمال به كاخ رياست جمهوري است و در اين راه كساني مانند عمر سليمان، رئيس سازمان امنيت مصر تمام توان خود را براي تسهيل اين جريان به كار خواهند بست، اگر چه اين خاندان همچنان تلاش مي كند زمزمه موروثي شدن قدرت در مصر را تضعيف كند و خود را جرياني كاملا طرفدار دموكراسي و انتخابات آزاد نشان دهد.
منبع: The Nation
مترجم: مجتبي صادقيان مصر پس از مبارک
«قاهره همیشه در آتش» این عبارتی است که برای مردم مصر به یک لطیفه همیشگی تبدیل شده و گاه و بی‌گاه با آتش گرفتن یکی از ساختمان‌های مهم دولتی و غیردولتی در این شهر آن را به زبان می‌آورند. سال گذشته تعدادی از ساختمان‌های مهم و مرتفع قاهره باز هم به طرز اسرار‌آميزي در آتش سوختند. در ماه آگوست طبقات بالای شورای مجلس مصر نیز سوخت در حالی‌که آتش‌نشانان دست خالی و بدون امکانات مشغول تماشا بودند. یک ماه بعد سالن تئاتر ملی مصر در قاهره طعم شعله‌های آتش را چشید. در ماه نوامبر گروهی ناشناس با حمله به دفتر حزب الغد، اعضای این حزب را که درون ساختمان مشغول برگزاری جلسه خود بودند غافلگیر کردند و در حالی که پلیس از نزدیک صحنه را تماشا می‌کرد این ساختمان را با بطری‌های آتش‌زا مورد حمله قرار دادند.
ناآرامی‌های ماه‌های گذشته در قاهره برای بسیاری در حکم تکرار حوادث ژانویه 1952 است که در آن بسیاری از اماکن و ابنیه تجاری و اداری شهر در آتش سوختند و جرقه یک حرکت بزرگ ایجاد شد تا در نهایت انقلاب آن سال در مصر رقم بخورد. حال مردم مصر با یادآوری آن دوران و نیز استبداد پیاده شده در تمام این سال‌ها از سوی خاندان حسنی مبارک، به شوخی و کنایه از سوختن دوباره قاهره می‌گویند و دوران دیکتاتوری مبارک را با آن دوران سیاه مقایسه می‌کنند. در حالی که مصر خود را برای انتخابات ریاست‌جمهوری سال 2011 آماده می‌کند و هنوز کسی نمی‌داند که حسنی مبارک خود در این انتخابات شرکت می‌کند یا خیر، حملات اینچنین در سطح قاهره و دیگر شهرهای مهم مصر نوید یک خیزش بزرگ مردمی را در خود دارد که می‌تواند مصر را در آستانه یک تحول بزرگ دیگر قرار دهد. نارضایتی عمومی از حکومت مبارک و موروثی شدن حکومت در خاندان وی آن هم در کشوری که مردمش سال‌ها پیش به سلطنت پادشاهی خاتمه دادند، می‌تواند به یک انتقال بزرگ در مسند قدرت در یکی از مراکز مهم سیاست در جهان عرب بینجامد. مبارک که در سال 1981 و پس از ترور انور سادات از فرماندهی نیروی هوایی مصر به ریاست‌جمهوری این کشور رسید، این روزها در 80 سالگی عمر خود بسر می‌برد و سال‌هاست که از روح انفعال ملت مصر نهایت استفاده را برده و به مدد چراغ سبز واشنگتن برای محاکمه و اعدام مخالفان و کمک‌های میلیارد دلاری آمریکا به شکرانه پیمان صلح با اسرائیل در 1979 در تمام این سال‌ها با خیالی راحت بر مسند قدرت در مصر تکیه زده است، اما حال به نظر می‌رسد مبارک خود در روزگار پیری بهانه‌های بیشتری برای مضحکه شدن در اختیار مردم مصر قرار می‌دهد. او که در این سال‌ها اقدامات سؤال‌برانگیز زیادی انجام داده با اعلام جنگ علیه حماس در زمستان گذشته در غزه به اعتقاد بسیاری عملا آخرین میخ را بر تابوت خود زد و بستر و زمینه نارضایتی عمومی را برای خود به اوج رساند.
