سعید قاسمی: فیلم «کمبود بزرگ»
(The Big Short)، اقتباسی از کتاب غیرداستانی مایکل لوئیس است که آدام مک‌کی و چارلز راندالف، فیلمنامه‌نویسان «کمبود بزرگ»، متریال کتاب را در روایتی داکیو درام به فیلمنامه برگرداندند. نامزدی در 6 بخش جوایز اسکار، از جمله بهترین فیلم، بهترین کارگردانی و بهترین فیلمنامه اقتباسی (که این جایزه را به دست آورد) «کمبود بزرگ» را به فیلمی مهم و قابل توجه در سال 2015 بدل کرده است. فیلمی که منعکس‌کننده بازار دغل‌بازی آمریکایی‌ها در بازار اقتصادی پرمفسده‌ای است و از این رو می‌توان عنوان فیلم «حقه بازی آمریکایی» را که دیوید اُ. راسل در سال 2013 ساخت، برای این فیلم به طعنه انتخاب کرد! اما «کمبود بزرگ» برگرفته از اتفاقات واقعی است که به بحران اقتصادی آمریکا در سال 2008 می‌پردازد. بحرانی که اقتصاد تمام دنیا را متاثر از خود کرد و منجر به از دست دادن خانه‌های عده زیادی از مردم و بیکاری چند میلیون نفر در آمریکا شد. فیلم، روایتگر سرگذشت 5 شخصیتی است که متوجه اشکالات اساسی در ساختار اقتصادی و نظام بانکی آمریکا قبل از وقوع بحران می‌شوند و از این آگاهی استفاده می‌کنند و با حرکت کردن در خلاف جریان موجود، به سود هنگفتی می‌رسند. در تمام مدت زمان فیلم، شخصیت‌ها به طورکلی، به جز چند مورد سر راه یکدیگر قرار نمی‌گیرند اما سرنوشت آنها در یک نقطه به یکدیگر گره خورده است. از این جهت همه کاراکترها به اتفاق، در انتظار آغاز سقوط بازار مسکن و از بین رفتن حبابی که بر آن سایه انداخته، هستند. مک‌کی و راندالف مصاحبه‌های این 5 شخصیت با نویسنده کتاب را در قالب یک داستان در برابر مخاطب قرار داده‌اند. تحت چنین شرایطی و با در نظر گرفتن چنین مضمونی، کار دشوار فیلمساز، همراه کردن مخاطب و ارائه اطلاعات کافی و قابل فهم به تماشاگر خواهد بود. به همین دلیل کارگردان به همراه دستیارش روایتی با لحن مستندگونه را برای بیان داستانشان برگزیده‌اند. فیلم با یک مونولوگ از جرد ونت (رایان گاسلینگ)، دلال شاغل در وال‌استریت آغاز می‌شود. این مونولوگ که به صورت مستقیم و با نگاه خیره کاراکتر به دوربین، تماشاگر را خطاب قرار می‌دهد، چکیده داستان را از ابتدا تا به انتها در اختیار مخاطب قرار می‌دهد. از گفته‌های راوی ابتدایی، معارفه شخصیت‌هایی که در داستان با آنها سر و کار خواهیم داشت انجام می‌شود. این معارفه به گونه‌ای صورت می‌گیرد که مخاطب گمان می‌کند با عده‌ای نابغه یا به قول فیلمساز، انسان‌هایی عجیب و غریب طرف خواهد بود که در ادامه متوجه می‌شود شخصیت‌ها برای کسب سود، بر سر بدبخت شدن عده زیادی از مردم شرط‌بندی می‌کنند. اما فیلمساز با بکارگیری عناصری در فیلمنامه، این کاراکترها را کانون خیر در قصه قرار می‌دهد و سعی بر برانگیختن همدلی مخاطب با آنها را دارد. شخصیت‌پردازی‌های داستان در همین چند جمله خلاصه می‌شود و هر آنچه از این پس از کاراکترها و کنش‌های آنها نمایش داده می‌شود هیچ کمکی به پرداخت شخصیت‌ها نمی‌کند.
