۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۲:۳۴
مروری بر جشنواره بین‌المللی فیلم کن در آستانه شصت‌ودومین دوره

جایزه نخل‌نما

دهه 1930 ایده جشنواره فیلم کن در بین سال‌های 1935 و 1936 شکل گرفت. در واقع نفوذ و دخالت دولت‌های فاشیست آلمان و ایتالیا بر انتخاب فیلم‌ها و تصمیمات هیات داوران در جشنواره فیلم ونیز، باعث حیرت نمایندگان برخی کشورهای غربی شد. در این میان فرانسه بویژه «ژان زای» وزیر آموزش و پرورش و هنرهای زیبای این کشور به همراه «فیلیپ ارلانژه»، پیشنهاد برپایی یک رویداد بین‌المللی سینمایی را مطرح کردند. این ایده از سوی بریتانیا و آمریکا نیز مورد توجه قرار گرفت و در ادامه شهرهای بسیاری مانند «ویشی»، «بیاریتس» و «الژیر» برای میزبانی در نظر گرفته شدند. اما در نهایت شهر «کن» این عنوان را از آن خود کرد و به این ترتیب «فستیوال فیلم کن» متولد شد. در ماه ژوئن 1939، مخترع سینما یعنی «لویی لومی‌یر» پیشنهاد خود را برای ریاست اولین دوره این جشنواره که قرار بود در ماه سپتامبر برگزار شود به «ژرژ اویسمان» (دبیر کل هنرهای زیبا) ارائه می‌دهد. هدف این جشنواره نیز تشویق گسترش تمام زمینه‌های سینمایی و پرورش روحیه همکاری میان کشورهای تولیدکننده فیلم اعلام می‌شود. با آغاز ماه سپتامبر همه چیز برای برپایی این فستیوال آماده بود، اما مشکلی به نام «جنگ جهانی» باعث شد تا این جشنواره حتی پیش از آنکه آغاز شود به پایان برسد! گرچه جایزه بزرگ آن به «سسیل بی. دمیل» تعلق گرفت. دهه 1940 پس از پایان جنگ جهانی دوم و در سال 1946 جشنواره «کن» شروعی تازه را تجربه کرد که با سرمایه‌گذاری‌وزارت خارجه فرانسه در شهر کن کلید خورد. حضور فیلم‌های کارگردانان بزرگی چون «آلفرد هیچکاک» (با فیلم بدنام)، «رنه کلمان» (با فیلم نبرد ریل‌ها)، «ژان کوکتو» (با فیلم دیو و دلبر) و «چارلز ویدور» (با فیلم گیلدا) از نکات مهم این دوره از فستیوال به شمار می‌رفت. سال 1947 نیز شهر کن شاهد برپایی این جشنواره بود. در این دوره 16 کشور حضور داشتند و قرار بود تا هیچ کشوری بیش از یک نماینده در هیات داوران نداشته باشد. همچنین برای نخستین‌بار جشنواره فیلم کن در سالنی که ویژه آن ساخته شده بود، برپا شد؛ سالنی که هنوز سقف آن تکمیل نشده بود. در این سال جایزه بزرگ جشنواره اهدا نشد اما در سال 1948 مسائل مالی گریبان جشنواره جهانی را می‌گیرد و مانع از برگزاری آن می‌شود؛ «به نظر می‌رسد که کن از جمله بهترین فستیوال‌های رسمی به شمار می‌رود.» این جمله‌ای بود که «آندره بازن» منتقد سرشناس سینما درباره کن سال 1949 نوشت؛ سالی که ستاره‌های سینما در آسمان این شهر به وضوح رصد می‌شدند. کسانی چون «ارسون ولز»، «تایرون پاور»، «نورما شیه‌رر» و «ادوارد جی. رابینسون» همه در میان حاضران بودند. دهه 1950 مشکلات مالی بار دیگر در سال 1950 مانع برگزاری جشنواره شد، اما در سال بعد و با بهبود روابط میان فرانسه و ایتالیا این جشنواره برای نخستین‌‌بار در بهار برگزار شد، در حالی که ونیز همچنان پاییز را فصل خود می‌دید. در سال 1951 «آلف شوبرگ» کارگردان سوئدی موفق شد به عنوان اولین نفر، دومین «جایزه بزرگ جشنواره فیلم کن» را از آن خود کند. در سال‌های بعد این جشنواره شاهد کشف بسیاری از فیلم‌های ماندگار تاریخ سینما مانند «یک آمریکایی در پاریس» (با کارگردانی مینللی)، «اوتلو»(اورسون