حسني مبارك هنوز تصميم قاطع خود را براي شركت در انتخابات 2011 و يك حضور شش ساله ديگر اعلام نكرده است و بسياري از شنيده‌ها از احتمال تفويض قدرت به يكي از سران ارتش مصر يا پسر او جمال مبارك حكايت دارد. البته تنها گزاره‌اي كه در اين‌باره از دهان مبارك بيرون آمده در يكي از ملاقات‌هاي او با دوستان نظامي‌اش در ارتش مصر در سال 2007 بوده كه گفته تلاش مي‌كند ايستاده در مسند قدرت بميرد.
سناريو‌هاي فراواني براي جانشيني مبارك مطرح مي‌شود، ابراهيم عيسي، سردبير جنجالي روزنامه «الدستور» در اين‌باره معتقد است، از همين حالا نزاع بر سر قدرت ميان نظاميان، تجار و شخصيت‌هاي سرشناس سياسي آغاز شده است. اما مسأله اينجاست كه مردم مصر اساسا از تجار متنفرند، شخصيت‌هاي سياسي تصوير خوبي در اذهان عمومي ندارند و بنابراين شانس نظامي‌ها و ارتشي‌ها بسيار بيشتر از بقيه است. در حال حاضر نيز همين نظامي‌ها هستند كه مصر را اداره مي‌كنند و مبارك بدون اجازه آنها آب هم نمي‌خورد. ابراهيم عيسي كه به دليل صراحت بيان و مخالفت‌هاي فراوانش با سياست‌هاي مبارك در مصر طرفداران زيادي دارد، بارها و بارها مورد حمله و سوءقصد دستگاه امنيتي مصر قرار گرفته است. ديوار‌هاي دفتر خود را در شهر قاهره به تصاويري از سيد‌حسن نصرالله مزين كرده و خود را يك انقلابي مي‌داند. او درباره استبداد مصر مي‌گويد: «مبارك تا ساقط نشود از قدرت دست برنمي‌دارد و وقتي جان داد جمال مبارك در هيبت شاهزاده مصر روي صندلي رياست مي‌نشيند، اين را مطمئن باشيد. آمريكايي‌ها هم خيلي دستشان خالي نمي‌ماند. سران واشنگتن 28 سال پيش به بهانه صلح‌طلبي مبارك را خريدند. البته شايد تراژدي شاه ايران اينجا در مصر هم تكرار شود. در ايران هم آمريكايي‌ها با حمايت از شاه، شخصي مانند مصدق را حذف كردند. اين عادت آمريكايي‌هاست كه ديكتاتور تربيت كنند و در پاسخ به اين اقدام همواره گروهي مبارز براي مقابله با آن ديكتاتور خواب آنها را آشفته مي كند».
براي آمريكا و اسرائيل در مصر اين گروه مبارز همان اخوان‌المسلمين است. جماعت اخوان بزرگ‌ترين و محبوب‌ترين بلوك مبارز و مسلمان در مصر محسوب مي‌شود كه البته فعاليت‌هايش با موانع قانوني در مصر مواجه است. اين گروه بزرگ‌ترين اقليت مجلس مصر را پس از پيروزي در انتخابات پارلماني در دسامبر 2005 به دست آورد. دو ماه بعد از آن حماس كه قرابت‌هاي فراواني با اين جماعت دارد، توانست در انتخابات فلسطين به پيروزي برسد. حسني مبارك هم براي مقابله با محبوبيت رو به‌رشد اين جريان در مصر سياست اخوان‌ستيزي در دوران سلطان فاروق را احيا كرد و از آن تاريخ به بعد صدها نفر از اعضاي اخوان‌المسلمين بازداشت و حتي اعدام شده‌اند. با اين وجود حسني مبارك در عمل نمي تواند اخوان‌المسلمين و محبوبيت فراوان آن را در مصر و ديگر نقاط جهان اسلام از بين ببرد. بهانه مبارك هم در اين قضيه كاملا روشن است و او هميشه در پاسخ به انتقادات فراوان سازمان‌هاي جهاني نسبت به وضع حقوق بشر در مصر، پيمان صلح با اسرائيل را وسيله قرار مي‌دهد و انتخابات آزاد را در اين كشور به معني روي كار آمدن جماعت اخوان و تقويت جبهه ضديهودي به كمك ايران و سوريه قلمداد مي كند. اين در حالي است كه هيچ سند و مدركي دال بر انجام حتي يك عمليات تروريستي از سوی جماعت اخوان‌المسلمين در نيم قرن گذشته وجود ندارد و اين گروه صرفا با انجام فعاليت‌هاي سياسي و غيرنظامي در مصر به حيات خود ادامه داده است.
