جام 25

شیرهای جوان باسک در مقابل هنرمندان کاتالان! این شاید تعبیر بهتری باشد از رویارویی آتلتیک بیلبائو و بارسلونا در فینال جام پادشاهی اسپانیا تا تعبیر «نبرد متخصصان جام حذفی» که اکثر رسانه‌های غیراسپانیایی به کار برده‌اند و با حال و روز فعلی دو باشگاه همخوانی ندارد. بله، بارسا و آتلتی (لفظ خودمانی‌تر آتلتیک که هواداران باسک به کار می‌برند) بیشترین تعداد جام‌های پادشاهی یا «کوپا دل ری» را در قرن بیستم بالا برده‌اند. بارسا 24 بار و آتلتی هم 24 بار اما واقعیت این است که این فتوحات مربوط به گذشته هستند نه حال. تخصص تاریخی باشگاه‌های اول کاتالونیا و باسک در جام حذفی مربوط به دورانی است که دست دو باشگاه از عناوین لالیگا و سهمیه اروپایی کوتاه بود، چون دست کم طی چهار دهه (از اواخر دهه 1930 تا اواخر دهه 1970) فقط تیم پادشاهی مادرید، رئال مادرید، بود که از نظر دیکتاتوری فرانکو حق داشت به طور مرتب لالیگا را فتح کند تا نماینده دائم اسپانیای تحت سلطه ژنرال‌ها (خنرالسیمو) در جام باشگاه‌های اروپا باشد. جمله تاریخی سفیر وقت اسپانیا در فرانسه که «رئال مادرید بهترین سفیر حکومت اسپانیاست»، به همان دوران باز می‌گردد. اما سلطه رئال فرانکو بر لالیگا و جام‌های اروپایی یک معنای دیگر هم داشت. بارسا و بیلبائو به‌عنوان قدرتمندترین تیم‌های رقیب که از ایالت‌های استقلال‌طلب کاتالونیا و باسک برخاسته بودند تنها می‌توانستند شانس خود را در جام پادشاهی بیازمایند. پس تخصص آنها در جام حذفی از سر ناچاری بود، نه مایه افتخار. از آن بدتر طعم گس قهرمانی‌های ناگزیر در جام پادشاهی (برای رسیدن به رقابت‌های سطح پایین‌تر اروپایی) درکام هواداران و بازیکنان کاتالان و باسک بود و نیشخندی که سران خنرالسیمو به عناوین متعدد بارسا و بیلبائو در جام پادشاهی می‌زدند،‌چون این دو تیم تنها سمبل‌های استقلال‌طلبان کاتالان و باسک محسوب می‌شدند که اصلا حکومت مرکزی و پادشاهی مادرید را به رسمیت نمی‌شناختند ولی مجبور بودند برای بیرون آمدن از زیر سایه سنگین رئال مادرید و عرض اندامی موقتی هم که شده به همین جام‌های پادشاهی بسنده کنند. البته رکوردهای بارسا و بیلبائو در جام پادشاهی را باید به دو بخش تقسیم کرد که دوره نخست این افتخارآفرینی‌ها به دوران پیش از فرانکو (دهه 1930 به قبل) مربوط می‌شود، دورانی که رئال مادرید هنوز تحت حمایت‌های حکومت به جلال و جبروت امروزی‌اش نرسیده بود و در مقابل باشگاه‌هایی مثل بارسلونا، بیلبائو، سوسیه‌داد و بتیس قدرتی متوسط محسوب می‌شد. در دهه‌های آغازین گسترش فوتبال در شبه جزیره ایبری به‌خاطر کشمکش‌های میان مناطق استقلال‌طلب حاشیه‌ای با حکومت مرکزی امکان برگزاری لیگ سراسری تا سال‌ها وجود نداشت و به همین خاطر است که هنوز درباره تعداد و جنس جام‌هایی که بارسا و بیلبائو در آن سال‌ها برده‌اند اختلاف