ولز) و «زنده باد زاپاتا» (کازان) بود و همزمان با همین فیلم‌ها چهره‌هایی چون «بریژیت باردو» نیز به دنیای سینما معرفی شدند. تولد «نخل طلا» سال 1955، سال تولد جایزه «نخل طلایی» بود که در واقع جایگزینی برای «جایزه بزرگ جشنواره» به شمار می‌رفت؛ سمبلی که به خاطر احترام به نشان شهر کن که دارای طرحی از نخل است انتخاب شد. در این سال و برای اولین و آخرین بار جایزه «نخل طلای کن» و «اسکار بهترین فیلم سال» به یک فیلم تعلق گرفت؛«مارتی» فیلمی از «دلبرت‌مان» کارگردان آمریکایی. هرچند جایزه نخل طلا هنوز هم مهم‌ترین جایزه جشنواره فیلم کن به شمار می‌رود، اما شاید بیراه نباشد اگر مهم‌ترین جلوه جشنواره فیلم کن را نه این نخل که بازار فیلم یا «مارشه دو فیلم» آن بدانیم؛ بازاری که در سال 1959 و 4 سال پس از تولد نخل طلا در حاشیه جشنواره شکل گرفت و سال به سال بر رونق جشنواره افزود. بازار فیلم به جشنواره کاراکتری اقتصادی می‌بخشید که باعث سهولت در تبادلات میان خریداران و فروشندگان در صنعت فیلم می‌شد. امروزه هنوز هم این بازار اولین و مهم‌ترین سکو برای تجارت بین‌المللی تولیدات سینمایی کشورهای مختلف به حساب می‌آید. دهه 1960 در سال 1962 برای چندمین‌بار جشنواره فیلم کن شاهد تغییر بود؛ تغییری که عامل اصلی آن «اتحادیه منتقدان فیلم فرانسه» بودند. بنا به خواسته این گروه، قسمتی موازی جشنواره با نام «هفته منتقدان بین‌المللی» تاسیس شد. هدف از این امر ایجاد فرجه‌ای نمایشی برای آثار اول و دوم فیلمسازان سراسر جهان بود. در سال 1964، مجددا جشنواره به صورت موقت اهدای جایزه بزرگ را به جای «نخل طلا» در دستور کار قرار می‌دهد. این اقدام به‌دلیل مسئله «کپی رایت» صورت گرفت و تا سال 1974 نیز ادامه داشت. اما یکی از مهم‌ترین اتفاقات جشنواره فیلم کن در سال 1968 اتفاق می‌افتد. فستیوال در روز 10 مه با نمایش «بر باد رفته» آغاز می‌شود اما در 18 ماه مه «لوئیس ماله» که از هیات داوران استعفا کرده بود به همراه عده‌ای از کارگردانان مانند «فرانسوا تروفو»، «ژان لوک گودار» و «رومن پولانسکی» برای نشان دادن همبستگی خود با دانشجویان و کارگرانی که دست به اعتصاب و اعتراض زده بودند، وارد تالار می‌شوند و درخواست می‌‌کنند تا نمایش فیلم متوقف شود. روز بعد نیز «کارلوس سورا» و «میلوس فورمن» برای نشان دادن حمایتشان، فیلم‌های خود را از بخش مسابقه بیرون می‌کشند. این حرکت سرانجام باعث لغو جشنواره شد، اما از سوی دیگر بخش تازه‌ای با نام «14 شب کارگردانان» وارد جشنواره شد که تمرکز بیشتری روی فیلم‌های بلند، کوتاه و مستند از سراسر جهان داشت و بخشی غیررقابتی به شمار می‌رفت. دهه 1970 در دهه 1970 جشنواره فیلم کن شاهد تغییرات بسیاری بود. در سال 1971 این فستیوال تولد 25 سالگی خود را در حالی جشن گرفت که به چارلی چاپلین جایزه «لژیون دونور» اهدا می‌شد. یک سال بعد «موریس بسی» به عنوان مدیر برنامه‌ریزی‌ جشنواره انتخاب می‌شود تا دست به تغییرات بنیادین در نحوه انتخاب فیلم‌های شرکت‌کننده در جشنواره بزند. تا آن زمان کشورهای شرکت‌کننده، خود فیلم‌های مورد نظرشان را به جشنواره معرفی می‌کردند اما «بسی» دست به تشکیل دو کمیته مجزا می‌زند که یکی وظیفه انتخاب فیلم‌های فرانسوی و دیگری انتخاب فیلم‌های خارجی را برعهده داشتند. امروزه کمیته انتخاب فیلم‌های خارجی از یک خبرنگار، یک کارگردان