
کتاب همان یار مهربان که از دیرباز نقش زرینی در ثبت و ضبط تاریخ و بستر رشد و شکوفایی ملتهای جهان ایفا کرده اما امروز با همه مهربانیهای روا داشته، خود اسیر نامهربانیها شده است. فرهنگ ترویج مطالعه و کتابخوانی همواره یکی از تأکیدات بسیاری از مسؤولان عالیرتبه کشور بوده است و باوجود ایجاد دستگاههایی مانند نهاد کتابخانههای عمومی با گذشت ۱۲ سال از عمر آن که در راستای تسهیل امر مطالعه و دسترسی همه آحاد مردم به منابع مطالعاتی ایجاد شده است اما نامهربانیها نسبت به کتاب هر روز بیشتر میشود. علی حسینی، مسؤول کتابخانه شهدای مشهد که سالهاست در این کتابخانه با اقشار مختلف مردم کتابخوان ارتباط داشته، نیازها و کمبودهای کتابخانههای عمومی را میشناسد. وی در گفتوگو با مهر، فاصله کتابخانههای عمومی موجود در مشهد با استانداردهای یک کتابخانه مطلوب را بسیار زیاد ارزیابی میکند و میگوید: هیچکدام از کتابخانههای مشهد از استانداردهای لازم به لحاظ ساختار فیزیکی برخوردار نیستند. تنها چند کتابخانه در مشهد بهعنوان مرکز استان هستند که تا حدی این استانداردها را دارند اما آنها هم تنها درصدی از این استانداردها را رعایت کردهاند. وی میافزاید: حتی تعداد کتابخانههای مشهد به عنوان پایتخت فرهنگی کشورمان به نسبت جمعیت این شهر بسیار کم است. وی ادامه میدهد: تنها ۲۶ کتابخانه عمومی در شهر مشهد فعال هستند که در کنار حدود ۱۰ کتابخانه وابسته به آستان قدس وظیفه اطلاعرسانی به جمعیت 3 میلیونی را برعهده دارند. مسؤول کتابخانه شهدای مشهد با بیان اینکه آموزش در کتابخانههای عمومی شاخصهای از یک کتابخانه مطلوب است که به کلی فراموش شده بود، ادامه میدهد: بهتازگی نهاد کتابخانههای عمومی به بحث آموزش در کتابخانهها روی آورده است. با نزدیک شدن بهروزهای برگزاری آزمونهای سراسری در هر سطحی شاهد توجه دانشآموزان و دانشجویان به کتابخانهها هستیم. حسینی میگوید عمده کتابخانههای عمومی این روزها تبدیل به قرائتخانه شدهاند. وی ادامه میدهد: قرائتخانه و کتابخانه 2 مفهوم متفاوت هستند اما روزهای شلوغ کتابخانههای عمومی ما مربوط به ایام امتحانات و کنکور است و لذا مخاطب کتابخانه همراه خود کتاب میآورد و تنها از میز و صندلی موجود و فضای آرام کتابخانه استفاده میکند. حسینی معتقد است کمبود بودجه باعث شده کتابهای لازم به کتابخانههای عمومی تزریق نشود و این کتابخانهها را با کمبود منابع مواجه کند. وی ادامه میدهد: شاید همه اینها در کنار هم که جمع شوند بهانه خوبی به مردم دهند تا به کتابخانه نروند. مردمی که بهسادگی حاضر نیستند بخش اندکی از درآمد خود را برای خرید کتاب صرف کنند. وی میگوید: وقتی سرانه مطالعه جامعه بهقدری پایین است که از اعلام آن شرمسار میشویم، مجهز نبودن کتابخانهها به منابع جدید و رسیدگی نکردن به وضع ظاهری کتابخانهها امری نابخشودنی میشود و مسؤولان در برابر کوتاهی خود چه پاسخی میتوانند ارائه دهند؟ فاطمه حسنزاده، مراجعهکننده کتابخانه فردوسی مشهد است. این کتابخانه در فضای بوستان کودک در حاشیه خیابان کاشانی قرارگرفته است که محلی پررفتوآمد و قدیمی در مشهد است. حسنزاده نیاز مراجعهکننده به کتابخانه را اینگونه بیان میکند: مراجعهکننده در کتابخانه فضایی تمیز و مرتب میخواهد و قفسههای تفکیکشده نیاز دارد. وی ادامه میدهد: قوانین کتابخانه باید روشن و واضح باشد تا مراجعهکننده بتواند بهسادگی نیاز خود را از منابع کتابخانه برطرف کند. مدیرکل کتابخانههای عمومی خراسان رضوی نیز اظهار کرد: باوجود مراکز گسترده علمی، فرهنگی، دینی و نیز بارگاه منور رضوی، سرانه مطالعه درخور شأن شهر مشهد نیست.
حسین اکبری بیان کرد: ما فاصله زیادی تا وضعیت مطلوب داریم و سرانه مطالعه در استان خراسان رضوی کمی پایینتر از میانگین کشوری است. وی با اشاره به تعداد ۱۹۵ کتابخانه عمومی در خراسان رضوی با زیربنای ۶۴ هزار مترمربع ادامه داد: براساس اعلام نتایج پژوهش سال ۱۳۹۰ شورای فرهنگ عمومی کشور، سرانه مطالعه کشور روزانه ۷۵ دقیقه است این در حالی است که سرانه مطالعه استان خراسان رضوی ۶۴ دقیقه است.