گروه فرهنگ و هنر: غریبانه است که پس از گذشت نزدیک به 6 سال از تراژدی سوریه و برای اولین بار فیلمی داستانی با این موضوع ساخته می‌شود. این روزها خود جامعه سینمایی درگیر این چالش است که چرا به این موضوع پرداخته نمی‌شود. ابراهیم حاتمی‌کیا در حاشیه جشنواره فجر سال گذشته، با تاکید بر این موضوع گفته بود: این موضوع، موضوع روز ماست. چه کنیم که هنوز هم مثل زمان جنگ مسؤولان سمت شمال می‌ایستند، در حالی که در جنوب جنگ است. خطر پشت مرزهای این کشور است و دوستان متوجه نیستند. «هنگامه» اولین فیلم داستانی درباره مدافعان حرم است و سال گذشته در جشنواره عمار با تحسین مخاطبان روبه‌رو شد. امیر داسارگر، کارگردان «هنگامه» در گفت‌وگو با «وطن امروز» از انگیزه، نحوه ساخت و غربت موضوع مدافعان حرم در سینمای کشور گفته است. متن این گفت‌وگو را در زیر می‌خوانید.
***
با چه دغدغه‌ای سراغ ساخت فیلمی با موضوع مدافعان حرم رفتید؟
اول از همه پرانتزی باز کنم درباره اینکه بارها عنوان شده فیلم «هنگامه» اولین فیلم درباره مدافعان حرم بوده است. باید عنوان کنم در عنوان این مساله نشانه‌ای از جنبه تفاخر و برتری از طرف بنده، تهیه‌کننده و سازندگان وجود ندارد. در واقع می‌خواهم بگویم با توجه به این همه اتفاقات، رشادت‌ها و شهادت‌ها ما کاری نکردیم.
ویژگی کارتان در برابر کم‌کاری دیگر فیلمسازان قابل ستایش است که با توجه به این همه اخبار مربوط به شهادت مدافعان حرم، عکس‌العملی در این باره صورت نمی‌دهند!
وقتی بهمن‌ماه سال 1392 سوژه ساخت این فیلم را به بچه‌های عمار و آقای وحید جلیلی گفتم هنوز مساله مدافعان حرم به جهت حساسیت موضوعی چندان رسانه‌ای نشده بود و سال‌ها سیاست‌ها بر این بود که درباره مدافعان حرم مطلبی گفته نشود. نمی‌دانم اولین بار چه کسی این عنوان را انتخاب کرد و مشخص شد می‌توان به آن پرداخت.
سال گذشته فیلم «هنگامه» را در جشنواره عمار به نمایش درآوردید. این جشنواره تا چه اندازه در پرداختن به موضوعات ارزشی موفق بوده است؟
جشنواره عمار به این راحتی فیلم‌ها را انتخاب نمی‌کند و به نظرم تنها جشنواره‌ای است که به اهداف اولیه خود پایبند مانده و به عنوانی که برای فعالیت‌های خود انتخاب کرده، وفادار است. فکر نمی‌کنم هیچ جشنواره‌ای چندان مرتبط با موضوع خود مانند جشنواره عمار عمل کند. عمار فیلمی را که ارتباطی با اهدافش نداشته باشد براحتی کنار می‌گذارد و ما هم چنین تجربه‌ای داشتیم که حتی فیلم خوبی که در جشنواره فیلم کوتاه تهران جایزه گرفته بود، به دلیل عدم همخوانی با موضوعات انتخابی جشنواره کنار رفت.
شما جزو فیلمسازان برآمده از جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی و مدرسه عمار هستید، چقدر این جریان را در شکل‌گیری سینماگران ارزشی و جوان موثر می‌دانید؟
عماری بودن برای‌مان افتخار است که به فیلمسازان جوان انقلاب اسلامی هویت داده است. من جزو آن دسته‌ای نیستم که از عنوان این مساله خجالت بکشم. ما خود را مدیون جشنواره عمار می‌دانیم که حالا هر کجا می‌رویم ما را به‌عنوان عماری می‌شناسند. البته امیدوارم لیاقت عماری بودن را داشته باشیم. نمی‌خواهیم مانند برخی اتفاقات خوب انقلابی که پس از مدتی توسط برخی به قهقرا رفته است، این اتفاق برای جشنواره عمار بیفتد.