و یک متخصص علوم سینمایی تشکیل شده است. مدیریت کمیته نیز برعهده «تیری فرمو» است. سال 1974 نیز سال شروع دوباره اهدای جایزه «نخل طلا» بود که تا به امروز تداوم یافته است. در ادامه این تغییرات و در سال 1978، «ژیل ژاکوب» پدر «لوران ژاکوب» جایزه «دوربین طلایی» و بخش «نگاه ویژه» را به این جشنواره اضافه می‌کند. دوربین طلایی به بهترین فیلم از بین فیلم‌های رتبه نخست تمام رشته‌های رقابتی و غیررقابتی اهدا می‌شود. در سال 1979 «فرانسیس فورد کاپولا» موفق شد تا با فیلم «اینک آخرالزمان» برای دومین‌بار جایزه نخل طلایی را از آن خود کند و به این ترتیب اولین کسی باشد که این جایزه(نخل طلا) را دو بار تصاحب می‌کند. 1990 تا 2008 جایزه «سینه‌فوندانسیون» نیز در سال 1995 و توسط ژاکوب برای حمایت از فیلمسازان بین‌المللی نسل بعد و ورود فیلمنامه‌نویسان نوپا به چرخه توجه بین‌المللی به جشنواره افزوده شد. اما در سال 1997 و در پی پنجاهمین مراسم، جشنواره فیلم کن شاهد اتفاقی بی‌مانند بود که بر اساس آن جایزه «نخل نخل‌ها» برای یک عمر فعالیت سینمایی به «اینگمار برگمان» تعلق گرفت. این جایزه تنها یک بار دیگر اهدا شد؛ زمانی که «وودی آلن» آن را دریافت کرد. به گفته بسیاری از اهالی سینما، سال 2004 یکی از سیاسی‌ترین و خبرسازترین سال‌های جشنواره فیلم کن بود چراکه در همین سال جایزه نخل طلای این جشنواره به «مایکل مور» و «فیلم فارنهایت11/9» وی تعلق گرفت. اما نکته جالب توجه دیگر اهدای جایزه بهترین هنرپیشه مرد به یک نوجوان 14 ساله ژاپنی با نام «یویا یاگیرا» بود. در سال 2008 و پس از 20 سال دوری فرانسوی‌ها از جایزه نخل طلا، «لوران کانته» کارگردان فرانسوی موفق شد تا این جایزه را برای فیلم «بین دیوارها» دریافت کند. این فیلم تحت عنوان «کلاس» یکی از نامزدهای برترین فیلم خارجی مراسم اسکار 2009 نیز بود. آمار و ارقام «کن» در طول سال‌ها برگزاری جشنواره فیلم کن، عده معدودی از کارگردانان و هنرپیشه‌ها موفق شدند تا دوبار این جایزه را از آن خود کنند. در کنار «کاپولا» افراد دیگری نظیر «بیلی آگوست»، «شوهی ایمامورا»، «امیر کوستوریکا»، «لوک» و «ژان پیر داردن» نیز هریک توانستند دو بار به جایزه «نخل طلایی» دست یابند. در بین هنرپیشه‌های مرد هم «مارسلو ماستروآنی»، «دین استاک ول» و «جک لمون» دو بار جایزه برترین هنرپیشه را دریافت کردند. «ایزابل هاپرت» که امسال ریاست هیات داوران را برعهده دارد نیز به همراه «هلن میرن»، «باربارا هرشی» و «ونسا ردگریو» موفق شده‌اند دو بار جایزه بهترین هنرپیشه زن را از آن خود کنند. «فدریکو فلینی» و «کارلوس سورا» (هریک با 11 فیلم) در کنار«اینگمار برگمان» و «آندره ته‌شینه» (با 10 فیلم) بیشترین حضور را در این فستیوال تجربه کرده‌اند اما از نظر موفقیت و حضور کشورها در جشنواره فیلم کن، ایالات متحده، فرانسه، ایتالیا، انگلستان و آلمان تاکنون بیشترین و موفق‌ترین حضور را در این جشنواره تجربه کرده‌اند اما نام‌های بزرگی نیز وجود دارند که غیبت آنها در میان برندگان نخل طلایی کن کاملا مشهود است؛ نام‌هایی چون «استنلی کوبریک»، «فرانسوا تروفو»، «آندره ته‌شینه»، «وودی آلن»، «آلفرد هیچکاک» و «استیون اسپیلبرگ». البته برخی از این کارگردانان مانند تروفو، ته‌شینه و آلن در بخش‌ها یا مراسم‌ جانبی دیگری به این جایزه دست یافتند.
ارسال نظر
captcha
پربیننده