در ادامه داستان، به دفعات با تک‌گویی‌های کاراکترهای مختلف مواجه می‌شویم که شامل اشخاص سلبریتی و ستاره‌های پاپ و آشپزی و... هستند. این تک‌گویی‌ها که جهت تفهیم مخاطب و ارائه اطلاعات به صورت مستقیم در فیلم تکرار می‌شوند، نه‌تنها کمکی به ادراک مخاطب از التهاب شرایط موجود نمی‌کنند بلکه بشدت به گیج شدن و سردرگمی او می‌انجامند، تا جایی که ذهن مخاطب مملو از اصطلاحات اقتصادی تخصصی می‌شود که حتی ساده‌گویی‌های اشخاص مشهوری که در فیلم حاضر می‌شوند هم کمکی به رفع این سردرگمی نمی‌کنند. در نتیجه مخاطب با یک فیلم زیاده‌گو و حراف مواجه می‌شود. از سوی دیگر فیلمساز که سابقه ساخت فیلم‌های کمدی را در کارنامه خود دارد، لحنی کمیک را با روایت مستندگونه داستان درهم می‌آمیزد. این درهم‌آمیختگی لحن‌های مختلف و تک‌گویی‌های بی‌دلیل، نوعی ژست‌گیری فرمال در فیلم به نظر می‌رسند. عنصر کمدی صرفا در دیالوگ‌ها بروز پیدا می‌کند نه در موقعیت‌های کمیکی که در یک وضعیت دیداری و دارای کنش جلوه‌گر می‌شوند. نکته قابل توجه و حائز اهمیتی که در فیلم مشهود است، ادعای فیلمساز مبنی بر نفی سرمایه‌داری و نظام فاسد بانکی آمریکا است. به همین دلیل شخصیت‌ها را افرادی با خصوصیت‌های اخلاقی خاص معرفی می‌کند که خود را طرف مردمی که قربانی این نظام اقتصادی شده‌اند قرار می‌دهند. شخصیت‌های بن ریکرت (برد پیت) و مارک باوم (استیو کارل) در این زمینه نمود بیشتری دارند. شخصیت اول از وال استریت بیزار است اما به 2 جوان جاه‌طلب کمک می‌کند تا پول زیادی را به جیب بزنند و شخصیت دوم که ملودرام داستان را بر دوش می‌کشد به‌رغم ادعای خود که از غفلت مردم رنج می‌برد در انتهای فیلم بعد از گذراندن یک کشمکش درونی نه‌چندان پرداخت شده به فروش اوراق قرضه خود رضایت می‌دهد و ثروت زیادی را از آن خود می‌کند. در این صورت چیزی که در برابر مخاطب قرار می‌گیرد یک مضمون‌زدگی سطحی است که حتی می‌توان از آن به‌عنوان موافقت با سرمایه‌داری یاد کرد. در نتیجه، نگاه فیلمساز به شخصیت‌هایش گواهی بر ناکارآمد بودن و وجهه پوشالی و تبلیغاتی فیلم است. ایراد دیگری که به فیلم آسیب زیادی وارد کرده است را می‌توان در چرخش بی‌منطق راوی و خط روایت، بین کاراکترها دانست. فیلم ابتدا با روایت جرد ونت آغاز می‌شود اما بی‌دلیل به نقطه دید مایکل بری محول می‌شود. در مجموع فیلم «کمبود بزرگ» فیلمی با ایرادات فراوان در ساختار محسوب می‌شود که سعی دارد مشکلات و ناتوانی‌های خود را در یک آشفتگی فرمالیستی پنهان کند. همچنین این فیلم بخشی از فساد جاری در بخش‌های مختلف کشور آمریکا را هم منعکس می‌کند.