اخوان‌المسلمين امروز در قبال احتمال خروج مبارك از قدرت مواضع خاص خود را دارد. اخواني‌ها اعتقاد دارند حتي در صورت كناره‌گيري مبارك از قدرت نامزد واحدي را از جريان خود براي رياست‌جمهوري معرفي نمي‌كنند و ترجيح مي دهند براي حضور موثرتر با دیگر جريان‌هاي نيمه مستقل مصري ائتلاف كنند. فضاي فكري و رسانه‌اي ايجاد شده پيرامون اخوان‌المسلمين از سوی مبارك شرايط را به نحوي كرده كه بسياري چون مقامات آمريكا گمان مي كنند، اخوان جماعتي است كاملا تروريستي و اگر به قدرت برسد براي نابودي اسرائيل تمام توان خود را به كار خواهد بست. اخواني‌ها البته خود را سازماني كاملا معتدل و ميانه‌رو
مي‌دانند و شعار اصلي خود را در شرايط فعلي جلوگيري از موروثي شدن قدرت در مصر قرار داده‌اند.
جمال مبارك، پسر 45 ساله حسني مبارك كه از او به عنوان فرعون آينده مصر نام برده مي‌شود، از سال 2002 و با بر عهده گرفتن رياست كميته سياستگذاري حزب دموكراتيك ملي مصر از جانب پدرش، عملا پاي خود را به سطح اول سياست در مصر باز كرده است. او با تسلط اختاپوس وار خود بر بسياري از نهاد‌هاي اقتصادي اين كشور و روابط مناسبي كه با خارجي‌ها داشته، توانسته طبقه مرفه مصر را در همين سال‌هاي گذشته متمول‌تر كند و زدو‌بند‌هاي فراوان او در تجارت بيش از همه گريبان طبقه متوسط مصر را گرفته به طوري‌كه شكاف ميان فقرا و اغنيا در مصر از زمان حضور او بشدت افزايش يافته است. او كه بانكداري را به سبك كثيف انگليسي‌اش در سال‌هاي طولاني حضور در لندن ياد گرفته به اعتقاد بسياري در صورت رسيدن به قدرت، اقتصاد مصر را يكسره به عرصه تاخت و تاز بانك‌هاي خارجي تبديل خواهد كرد. در سال 2005، حسني مبارك با اصلاح بندي از قانون اساسي مصر امكان حضور چند نامزد را از يك حزب در انتخابات فراهم كرد؛ حركتي كه به اعتقاد بسياري زمينه حضور جمال مبارك را در صحنه قدرت فراهم مي كند چرا كه در حزب دموكراتيك ملي مصر شخصيت‌هاي متعددي براي نامزدي انتخابات حضور دارند. اين كار مي تواند به موروثي شدن قدرت در خاندان مبارك در لباس دموكراتيك بينجامد. رسيدن جمال مبارك به رهبري حزب دموكرات ملي در سال 2007 باعث شد حسني مبارك براي رفع نگراني از سران ارتش جلسه‌اي فوري را با آنها تشكيل دهد و با گفتن اينكه تا آخرين نفس در قدرت مي‌مانم خيال آنها را از عدم رئيس جمهور شدن جمال راحت كند. چندي بعد اخبار اين نشست به ظاهر مخفي در روزنامه دولتي الاهرام انعكاس يافت و بحث و جدل‌هاي فراواني پيرامون آن در گرفت، اما با همه اين ابهام زدايي‌ها، بسياري همچنان در مصر بر اين عقيده اند كه خروج مبارك از قدرت به معناي ورود بلافاصله جمال به كاخ رياست جمهوري است و در اين راه كساني مانند عمر سليمان، رئيس سازمان امنيت مصر تمام توان خود را براي تسهيل اين جريان به كار خواهند بست، اگر چه اين خاندان همچنان تلاش مي كند زمزمه موروثي شدن قدرت در مصر را تضعيف كند و خود را جرياني كاملا طرفدار دموكراسي و انتخابات آزاد نشان دهد.
منبع: The Nation
مترجم: مجتبي صادقيان ارسال نظر
پربیننده