پس جشنواره فیلم عمار را همسو با اهداف واقعی جبهه انقلاب اسلامی در زمینه سیاست‌گذاری‌های فرهنگی می‌دانید.
به هر حال حرکت مثبتی شروع شده و اینکه تا چه حد بتواند این جبهه موفق عمل کند و در راستای دغدغه‌های افراد باشد، بستگی به محصولات تولیدی و کیفیت آثار دارد. اصلا توجه به نحوه تولید محصولات فرهنگی، حلقه مفقوده جریان حزب‌اللهی در عرصه فرهنگ و هنر بوده و نیاز به فعالیت‌های موثر بیشتری است. دقیقا یادم می‌آید در دیدار کابینه دولت گذشته با مقام معظم رهبری در ایام ماه مبارک رمضان، حضرت آقا درباره تولید محصول فرهنگی تصریح کردند که چنین اقداماتی انجام شود. از آن زمان این مساله در ذهنم مانده است و باید بیشتر از اینها سینمای ما به این مساله فکر می‌کرد. آن زمان که آقا درباره تولید محصول فرهنگی مناسب صحبت کردند، این مساله در ذهنم نقش بست. من جشنواره عمار را بسیار موثر می‌دانم؛ جایی که بچه‌های جوان فیلمساز در جبهه انقلاب اسلامی هر سال جمع می‌شوند و تبادل اطلاعات می‌کنند.
به نظرتان جشنواره فیلم عمار توانسته است حفره‌های بسیار موجود در جشنواره فجر را پوشش دهد؟
ببینید! جشنواره عمار راهش را پیدا کرده است، هر چند به نظرم برای موفقیت بیشتر باید زحمات بیشتری کشید. حالا برای جشنواره عمار زود است که به رقابت با جشنواره فجر بپردازد.
برای ساخت اثری واقعی از زندگی مدافعان حرم و قرار گرفتن در موقعیت به منطقه هم سفر کردید؟
با توجه به اینکه تا به حال مستند نساخته بودم و چندان با این نوع سینما آشنا نیستم و ما را هم براحتی در سوریه راه نمی‌دهند! نشد که بروم اما خدا خواست و با این افراد زندگی کردیم و سعی کردم سراغ خاطرات افراد مدافع حرم و خانواده‌هایشان بروم، با توجه به اینکه در میان اقوام خودم کسانی رفته‌اند، می‌شد که در این زمانه برای نوشتن فیلمنامه پرس‌وجو کنم. از طرفی «محمد ترک»، اولین شهید مدافع حرم بچه محل و دوست ما بود. سال‌ها او و خانواده‌اش را می‌شناختم و با آنها ارتباط داشتم. من در میهمانی بودم که تماس گرفتند محرم شهید شده است و من از شنیدن این خبر شوکه شدم! اینها آدم‌های متفاوتی بودند و من دیدم چقدر زندگی دراماتیزه‌ای برای سینمایی شدن دارند، مثلا در یکی از تعطیلات نوروز در منزل مادربزرگم جمع شده بودیم و یکی از اقوام با اشاره به من گفت چند روز دیگر به سوریه می‌رود و نمی‌خواست خانواده بفهمند.
اشاره کرده بودید که بخشی از فیلم را براساس زندگی شهید صدرزاده ساخته‌اید.
من فیلم را به شهید صدرزاده تقدیم کردم و تنها برداشتی از زندگی ایشان بوده است. این موقعیت‌های خاصی برای سینماست. مثلا از خاطرات اطرافیان و افراد مختلف داستان‌هایی برداشت شده و تبدیل به فیلم شد. شهید صدرزاده فردی بود که وقتی فیلم‌هایش را می‌دیدی چنان پرشور درباره دفاع حرف می‌زد که فکر می‌کردی این آدم نسبتی با خانواده ندارد اما در جایی می‌خواندم که این آدم هم موقع رفتن به ماموریت از خانواده خداحافظی نمی‌کرد تا مبادا دلبسته خانواده شود، طاقت خداحافظی نداشت. این همان بخشی بود که در فیلمنامه ما قرار گرفت.
