۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۲:۳۶
نگاهی به نمایش «یافت‌آباد» به نویسندگی و کارگردانی سیدمحمد مساوات

دنیای تناقضات!

نمایش «یافت‌آباد» جدیدترین اثری است که در سالن استاد سمندریان تئاتر ایرانشهر این روزها روی صحنه رفته است و تا 28 اردیبهشت ماه هم اجرای آن ادامه دارد.  «یافت‌آباد» یک نمایشنامه رئالیستی است که زمان آن به همین روزهای ما نزدیک است و ماجرای آن در یک خانه روایت می‌شود؛ قصه‌ای خانوادگی که همانند بسیاری از معضلات درون‌خانوادگی است اما در میان آن دردها و اتفاقات ناگواری برای اعضای خانه اتفاق می‌افت.  به گزارش تسنیم، داستان نمایش «یافت‌آباد» درباره خانواده‌ای است که در آستانه مراسم ازدواج خواهر کوچک به سر می‌برند. در این میان پدر در بستر بیماری است و ناگهان اختلافات آغاز می‌شود. از سویی ماهیت داماد تازه‌وارد زیر سوال می‌رود.    مساوات، کارگردان جوانی است که پس از گذشت یک سال باز به ایرانشهر آمده است و نمایشی در فضای خانوادگی را روی صحنه می‌برد. نمایش «یافت‌آباد» تازه‌ترین اثر مساوات بازگشت به شیوه نمایشی «قصه ظهر جمعه» است. پس از تجربه فضاهای انتزاعی در نمایش‌های «بیضایی» و «خانه‌واده»، دستمایه قرار دادن اثری با وجوه رئالیسم اجتماعی، می‌تواند علی‌الظاهر هواداران «قصه ظهر جمعه» را امیدوار کند اما این تنها در ظاهر است. 4 اثر نمایشی اخیر سیدمحمد مساوات با آنکه از منظر شیوه اجرا متفاوت است- حتی میان «قصه ظهر جمعه» و «یافت‌آباد»- اما اشتراکاتی را می‌توان میان این آثار یافت که آن روش طرح‌ریزی داستان یا بهتر است بگوییم طرح داستانی است البته رگه‌هایی از تفاوت هم وجود دارد. در آثار مساوات در هر 4 مورد اخیر اجرایی‌اش همه چیز از یک فضای آرام آغاز می‌شود؛ از یک ظاهر منسجم در مهم‌ترین رکن اجتماعی بشر. مخاطب در حال لمس کردن گرمی خانواده است و تاکید نگارنده نیز بر مفهوم خانواده است. ناگهان یک فاجعه رخ می‌دهد. هنوز فاجعه نخست حل نشده فاجعه بعدی رخ می‌دهد. همه چیز شبیه صحنه نهایی آثار آگاتاکریستی می‌شود، منهای هرکول پوآرو. حال مخاطب متوجه می‌شود گرمی لحظه نخست، همانند گرمی پس از زخمی شدن است. همه چیز از نوعی ناآگاهی نشأت گرفته و وقتی می‌فهمی، دردت می‌گیرد.  محمد مساوات در نوشتن یک نمایشنامه از یک ابزار ثابت استفاده می‌کند. این یک کلید برای رسیدن به درک بهتر از آثار این هنرمند جوان است. آنچه آثار مساوات را از هم متمایز می‌کند، فضاسازی یا در شکل کلی‌تر شیوه کارگردانی است. در «قصه ظهر جمعه» مساوات برای روایت داستانش به شکلی از شخصیت‌پردازی رو آورد که در آن تمایلی به خلق پرسوناژ نیست؛ بلکه سراغ تیپ‌هایی می‌رود که برای مخاطب آشناست. دهه 60 و ژست‌هایش و همین نکته نمایش را جذاب می‌کند. اما نمایش «یافت‌آباد» شق دیگری را دنبال می‌کند. اینجا دهه 60 کوپنی نیست؛ «یافت‌آباد» اکنون است و تیپ‌سازی ممکن است کار را به سمت لودگی ببرد. پس مساوات یک راه‌حل پیدا می‌کند و آن هم موبایل است. موبایل‌ها قرار است در نمایش نقش‌آفرینی کنند و برای برجسته شدنشان به یک پرده و پروژکتور پناه می‌برد. پس دیگر با نمایشی رئالیستی مواجه نیستم؛ حداقل در اجرا. اینجا موبایل‌ها خود تبدیل به شخصیت می‌شوند. همه چیز برای شخصیت‌پردازی آماده است، از مدل موبایل گرفته تا تصویر پیش‌زمینه که می‌تواند به وجوه روانشناسانه شخصیت‌ها کمک کند.  این تمام ماجرا نیست. آنچه بر صفحه نمایان می‌شود تناقض‌آمیز است و گام دیگری است برای دور شدن از رئالیسم؛ چیزی شبیه کارهای امیررضا کوهستانی که انگار همه چیز واقعی است ولی نیست. البته برخی از این تناقضات مشخصاً تعمدی است همانند تماس تلفنی سعید، شماره‌‌ای از غرب کشور و در ادامه شماره پشت یک نیسان آبی‌رنگ باز از غرب کشور. این دو را باید کنار اتهام به سرقت گذاشت. تناقض گاهی گیج‌کننده است در قضاوت که آیا مساوات همه چیز را آگاهانه چیده است؟ برای مثال ساعت هیچ یک از موبایل‌ها زبان واحدی را نشان نمی‌دهد. می‌شود استنباط کرد این رابطه دوستانه پیش از فاجعه، توخالی و پوشالی است یا اینکه زمانی که رامین با دیدن کله‌پاچه لودگی می‌کند، برخلاف کلیپ ویدئویی، زیر قابلمه روزنامه نیست. موارد زیاد است. همه چیز در یک دوگانگی به سر می‌برد و همه چیز به خوانش مخاطب بازمی‌گردد تا انگیزه مساوات.  تناقض دیگر نردبان است. در جهان واقعی نردبان نمی‌تواند بلندتر از دیوار داخلی باشد ولی در «یافت‌آباد» نردبان از دیوار راهرو بلندتر است یعنی از سقف عبور کرده است، پس ما دیگر با یک نمایش رئالیستی روبه‌رو نیستیم. آیا این انتخاب آگاهانه بوده است؟ جواب این سوال نیز تناقض‌آمیز است.  با این حال مساوات در «یافت‌آباد» در پی برهم زدن تمرکز مخاطب است. تمام آنچه گفته شد به این تمرکززدایی کمک می‌کند. شیوه دیالوگ‌گویی درهم‌ و برهم یا افتراق در میزانسن. جایی که چند شخصیت در حال جدال هستند، فرد دیگر مشغول کار با موبایل است.  تصویر روی پرده است و مخاطب قصد دارد هر دو را دنبال کند ولی چشم تنها یک قوس 120 درجه را پوشش می‌دهد و مخاطب نمی‌تواند حس جست‌وجوگرایانه‌اش را دنبال کند.

ارسال نظر
captcha
پربیننده