نظرهایی به چشم می‌خورد. حالا سال‌ها از آن دوران می‌گذرد. پادشاه آلفونسوی سیزدهم آمد و رفت، جمهوری موقت آمد و رفت، ژنرال فرانکو هم چهار دهه حکومت کرد و مرد و نکته جالب اینجاست که در 33 سالی که از مرگ دیکتاتور و تولد دموکراسی فعلی اسپانیا می‌گذرد بارسا و بیلبائو دیگر در جام پادشاهی فروغ گذشته را نداشته‌اند و هر کدام از آنها تنها 3 بار به فینال راه یافته‌اند، حقیقتی که به خوبی تحقیر نهفته در عنوان این جام نسبت به استقلال‌طلبان را آشکار می‌کند. حتی در سال 2004 زمانی که فرانک رایکارد ذخیره‌های بارسا را در نخستین مرحله منطقه‌ای جام پادشاهی به خانه یک تیم دسته سومی از کاتالونیا فرستاد و باخت، مرد هلندی بند را آب داد و پرده از سیاست جدید سران بارسلونا در دوران اقتدار اروپایی برداشت: «ما باختیم چون هواداران چندان از جام پادشاهی خوششان نمی‌آید». حتی آتلتیک بیلبائو هم که از افتخارات رنگارنگ آبی و اناری‌ها در دو دهه اخیر بی‌بهره بوده تا همین اواخر جام پادشاهی را خیلی جدی نمی‌گرفت. سخنرانی معروف یکی از سران «اتا» (ETA) یا «جنبش آزادیبخش باسک» پس از آخرین قهرمانی بیلبائو در جام پادشاهی 1985 که جشن سراسری مردم بیلبائو را زیر سوال برد مصداق همین موضوع است بویژه اگر بدانیم آتلتیک بیلبائو در نیم قرن اخیر همواره متهم بوده است که مقامات نظامی و سیاسی «اتا» را در سکوهای ورزشگاه سن‌ماميس و لابی‌های باشگاه پناه داده یا کمک‌هایی را از آنها دریافت کرده است. امشب پس از فینال 1984 نخستین‌بار است که سرخ‌و‌سپیدهای بیلبائو به فینال یک جام معتبر می‌رسند. سال پیش از آن، آنها در فینال 2بر1 به اتلتيكو مادرید باخته بودند. در سال‌های ابتدایی دهه 1980 فوتبال باسک به فوتبال اسپانیا حکومت می‌کرد و رئال سوسیه‌داد و آتلتیک بیلبائو با انگیزه‌های تازه و استفاده از مربیان و روش‌های مدرن فوتبال رئال و بارسا را زیر سایه برده بودند. ردپای ستاره‌های باسک در تیم ملی قدرتمند اسپانیای دهه 80 و حتی بعدها تیم رویایی كرويف هم دیده می‌شود. سال 1984 بیلبائو در آخرین حضورش در فینال جام پادشاهی بارسلونا را یک بر صفر شکست داد و بیست‌و چهارمین عنوان را از آن خود کرد. با این حال فدراسیون فوتبال اسپانیا تنها 23 قهرمانی را به رسمیت می‌شناسد چون اولین دوره جام حذفی در اسپانیا نه با عنوان پادشاهی که با نشان جام بیسگایا یا باسک برگزار شده بود. اما شیرهای باسک بی‌تفاوت به آمار رسمی، امشب در ورزشگاه مستایا برای رسیدن به رکورد بیست‌وپنجمین قهرمانی جام با تیم رویایی گوآرديولا مبارزه می‌کنند، آن هم در شرایطی که آنها نه‌تنها طبق اصول خود از هیچ بازیکن غیر باسکي استفاده نمی‌کنند بلکه در ماه‌های اخیر نسل قبلی بازیکنان بیلبائو هم جای خود را به نسلی کاملاً جوان داده‌اند که بسیاری از آنها هنوز برای هواداران فوتبال اسپانیا گمنام هستند.