گروه اقتصادی: حدود 2 سال از تعیین و تصویب قیمت 1440 تومانی برای خرید شیر از دامداران می‌گذرد و در این بازه زمانی به‌رغم افزایش قیمت همه کالاها و خدمات، نرخ خرید شیر خام از سوی صنایع لبنی کاهش پیدا کرده و در ماه‌های اخیر به کیلویی 800 تا 1250 تومان رسیده است. علاوه بر این سال 94 قیمت انواع لبنیات به بهانه‌های مختلف افزایش پیدا کرد. حتی در شرایطی که قرار بود سال گذشته کارخانجات قیمت لبنیات خود را با افزایش 100 تومانی شیر خام افزایش دهند باز هم قیمت لبنیات افزایش یافت و نرخ خرید شیر خام تغییری نکرد و اکنون شرایط به گونه‌ای شده که برخی کارخانه‌ها، شیر خام دامداران را پس می‌زنند و با سخت‌تر کردن شرایط پرداخت بهای شیر خام در عمل کاری کرده‌اند قیمت این محصول دوباره در سال جاری کاهش یابد. در چنین شرایطی که دامداران همواره در حال زیان‌دهی هستند و محصولشان روی دستشان باقی مانده است دولت باید به این موضوع ورود پیدا کند و براساس قانون با خرید تضمینی شیر خام، اجازه سودجویی برخی صنایع و زیان تولیدکنندگان را ندهد. وزارت جهاد کشاورزی می‌تواند در راستای حمایت از دامداران و برای جلوگیری از ورود شیر خام مازاد به بازار، پس از خرید تضمینی شیر خام از دامداران آن را به محصولات لبنی مدت‌دار مانند پنیر، شیر پاستوریزه و... تبدیل کند و با برچسب رایگان آن را در میان طبقات جامعه که توان خرید لبنیات را ندارند و جزو مشتریان لبنیات هم به حساب نمی‌آیند توزیع کند تا از این راه از ورود محصول خریداری شده به بازار و فروش آن جلوگیری شود و از سویی در راستای ارتقای سلامت جامعه و مصرف شیر و لبنیات در میان طبقات پایین‌دستی حرکت کند. به‌طور قطع دامدارانی که محصول تولیدی‌شان خریداری ندارد مدتی می‌توانند تحمل کنند اما پس از گذشت زمان هر چه دارند برای گرسنه نماندن دام‌شان می‌فروشند، صدای اعتراض‌شان در می‌آید و دست به تجمع می‌زنند، چرا که دیگر نه پولی برایشان مانده و نه خریدار مطمئنی که با قیمت و شرایط منطقی، محصولشان را بخرد. این تنگنا در استان‌های اصفهان و خراسان رضوی گاوداران را مجبور کرد با تجمع در برابر سازمان جهاد کشاورزی استان، شیرهای تولیدی خود را همانجا روی زمین بریزند و استیصال خود را فریاد بزنند.
بازار عراق از دست ایران در رفت
این اما همه ماجرا نیست چراکه علاوه‌بر عهدشکنی صنایع لبنی و نخریدن شیرخام گاوداران و در شرایطی که دامداران نسبت به وضع بازار شیر خام و تخلف صنایع لبنی در نخریدن و چگونگی پرداخت بهای این محصول اعتراض دارند، هجوم برخی کشورهای عربی، اروپایی و ترکیه به بازارهای منطقه و کشورهایی مانند عراق نیز باعث کاهش صادرات لبنیات ایرانی شده است. در این میان برخی کشورهای اروپایی و ترکیه که پیش از این محصولات خود را به روسیه صادر می‌کردند حال برای یافتن بازارهای جدید به سمت کشورهای همسایه ایران مانند عراق هجوم آورده‌اند و در پی کاهش نرخ جهانی شیر خام، لبنیات تولیدی خود را با نازل‌ترین قیمت به بازارهای منطقه مانند عراق عرضه می‌کنند به‌گونه‌ای که هر کیلوگرم شیر خشک که در ماه‌های گذشته 4 دلار بود اکنون به قیمت کیلویی 7/1 دلار کاهش یافته و سبب شده بازار ایران در منطقه تحت‌الشعاع قرار بگیرد.