فیلم «هنگامه» قابلیت این را نداشت تا تبدیل به اثری بلند شود؟
خیلی‌ها این را به من گفتند که یا فیلم را طولانی‌تر کن یا کوتاه‌‌تر تا استاندارد فیلم کوتاه رعایت شود. اما من هر چقدر فیلمنامه نوشتم، فکر کردم کافی و مناسب است همانقدر را به فیلم تبدیل کنم. حقیقتش از ابتدا می‌خواستم فیلم کوتاه بسازم و قصد نداشتم در سال 1394 فیلمی بلند بسازم. از ابتدا می‌خواستم در حدود 15 دقیقه موقعیتی عاشقانه از این عزیزان را نشان دهم اما به دلیل پرداخت ریزه‌کاری‌ها و زوایایی که در زندگی این افراد وجود دارد، بیشتر شد. من همه سعی خود را کردم فیلمی آبرومند بسازم و از نظرات مختلفی استفاده کردم. به هر حال بعد از پایان کار و با دیدن نظرات مخاطبان دیدگاه‌های جدیدی ایجاد می‌شود. گاهی یک موضوع کوچک را در فیلمی می‌گذاریم بعد این مساله تبدیل به نقطه پررنگی می‌شود. به هر حال من دنبال پیدا کردن خط مناسبی در ساختن هستم اما به گفته برخی این فیلم نشان‌دهنده تکامل فیلمسازی در میان آثار ساخته شده‌ام است.
پیش از ساخت فیلم «هنگامه» چند کار انجام داده بودید؟
من در ابتدا فیلمنامه می‌نوشتم، بعد که جرات ساخت پیدا کردم، پیش از ساخت فیلم «هنگامه» که فیلمی داستانی در حدود 40 دقیقه است، 3 فیلم کوتاه داستانی دیگر هم ساخته بودم که اولی با نام «اکسیژن» درباره فتنه بود و 2 فیلم دیگر آثاری دفاع‌مقدسی با نام‌های «یک روز دیرتر» و «نفس به نفس» نام داشت که در مجموعه فرهنگی خودمان با نام «ناوک» تولید کردیم که دیگر تعطیل شده است.
برای فیلم آینده خود چه سوژه‌ای را در نظر دارید؟
فعلا برای 6 ماه اول سال برنامه‌ای ندارم و دوست دارم بیشتر با مخاطبان فیلم «هنگامه» ارتباط برقرار کنم و می‌خواهم نظرات آدم‌های مختلف از منتقد و فیلم‌بین و آگاه به سینما تا افراد دانشجو و خانواده‌های شهدا و مخاطب عادی را بشنوم و پیشنهاد می‌دهم در جبهه انقلاب اسلامی بیشتر رسانه‌ها به دنبال نقد مثبت و منفی نسبت به فیلم‌ها باشند و هیچ اشکالی ندارد نقدهای منفی اما درست و فنی هم درباره فیلم ما منتشر شود تا ما فیلمسازان اشکالات خود را بدانیم و به یک جمع‌بندی برای کار بعدی برسیم. فیلم «هنگامه» برای اولین بار در جشنواره عمار سال گذشته اکران شد اما اشکالاتی داشت و ما دوباره بویژه در بخش موسیقی روی فیلم کار کردیم تا رونمایی اصلی فیلم را در هفته گذشته انجام دادیم.
برنامه اکران فیلم «هنگامه» چگونه است؟
اکران‌های عمار در نقاط مختلف شهرها، روستاها و مساجد کشورمان است و قرار است فیلم «هنگامه» نیز به همین صورت میان مردم رفته و اکران شود.
این روش اکران که فیلم را به نزدیک‌ترین نقطه زیست مردم می‌برند، منحصر به فرد است!
بله! حدود 10 هزار نفر اکران‌کننده مردمی برای عمار در سطح کشور وجود دارد. تا همین لحظه حدود 70 نفر از اکران‌کننده‌ها برای فیلم ما ثبت‌نام کردند از سالن ورزشی گرفته تا مدرسه، دانشگاه و ... در آن وجود دارد. برای برخی فیلم‌ها مانند «هنگامه» اکران اقتصادی هم در نظر گرفتند یعنی بلیت‌هایی در برخی نقاط جغرافیایی با قیمت‌های 1000، 2000 و 5000 تومان وجود دارد که در برخی اجباری و برخی هم اختیاری است که پس از پایان فیلم هر کسی دوست داشت می‌تواند پرداخت کند. به هر حال نیاز است شرایط بازگشت سرمایه برای تولید آثار دیگر وجود داشته باشد.