عبدالباری عطوان*: باید اذعان کرد خاندان سعودی با وجود کنترل خود بر اراضی گسترده شبه‌جزیره عربی از جمله هزاران جزیره در دریای سرخ و خلیج‌فارس، همواره تلاش می‌کنند هر وجب خاک را تحت حاکمیت خود حفظ کنند و همزمان نیز برای الحاق اراضی یا جزایر یا دشت‌های کشورهای همجوار با قدرت سلاح یا پول تلاش می‌کنند. حکومت‌های مصر و عربستان از امضای توافق ترسیم مرزهای دریایی خبر داده‌اند که تاکید می‌کند
2 جزیره تیران و صنافیر در ورودی خلیج عقبه متعلق به عربستان و نقش مصر در این 2 جزیره حفاظتی است. سران سعودی همواره در فرصت‌های مناسب وارد عمل شده‌اند؛ یعنی زمانی که کشورهای همجوار آنها اعم از کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس، یمن یا مصر در حالت ضعف سیاسی یا نظامی یا اقتصادی قرار داشته و نیاز ضروری به پول و حمایت مالی و پرهیز از جنگ داشته‌اند و در آنها رهبرانی سرکار بوده‌اند که می‌توانسته‌اند به آنها برای امتیازدهی بر سر اراضی یا جزایر یا دشت‌ها فشار بیاورند. محاصره اقتصادی یمن و اقدام عربستان در اخراج بیش از یک میلیون یمنی شاغل در این کشور به علت مخالفت یمن با حمله آمریکا به عراق در سال 1991 میلادی و امضای توافقنامه وحدت تاریخی بین یمن جنوبی و شمالی، باعث شد بحران اقتصادی شدیدی برای یمن ایجاد شود، زیرا میزان بیکاری به بیش از
2 میلیون نفر افزایش یافت و چرخه اقتصادی فلج شد. در سایه این اوضاع وخیم اقتصادی، مسؤولان سعودی علی عبدالله صالح، رئیس‌جمهوری وقت یمن را تحت فشار قرار دادند تا مرزها را براساس خواست آنها ترسیم کند و خط (مرزی) 19 و نه خط مرزی 17 را که انگلیس ترسیم کرده بود، قبول کند، زیرا خط 19 مساحت گسترده‌ای از اراضی را در اختیار عربستان قرار می‌داد. علاوه بر این، سعودی‌ها موفق شدند شماری از شهرها و روستاهای مرزی را به خاک خود ضمیمه کنند. خطرناک‌تر از ترسیم مرزها و دستیابی عربستان به اراضی که می‌خواهد، همان صرف‌نظر کردن عبدالله صالح از توافقنامه طائف بین یمن و عربستان بود. این توافقنامه بر اجاره و نه مالکیت عربستان بر 2 شهر جیزان و نجران و بخش‌هایی از منطقه عسیر برای یکصد سال تاکید داشت که در سال 2000 میلادی مدت اعتبار این توافقنامه پایان یافت اما این 2 شهر رسما به عربستان تعلق گرفت و در مقابل کمک‌های مالی سعودی و جذب 2 میلیون کارگر یمنی، هیچ حقی برای یمن جهت درخواست استرداد آن بعد از پایان مدت اجاره باقی نماند و عربستان در الحاق اراضی و ترسیم مرزها موفق شد. البته ریاض به بخش اقتصادی توافقنامه پایبند نشد؛ مگر به طور جزئی. این وضعیت باعث شد یمنی‌ها احساس خفت و حقارت کنند که ترجمه آن را در جنگ کنونی و تاکید جنبش الحوثی برای مسترد کردن 2 شهر یادشده و ورود چندین‌باره آنها به اراضی سعودی شاهد هستیم. سفر ملک سلمان به قاهره و توافقنامه ترسیم مرزها بین قاهره و ریاض بعد از فشارهای روانی زیاد به طرف مصری برای صرف‌نظر کردن از 2 جزیره صورت گرفت، زیرا عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهوری مصر با بحران‌های شدید اقتصادی روبه‌رو است و فقط در یک مورد، به 43 میلیارد دلار برای جبران کسری بودجه امسال خود نیاز دارد و همزمان نیز با بحران بدهی‌های خارجی و بیکاری بیش از 30 درصدی روبه‌رو است. علاوه بر اینها، مصر با کاهش ارزش پوند و تنش امنیتی در صحرای سینا و خطر از دست دادن سهم مصر از آب نیل، یعنی بیش از دوسوم آب روبه‌رو است، زیرا اتیوپی در حال احداث سد النهضه برای تغییر دادن مجرای این رودخانه به بهانه تولید برق با حمایت اسرائیل است. در سایه این وضعیت اقتصادی فروپاشیده مصر، مسؤولان سعودی وارد عمل شده و پرونده جزایر مورد مناقشه با مصر در دریای سرخ را گشودند. پارلمان مصر به طور قطع به این توافقنامه رای خواهد داد، زیرا اکثریت قاطع اعضای آن طرفدار السیسی هستند و اگر هم مخالفتی باشد؛ صرفا ظاهری و محدود و در راستای تقسیم نقش‌ها در داخل نظام خواهد بود؛ مگر اینکه معجزه‌ای روی دهد و السیسی زیر فشار مردم به لغو این توافقنامه برای کاستن از این فشار و استفاده از آن به عنوان یک بهانه روی بیاورد؛ هرچند که این احتمال بسیار اندک و ناچیز است.
* تحلیلگر برجسته مسائل منطقه