تخلفات گشت ارشاد را به 197 گزارش دهید

امیر گودرزی: سرهنگ روزبهانی که سال‌ها معاونت اجتماعی پلیس پایتخت را بر عهده داشت، چند روز پیش بازنشسته شد و سرهنگ ستاد رضا غنی‌لو، جانشین وی برای نخستین‌بار در دور جدید عملیات انضباط اجتماعی در جمع خبرنگاران قرار گرفت. این حضور رسانه‌ای و رویکرد اجتماعی او باعث شد قبل از اینکه رسما معرفی شود، نمایندگان رسانه‌ها متوجه شوند این افسر ارشد پلیس که دکترای علوم سیاسی دارد، معاون جدید اجتماعی پلیس تهران است. او برخلاف بسیاری از مسؤولان و فرماندهان پلیس به راحتی خود را در معرض یک گفت‌وگوی چالشی قرار داد و درباره گشت ارشاد، تفاوت‌های طرح امنیت اجتماعی و انضباط اجتماعی و اهداف اصلی این طرح‌ها صحبت کرد و تا جایی که مجال داشت به واشکافی این موضوعات پرداخت و بحث را تا جایی پیش برد که گفت: «بازخورد مطالعات ما می‌گوید لازمه اجرای صحیح طرح امنیت اجتماعی نهادینه شدن طرح انضباط اجتماعی است». این گفت‌وگو نخستین مصاحبه سرهنگ غنی‌لو در کسوت معاون اجتماعی پلیس تهران است. جناب سرهنگ، مدتی از اجرای طرح انضباط اجتماعی می‌گذرد ولی مسؤولان به‌طور شفاف درباره اهداف نهایی این طرح صحبت نکرده‌اند. لطفا بفرمایید پلیس در اجرای این طرح چه اهدافی را دنبال می‌کرد؟ سوالتان را با چند سوال به شکل مثال پاسخ می‌دهم. من از شما به عنوان یک شهروند تهرانی و خبرنگاری که در رسانه‌ها نماینده افکار عمومی هستید می‌پرسم، آیا هر فردی می تواند به هر قیمتی و در هر جایی از پایتخت زندگی کند؟ مصداقی‌تر بگویم، کسی که مشغول هیچ کاری نیست، هیچ مهارتی را نیاموخته است، به هیچ آداب شهروندی پای‌بندی ندارد و راه ارتکاب جرم را از ضعیف‌ترین و ذلیلانه‌ترین شکل آن مثل اعتیاد و تکدی‌گری گرفته تا خشن‌ترین مثل عربده‌کشی، سرقت مسلحانه و ... پیشه خود قرار داده باید اجازه یابد به‌ راه و روش خود ادامه دهد. آیا هر فردی می‌تواند در پایتخت کشورمان با خرید یک موتوسیکلت غیراستاندارد و کهنه بدون سند و مدارک هویتی و داشتن گواهینامه امرارمعاش کند و زندگی دیگران را در معرض خطر قرار دهد؟ هر کسی به بهانه کسب روزی می‌تواند پیاده‌روها را به محل کسب و کار خود تبدیل کرده و سد معبر کند؟ ما عقیده داریم نباید چشم خود را به روی تمام این مصادیق ببندیم با این بهانه که آنها بندگان خدا هستند و می‌خواهند زندگی کنند. نباید تاوان آن را خانواده‌های دیگران بدهند و ما به عنوان پلیس باید پاسخگوی شهروندانی باشیم که از اینگونه مزاحمت‌ها به تنگ آمده‌اند. ولی اگر آنها در تهران نباشند، در شهر یا روستای خودشان امکان امرارمعاش ندارند. نه اصلا اینطور نیست. البته من این را بگویم که ما درباره مهاجران آلوده و بدون مهارت صحبت می‌کنیم. در تحقیقاتی که از بازجویی‌ افراد دستگیر شده استخراج شده نشان می‌دهد بسیاری از این افراد سال‌ها در پارک‌ها می‌‌خوابند و بی‌مکان هستند. آنها نمی‌توانند همین شیوه زندگی خود را در شهرستان یا روستایشان ادامه دهند. واقعا شهروندان پایتخت نباید تاوان بی‌کسی و بیکاری و بی‌مهارتی بعضی از مهاجران را به دوش بکشند و به جرم اینکه ساکن یک شهر بزرگ هستند آلودگی‌های منبعث از مواد مخدر، جرائم ریز و درشت و خشن را تحمل کنند. یعنی هر فردی که پول ندارد در تهران زندگی نکند؟ ما نمی‌خواهیم جهان‌بینی طبقه متوسط را حاکم کنیم. حرف ما این است، کسی که می‌خواهد در شهر تهران زندگی کند باید آداب زندگی در شهر را بیاموزد. ما در طرح انضباط اجتماعی که به تدبیر سردار رجب‌زاده، فرمانده محترم انتظامی تهران بزرگ به اجرا درآمده است به دنبال تغییر رفتار بعضی از شهروندان هستیم. فرق طرح انضباط اجتماعی با امنیت اجتماعی چیست و در آن طرح دنبال چه بودید؟ پلیس تهران پس از سال‌ها تلاش به این نتیجه رسید که بسیاری از خروجی‌های جرم به علت عدم کارکرد صحیح و فقدان زیرساخت‌های انتظامی است. برای نمونه در شهری که مردم از روی خط‌کشی عابر پیاده عبور نمی‌کنند، پشت چراغ قرمز نمی‌ایستند و برای سوار و پیاده کردن مسافر وسط خیابان می‌ایستند، سر چهارراه‌ها کودکان اسپند دود می‌کنند و اماکن تفریحی محل امنی برای خرید و فروش و مصرف مواد مخدر است و اماکنی در بعضی از محلات بیتوته‌گاه الواتان است، نشانه‌رفتن امنیت شهروندان نه‌تنها عجیب نیست بلکه عادی به نظر می‌رسد. در واقع باید گفت برقراری امنیت در یک شهر بی‌نظم و بی‌قانون مانند یافتن سوزن در انبار کاه است. پس طرح امنیت اجتماعی بدون مطالعه انجام شده است و باید قبل از آن طرح انضباط اجتماعی اجرا می‌شد، درست است؟ خیر، امنیت اجتماعی هم از مطالبات مردم بود ولی طرح انضباط اجتماعی به حوزه فراگیرتری می‌پردازد. طرح امنیت اجتماعی که اجرا شد در بازخوردگیری به این نتیجه رسیدیم که باید قبل از آن، طرح انضباط اجتماعی اجرایی شود تا به امنیت پایدار و نهادینه برسیم. در واقع پلیس از روساخت به زیرساخت رفت. آقای دکتر گشت ارشاد نقطه مشترک هر 2 طرح است در حالی که نه امنیت را دنبال می‌کند و نه انضباط را. هدف از این طرح که واکنش‌های زیادی داشت، چیست؟ البته این نظر شماست که به صورت سوال مطرح می‌شود. طبق نظرسنجی‌های به عمل آمده توسط معاونت اجتماعی ناجا در سال 86 در تمام استان‌ها از جمله تهران ، سه محور اصلی‌ترین خواسته شهروندان را تشکیل داد؛ 1- برخورد با اراذل و اوباش و عربده‌کشانی که به صورت علنی برای مردم مزاحمت ایجاد کرده و اخاذی می‌کنند. 2- جمع‌آوری معتادان و قاچاقچیان مواد مخدر از سطح شهر و تفرجگاه‌ها و 3- پیشگیری و مقابله با آرایش‌های زننده و بدحجابی و جمع‌آوری زنان خیابانی در بعضی از شهرهای بزرگ. مبارزه با سرقت خواسته مردم نبود؟! لازم به ذکر است که این به آن معنی نیست که مردم خواسته‌های دیگری از نیروی انتظامی نداشته‌اند، بلکه اولویت درخواست‌ها به این ترتیب بود. خب شما می‌گویید گشت ارشاد خواسته مردم بود، پس چرا برخی از کاندیداهای ریاست‌جمهوری برای جلب‌نظر خواسته مردم وعده جمع‌آوری گشت‌های ارشاد را داده‌اند؟ نظریه‌ای در جامعه شناسی ارتباطات وجود دارد که می‌گوید معمولا قشر برخوردار جامعه دغدغه‌های خود را به همه اقشار جامعه تعمیم می‌دهند. شفاف‌تر بگویم، جمع‌آوری گشت ارشاد دغدغه اصلی اجتماع نیست و شاید تنها مشکل اقشار معدودی از طبقه متوسط پایتخت‌نشین باشد. سیاستمدارانی که قصد بهره‌برداری تبلیغاتی از فضای به وجود آمده را دارند، می خواهند بر این موج سوار ‌شوند به‌طوری که که مردم تصور می‌کنند گشت ارشاد چه مشکل بزرگی است. شاید هم این موضع‌گیری‌ها از عدم اطلاع از آمار و ارقام مستند باشد به هر حال این موضوع آن قدر بزرگ نیست که بخواهد دغدغه مردم باشد و به یک شعار تبلیغاتی تبدیل شود. به ارتباط گشت ارشاد با امنیت اجتماعی اشاره نکردید. جای این گشت‌ها در چنین طرح‌هایی چیست؟ ابتدا باید بدانید پلیس ابزار اجرایی قانون است و بی‌حجابی یا روابط نامشروع و عدم رعایت شؤونات اسلامی طبق قانون مجازات اسلامی که نمایندگان مردم آن را تصویب کرده‌اند جرم شناخته شده است ولی بر اساس یک تحلیل، پلیس به این نتیجه رسید که اگر اراذل و اوباش، معتادان و زنان خیابانی را از سطح شهر جمع‌آوری کند، بسیاری از جرائم مانند سرقت لوازم خودرو، نزاع و درگیری و مزاحمت برای نوامیس کاهش می‌یابد. چون اعتیاد، وابستگی و روابط نامشروع و گستاخی و جسارت ریشه دیگر جرائم است. ولی افرادی را که گشت‌های ارشاد دستگیر می‌کند، زنان خیابانی نیستند. بله، پلیس به هیچ عنوان چنین برداشتی از کسانی که مورد تذکر قرار می‌گیرند، ندارد. به همین دلیل رویکرد خود را از برخورد قضایی و مجرم پنداری به پیشگیری و آگاه‌سازی با رعایت شأن افراد متمرکز کرده و بیش از 90 درصد فعالیت این نسبت‌ها امر به معروف و نهی از منکر است. برخورد ماموران مناسب نیست و این رویه با اهداف شما مغایرت دارد. البته این هم از مواردی است که شما برای آن دلیل ارائه نمی‌دهید. بیشتر ماموران گشت ارشاد از افراد تحصیلکرده، و از دانشجویان سابق بنده هستند ولی ما منکر این نیستیم که این ماموران زحمتکش در شناخت مصادیق یا نحوه ارشاد امکان دارد دچار خطا شوند. همینجا از هموطنان عزیز تقاضا می‌کنم چنانچه مواردی را می‌بینند که لازم است کارکنان ناجا تشویق یا تنبیه شوند از طریق 197 به سلسله مراتب ناجا اعلام کنند تا این بازخوردگیری‌ها در اصلاح طرح‌ها لحاظ شود. به نظر شما شهروندان با شرایط موجود می‌توانند انتقادات‌شان را نسبت به رفتار نیروهای گشت ارشاد به شما اعلام کنند؟ احساس می‌کنم نیروهای گشت ارشاد با وجود زحماتی که می‌کشند قربانی جو ساخته شده در رسانه‌ها شده‌اند. این نیروها موجودات عجیب‌الخلقه یا بیماران شخصیتی نیستند. من نمی‌خواهم در نفی یا اثبات این حرف شما صحبت کنم ولی امروز قبول می‌کنیم که دیگر چنین مواردی وجود ندارد و در برخورد گشت‌های ارشاد با شهروندان نسبت به سالیان گذشته تفاوت قابل‌توجهی دیده می‌شود و این همان تعامل مثبت میان پلیس و رسانه است که به وجود آورنده امنیت مشارکتی است. در واقع انتقادات رسانه‌ها باعث شد بسیاری ایرادات این طرح برطرف شود از سوی دیگر جو منفی و گاه کذب هم از سوی برخی رسانه‌ها حاکم شد. برگردیم به طرح انضباط اجتماعی و طرح‌ها و برنامه‌های آینده پلیس. یکی از دغدغه‌های پلیس در حوزه اجتماعی عدم همکاری دستگاه‌های دیگر است و ظاهرا شما چنین نگرانی‌ای ندارید، چرا؟ در مدیریت سیستم‌ها نظریه‌ای وجود دارد مبنی بر اینکه محور فعالیت‌ها چنانچه روی شتاب‌دهنده‌ها متمرکز شود، دیگر سازوکارها نیز به تدریج خود را با ریتم آن هماهنگ خواهند کرد. سردار رجب‌زاده همواره جمله حضرت امام خمینی (ره) را که می‌فرمودند «ما می‌توانیم» شعار فعالیت‌های خود قرار داده است. اگر سازمان‌ها با این روحیه که «این مشکل مربوط به ما نیست» بخواهند در صحنه مدیریت کشوری، قضایی و انتظامی ظاهر شوند، ده‌ها سال بعد متوجه می‌شویم تمام مشکلات به قوت خود باقی است و تنها تغییر شکل داده‌اند. برای مثال وقتی طرح درمان معتادان خیابانی و بازگشت آنها به صحنه زندگی از طریق بازسازی هویت و شخصیت که با اهدای کار و نظارت بر رفتار پس از درمان آنان صورت می‌گیرد، شروع شد بیشتر سازمان‌ها آن را طرحی غیرعملی و حتی کودکانه دانستند ولی امروز این طرح تا جایی پیش رفته که ستاد مبارزه با مواد مخدر قصد دارد این طرح را در صورت موفقیت به‌عنوان یک طرح ملی در اختیار سازمان ملل متحد قرار دهد.