حجتی هشدار داد
در همین حال با توجه به افت قیمت جهانی لبنیات و مشکلات جذب شیر خام دامداران، وزیر جهادکشاورزی در هیأت وزیران پیشنهاد اعطای یارانه صادراتی لبنیات را ارائه داد. محمدرضا ملاصالحی، مدیرکل مرکز اصلاح نژاد دام و بهبود تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی در این‌باره به تسنیم گفت: با توجه به افت شدید قیمت جهانی لبنیات، بازار صادراتی این محصول ایران مورد هجوم دیگر کشورهای رقیب قرار گرفته است. با در نظر گرفتن این امر و مشکلات جذب شیر خام دامداران، وزیر جهادکشاورزی پیشنهاد اعطای یارانه صادراتی لبنیات را ارائه داده است. ملاصالحی با بیان اینکه تحقق خواسته حجتی از دولت، در وضعیت جذب شیر خام دامداران تاثیر می‌گذارد، ادامه داد: صنایع با توجه اینکه با انباشتگی در انبارهای خود روبه‌رو هستند، قیمت و میزان جذب شیرخام دامداران را کاهش داده‌اند. در صورت اجرای این طرح میزان و قیمت خرید شیرخام دامداران نیز افزایش می‌یابد و دیگر بهانه‌ای برای صنایع لبنی باقی نمی‌ماند. وی اضافه کرد: با پرداخت یارانه صادراتی به فرآورده‌های لبنی فاصله قیمت محصولات ایران با دیگر کشورها، جبران می‌شود و صادرکنندگان می‌توانند دوباره مقدار بیشتری از محصولات خود را صادر کنند. ملاصالحی تصریح کرد: بازار عمده صادراتی فرآورده‌های لبنی ایران عراق است و کشورهای آسیای میانه، پاکستان و افغانستان و حاشیه خلیج‌فارس نیز از ایران در بخش لبنیات واردات دارند و روسیه از بازارهای هدف ما است.
شیر روی دست دامدار ماند
از سوی دیگر حمید فرزانه، رئیس اتحادیه کارخانجات لبنی خراسان‌رضوی گفت: هم‌اکنون بازار در وضعیتی است که هم شیر روی دست دامدار مانده و هم محصولات کارخانجات به فروش نمی‌رسد. فرزانه اظهار داشت: از ابتدای امسال تاکنون نسبت به زمان مشابه در سال گذشته حدود 30 درصد کاهش مصرف در محصولات لبنی در خراسان‌رضوی به‌وجود آمده که علت اصلی آن را وضع اقتصادی نامناسب عنوان کرده‌اند. وی با بیان اینکه 104 کارخانه تولید محصولات لبنی در خراسان رضوی فعالیت داشته‌اند، خاطرنشان کرد: از این تعداد حدود 55 واحد تعطیل هستند و مابقی با ظرفیت زیر 30 درصد فعالیت خود را ادامه می‌دهند. همچنین موسی رهنمایی، رئیس اتحادیه دامداران استان اصفهان اظهار داشت: دامداران به دنبال اجرای مصوبه دولت مبنی بر خرید شیرخام به قیمت هر کیلوگرم 1440 تومان توسط صنایع لبنی هستند. وی افزود: آغاز دوباره خرید تضمینی شیرخام، برخورد با کارخانجات، جلوگیری از واردات شیرخشک و بالابردن تعرفه واردات کره از دیگر خواسته‌های دامداران است. رهنمایی درباره واردات کره هم گفت: براساس آمار گمرک قیمت وارداتی هر کیلوگرم کره 6/2 دلار است که با احتساب هزینه‌های حمل و نقل و بسته‌بندی هر کیلوگرم از این محصول 12 هزار تومان قیمت خواهد داشت، درحالی که کره اکنون در بازار 26 هزار تومان به دست مردم می‌رسد.
به باور رهنمایی در صورتی که بخواهیم مقصری برای این مشکل پیدا کنیم، پای سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان و وزارت صنعت با وجود اجرای قانون انتزاع و واگذاری امور تنظیم بازار در میان است. وزارت جهاد کشاورزی در نیمه اول سال 93 یعنی حدود 2 سال پیش، نرخ مصوب هر کیلوگرم شیرخام را 1440 تومان اعلام کرد که این نرخ توسط صنایع لبنی مورد قبول قرار نگرفت و خریداری نشد و سازمان حمایت هم تا به امروز عملکرد قابل دفاعی در نظارت بر اجرای این مصوبه دولت و الزام صنایع لبنی به خرید شیر خام به نرخ مصوب نداشته است. گفتنی است، نرخ مصوب هر کیلوگرم شیر خام دامداران 1440 تومان است اما اکنون این محصول کیلویی هزار تا 1200 تومان و در برخی مناطق کمتر از هزار تومان و حتی تا 800 تومان از دامداران خریداری می‌شود. از سوی دیگر برخی صنایع لبنی برای مغازه‌داران و عرضه‌کنندگان لبنیات تخفیف‌های ویژه‌ای در نظر گرفته‌اند، در حالی که این تخفیف‌ها سودی به حال مصرف‌کنندگان ندارد و آنها می‌توانند به جای آن قیمت لبنیات را کاهش دهند و به افزایش سرانه مصرف شیر و لبنیات تا مرز 160 کیلوگرم کمک کنند.