
گروه فرهنگ و هنر: در آستانه میلاد نور و در ایامی خوش از همنشینی با انتظار موعود، سراغ سینمایی متناسب با چنین واژه گرانبهایی رفتیم و به فقر عمیق نهفته در حوزه سینما افسوس بسیار خوردیم، چرا که سینمای ایران طی سالهای طولانی از تاسیس نظام اسلامی و انقلابی نتوانسته همگام با مردم مومن و در انتظار فرج نور گامی هر چند کوتاه در این زمینه بردارد. اگرچه قابل درک است که مساله منجی و سینمای مبتنی بر انتظار چنان گسترده و عمیق و پرمعناست که شاید اگر همه توان سینمای جهان را هم گرد آوریم باز هم نتوانیم در گوشهای از این دریای عمیق غوطه بخوریم اما با این وجود امکانات جدید سینما و ابزارهای تکنولوژیکی که در اختیار سینماگران قرار گرفته است، موجب خواهد شد بتوانیم بخشی از احساس زیبای موعودگرایی را در قالب اثری هنری به تصویر درآوریم. اگر نگاهی به تاریخ سینمای جهان داشته باشیم، پی خواهیم برد سینمای غرب با ابزارهای صنعتی که در اختیار دارد، به دنبال آن بوده تا تصویری وارونه از منجیگرایی را نمایان کند و با مروری بر سینمای هالیوود خواهیم دید کمتر سالی است که تولید اثری در قالب سینمای آخرالزمانی وجود نداشته باشد و انواع ابزارهای تصویری و برنامههای رایانهای برای تولید جلوههای ویژه باعث ساخت آثاری محیرالعقول و دهشتناک برای به میان آوردن جهانی خاص از پدیدار شدن قهرمانی فرازمینی بوده است اما در نهایت همه سکانسهای پرتعلیق شاهد حضور ابرقهرمانی هستیم که دستساز نگاه سیاستورزانه غربیهاست و آنها از طریق سینما به دنبال نمایانسازی شخصیتی قابل اتکا برای مردمان جهان بودهاند که جنس و لحن و رفتاری آمریکایی داشته و میخواهد جهان را از شر بیگانگان زمین دور کند!
این برداشتهای سطحی و سیاستزده که به شکلی فریبنده به سینما سنجاق شده است، نه بیانی سینمایی دارد و نه هیچ ارتباطی به موضوع جهانشمول موعود و از این رو تنها برداشت حاصل شده از سوی سازندگان صهیونیسم سینمای هالیوود به کرسی نشاندن این است که تنها راه نجات جهان به دست مردانی با لباس آمریکاست!
این مساله در واقع توجیهی بر لشکرکشیهای آمریکاییها به کشورهای مظلوم جهان بوده و شاهد بودهایم که در سالهای یورش به کشورهای عراق و افغانستان، ساخت این محصولات مکمل سیاست در عرصه سینما بیشتر شده است. برای نمونه در فیلم «جا مانده» (Left Behind) یک خلبان آمریکایی وارد جهانی آخرالزمانی میشود و در پی نجات مسافران از دست موقعیتی جهنمی است و در این هرج و مرج، همسر خلبان هم که یک انسان فوقالعاده مذهبی است، برای تکمیل نجات جهان به کمک همسر میرود؛ اثری در مایههای فیلمفارسی خودمان که اتفاقات بدون هیچ علت منطقی به هم سوار میشوند، چرا که تنها چیزی که مهم است پیام نهایی اثر مبنی بر نجات جهان توسط آمریکاییهاست! حتی در رویهای عقبماندهتر به لحاظ فکری شاهد تعبیر زامبیوار هالیوود از قهرمانی آخرالزمانی هم بودهایم و در میان همه آفتها و معضلات نمایان شده در فیلمها ناگهان میبینیم که قهرمانی از جنس موعود به تفکر غرب در مقابل ضد قهرمانی چون زامبی قرار میگیرد که میخواهد جهان را نابود کند و این شیفتگی در ارائه قهرمان مورد انتظار برای بیننده چنان است که غربیها هر ساله تاریخ 12 اکتبر را روز جهانی زامبی نام نهادهاند!
از سوی دیگر 2 مفهوم زامبی و آخرالزمان چنان به ترکیب تفکر غربیها درآمده است که عبارتی با عنوان «Zombie Apocalypse» تبدیل به یک اصطلاح مفهومی در آثار سینمای هالیوود شده است که میتوان فیلمهای متعددی را هم در این باره مثال زد. از طرفی ساخت فیلمی
مستند- داستانی به نام «313» توسط معصومه ویرجی که شیعه مقیم انگلیس است، نتوانسته اثری شاخص در این حوزه شناخته شود. اما اگر این کنکاش خود را به سینمای ایران هدایت کنیم به موارد فقیرانه و دورماندهای از موضوع مهم و اساسی سینمای انتظار میرسیم. این فقر منابع تصویری را میتوان از دریچههای مختلفی واکاوی کرد که از دورماندگی تفکر فیلمساز ایرانی نسبت به مسائل معنوی تا نبود امکانات لازم برای ساخت آثاری ارزنده بویژه فقدان تفکر لازم برای نگارش و اجرای آثاری در زمینه موعود است. این در حالی است که این نوع سینما به دلایل مختلف مانند دراماتیزه بودن اتفاق و وجود روایتی مبتنی بر قهرمان و دیگر مولفههای موقعیتی و شخصیتپردازی و اتصال به جهان معنا میتواند آثاری قابل را برای بیننده آن هم از جنس مشتاق و ارادتمند ایرانی نسبت به مساله موعود به دنبال داشته باشد. از این جهت فقر سینمای ایران و نسبت بیگانهاش با سینمای منجی مساله مهمی است که نیاز به وجود کنکاشها و برنامههای تحلیلگرایانهای با حضور اساتید واقعی حوزههای هنر و فرهنگ و دین دارد. سینمای ایران جز چند نمونه بسیار سطحی که تنها اشاراتی به مسائل معنوی انتظار دارد در این سالها نتوانسته است حداقل گامی در این باره بردارد و فیلمهایی مانند «اینجا چراغی روشن است» و «قدمگاه» تنها قدمهایی بسیار کوتاه در این راه بوده است که نیاز به نگاهی اساسیتر برای رسیدن به سینمایی همسان با مقوله انتظار بشدت احساس میشود.