سعید ملکی: «فریب خط و خال و رنگ و نگار مارهای اقمشه خارجه را نخورید که ظاهرش نرم و خوشرنگ، خط و خال آراسته، ولی به باطن با زهر انباشته و اسباب هلاک همه گردد».
این عبارات را «علی‌محمد پرورش» در سال 1900 میلادی در روزنامه مشهور خود «پرورش» که در قاهره چاپ و به ایران گسیل می‌شد، نوشت؛ نشریه‌ای که جزو نشریات ممنوعه از منظر دربار قاجار بود و تاثیر شگرفی در آگاهی مردم در جریان قیام مشروطه داشت.
آنچه مهم است آنکه 117 سال از نگارش این جملات می‌گذرد. سوال مهم این است: این عبارات تا چه حد توانسته به مثابه یک دغدغه در ذهن عموم ما ایرانیان رسوخ کند. به نظر می‌آید پاسخ به این پرسش چندان دشوار نباشد.
ما در آن روزها به بیان شرق‌شناس نامی، «جان فوران» در آستانه وابستگی به غرب بودیم و امروز در جهان سرمایه‌داری هضم شده‌ایم. آن روزها با قراردادهای پیاپی که شاهان ناشایسته قاجار، با روس و انگلیس می‌بستند هر روز وابسته‌تر به جهان غرب می‌شدیم، آنچنان که کشور ما بتدریج به یکی از اقمار حاشیه‌ای جهان سرمایه‌داری تبدیل شد. بعدها و در دوره پهلوی به دلیل ماهیت وابسته نظام سیاسی و میزان اشتیاقی که به ظواهر غرب وجود داشت، رغبت به وابستگی بیشتر شد.
نگاهی به نشریات دوره پهلوی اول، من‌جمله ماهنامه «ایران امروز» ارگان سازمان پرورش افکار، بخوبی نشان می‌دهد حکومت تا چه میزان در تلاش بود هر چه زودتر جامعه ایران را با الگوی مصرف غرب منطبق کند و ایرانی شیعه هر چه سریع‌تر از سر تا پا غربی شود.
رهبر حکیم انقلاب اسلامی در امتداد نامگذاری‌هایی که طی چند سال اخیر در پیش گرفتند، بار دیگر مساله اقتصاد را در اولویت قرار دادند و سال 95 را «اقتصاد مقاومتی؛ اقدام و عمل» نامیدند. حضرت معظم‌له در نخستین سخنرانی خود در سال جدید، در حرم رضوی، صراحتا اعلام کردند مهم‌ترین اولویت کشور، مسائل اقتصادی است. ایشان همچنین در دیدار اخیرشان در حضور کارگران، سیاست‌های کلان و مهمی را در حوزه واردات کالا بیان کردند که مستقیما به بحث پیشرفت درون‌زا و اقتصاد مقاومتی مربوط می‌شود: «بنده برای تولید داخلی حق زیادی را قائلم. تولید داخلی بایستی به‌عنوان یک چیز مقدس شمرده بشود. حمایت از تولید داخلی باید یک وظیفه شناخته بشود؛ همه خودشان را موظف بدانند از تولید داخلی حمایت بکنند. یکی از راه‌ها این است که جنسی که مشابه داخلی دارد، مطلقاً از خارج وارد نشود».
چرا از منظر رهبر حکیم انقلاب تولید داخلی به مثابه امری مقدس است؟ چرا 117 سال پیش علی‌محمد پرورش، کالای خارجی را به اشیایی با ظاهر «نرم و خوشرنگ، خط و خال آراسته، ولی به باطن با زهر انباشته و اسباب هلاک همه»، توصیف کرد؟
به این پرسش‌ها پاسخ‌های متعدد و پیچیده‌ای می‌توان داد. اول آنکه مصرف به همراه خود فرهنگ می‌آورد. مصرف کالای خارجی، فرهنگ خارجی را نیز به کشور ما می‌آورد. به‌علاوه مصرف زیاد، جایگاه فرد را مشخص می‌کند. همچنان که «پی‌یر بوردیو» براساس نوع و میزان مصرف به واکاوی طبقه اجتماعی می‌پردازد. بنابراین دشمنان ما می‌توانند از طریق کالاهایی که به کشور ما می‌فرستند، فرهنگ خود را نیز صادر کنند. از طرف دیگر با مصرف کالاهای خارجی، بنیه اقتصادی یک نظام سیاسی از بین می‌رود و آن نظام سیاسی استقلال خود را تا حد زیادی از دست می‌دهد. در چنین شرایطی فشار آوردن و نابود کردن آن نظام سیاسی کار دشواری نخواهد بود. به همین دلیل روشن است که حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای، در سال‌های اخیر پیاپی عناوین اقتصادی را برای نامگذاری سال‌ها انتخاب کرده‌اند. اهمیت دادن و قداست بخشیدن به تولید داخلی نیز از همین رو است زیرا حفظ ام‌القرای اسلام، اوجب واجبات است. در زمانی که دولت‌های کافر با معاملات و صادرات اجناس خارجی در تلاشند با واردات گسترده به نفوذ اقتصادی در یک کشور اسلامی بپردازند، بر تک‌تک شهروندان واجب است از مصرف کالای خارجی بپرهیزند.
وظیفه دولت حتی از این نیز سنگین‌تر است. دولت باید اجازه ورود کالاهای خارجی را که مشابه آن در داخل تولید می‌شود، به واردکنندگان ندهد و همچنین جلوی قاچاق کالا را نیز بگیرد. البته این حداقل وظایف دولت است. یعنی وظایف سلبی‌ای که دولت در پیش دارد. در مقابل وظایف ایجابی دولت دشوارتر است. دولت باید از تولید داخلی با سیاست‌گذاری اقتصادی خود حمایت و برای فروش این کالاها نیز مشوق‌هایی را ارائه و حتی به صادرات آنها کمک کند. باشد که تولید داخلی پا بگیرد و ریشه کند.
تاریخ ایران تلاش‌هایی را در دل خود ثبت کرده که مردانی از این سرزمین به تولید داخلی بسیار می‌اندیشیدند و بها می‌دادند. تلاش‌های «آقانجفی اصفهانی» در تشکیل شرکت اسلامیه که به تولید البسه می‌پرداخت و توسط روزنامه علی‌محمد پرورش نیز تبلیغ و ترویج می‌شد از آن جمله است. آن تلاش‌ها اگر به بار ننشست؛ حداقل یک دلیل عمده داشت: «عدم همکاری لازم و حمایت‌های دولتی از این کارخانجات وطنی». اگر نه علما و جهادگران اقتصادی همتی بسیار کردند.