از ماست که بر ماست...
چند هفته پیش، خبری در یکی از روزنامه‌ها خواندم که یک پدر اتریشی 26 سال دخترش را در زیرزمین حبس کرده است و پس از وارد آوردن انواع آزارهای جسمی و روحی بر او بالاخره توسط همسایه در 45 سالگی پیدا می‌شود، در حالی که کاملا از سخن گفتن ناتوان است و انواع ناراحتی‌های روحی را پیدا کرده است. با خواندن این خبر دلم می‌خواست به سمیرا مخملباف، مرضیه مشکینی یا.... برخی از کارگردانان وطنی زنگ بزنم و به آنها بگویم سوژه خوبی برای فیلمتان پیدا کرده‌ام!
همین چند سال پیش بود که سمیرا مخملباف در 18 سالگی با ساختن فیلم «سیب» دنیا را علیه ایران به صدا درآورد. داستان یک خطی و ساده‌ای بود، شبیه همین داستان، پدری از ترس ناامنی جامعه دو دختر خود را سال‌ها در خانه زندانی کرده بود. دخترها به نوجوانی رسیده بودند، در حالی که نه سواد داشتند و نه تا به حال خیابان را دیده بودند. این یک خبر واقعی بود و هوشمندی مخملبافانه آن را به گونه‌ای به تصویر کشید که من هنوز پس از 10 سال در سمینارهای خارجی، نخست باید قسم و سوگند بخورم که به خدا پدران ما با تحصیل ما مخالف نیستند و حتی بسیاری از زنان در خانه همسرانشان، دوره دانشگاه را می‌گذرانند و هزار بار قسم بخورم که سوژه فیلم «سیب» یک استثنا بوده که ممکن است در هر کشوری رخ بدهد. فقر فرهنگی، ملیت نمی‌شناسد. اما متاسفانه برخی از فیلمسازان وطنی و جشنواره‌دوست، گویی برای این فیلم می‌سازند که جایزه بگیرند و جایزه به قیمت توهین و تحقیر کشورشان است.ممکن است فیلم‌هایی درباره خشونت در بافت خانواده‌های غربی را شاهد باشیم، اما این فیلم‌ها به دلیل شخصیت‌پردازی قوی، هرگز ما را دچار این توهم نمی‌کند که با خوی و منش کلی یک ملت سر وکار داریم. مثلا فیلمی می‌بینیم که در آن حتی کودک‌آزاری در اوج خود نمایش داده می‌شود اما فیلمساز بسیار ماهرانه، بیماری روحی آن آدم شکنجه‌گر را برای ما به نمایش می‌گذارد و فیلمنامه‌نویس بسیار با دقت ریشه‌های این پرخاشگری را افشا می‌کند. مثلا در فیلم «درخشش» استنلی کوبریک، ما شاهد نوعی حالت سادیسمی جنون در خانواده هستیم که شوهر به زن و پسرش حمله می‌کند و حتی می‌خواهد فرزندش را بکشد اما نویسنده آنچنان فضای فکری نازا، سترون و بیمار یک نویسنده از کارافتاده را نشان می‌دهد که وقتی این فیلم را می‌بینیم بیشتر به عدم خلاقیت در نویسنده‌ها فکر می‌کنیم تا کودک‌آزاری. حالا فکر کنید یک فیلمساز وطنی می‌خواست این فیلم را بسازد و صدالبته می‌خواست در کن و جشنواره‌هاي آنسوی آب جایزه‌ای بگیرد. او قطعا پدر خانواده را طوری نشان می‌داد که مثال عمومی از تمام مردان ایرانی است که با تبر به جان زن و بچه خود می‌افتند! و وقتی نمی‌توانند کار خلاقه‌ای انجام دهند، زن و بچه خود را می‌کشند...! برمی‌گردیم به همان ماجرای اتریشی. از یک فیلمساز اتریشی پرسیدم: چرا این ماجرا را به شکل مستند نمی‌سازید؟ کمی فکر کرد و پاسخ داد: خیلی سخت است، مثل راه رفتن روی لبه تیغ است. در همه کشورها آدم‌های بیمار و عقب‌مانده وجود دارند و من نمی‌خواهم مردم دنیا با دیدن این مستند فکر کنند که بیشتر پدران اتریشی دخترانشان را مورد آزار قرار می‌دهند. جواب این فیلمساز مرا تکان داد. کاش بسیاری از فیلمسازان ما هم، چنین نگرشی داشتند. جشنواره‌ها می‌آیند و می‌روند و جایزه‌هایمان را بچه‌هایمان پس از مرگ‌مان معمولا یا به سمساری‌ها می‌فروشند یا به گوشه انباری می‌اندازند یا اگر خیلی عاقل و مهربان باشند، آن را به حوزه‌ای می‌بخشند.
به هر حال این جایزه‌ها را به دنیای دیگر نمی‌بریم، ولی تحقیر و توهینی را که نسبت به ملت و فرهنگ ایرانی روا می‌داریم حتما با خود همه جا می‌بریم، حتی در فرودگاه‌های خارجی که با دیدن پاسپورت ایرانی ناگهان رفتارشان عوض می‌شود؛ تو گویی ناگهان پدر فیلم «سیب» را دیده‌اند. گاهی با خود فکر می‌کنم چه کسی از بچه‌های تیزهوش ایرانی خبر دارد که در مدارس عادی، بدون هیچ امکاناتی، اختراعات جدیدی انجام می‌دهند، نمایش‌های زیبایی روی صحنه می‌آورند یا شعرهای زیبایی می‌گویند، چه کسی از حاشیه‌نشینان شهر تهران خبر دارد که بچه پس از ساعت مدرسه، با فروش فال حافظ یا وزن کردن مردم خرج تحصیلش را درمی‌آورد، چه کسی از سربلندی زنان ایرانی خبر دارد، که یک تنه هم مادرند، هم همسرند، هم مدیرند، هم دانشجو هستند و.... چه کسی از مردان فداکار ایرانی خبر دارد، که گاهی در طول روز 4 یا 5 شغل عوض می‌کنند و زمانی به خانه می‌رسند که فرزندانشان به خواب رفته‌اند و سهم آنها از کودکی فرزندانشان تنها تماشای آنها در خواب است؛ چرا درباره این واقعیت‌ها فیلم نمی‌سازیم؟ نشان دادن نیمه خالی لیوان به دیگران مثل این است که عمدا میهمانت را با خود به بخش‌هایی از خانه ببری که مثلا دیوارش ترک برداشته یا مثلا شیر آبش چکه می‌کند در حالی که سفره رنگین ایرانی روی میز غذاخوری پهن است، چرا میهمان را در دستشویی زندانی کرده‌ایم؟! کمی به فکر حرمت ایرانی باشیم؛ اگر ایرانی هستیم. سؤال آخر؛ شنیدم «گربه‌های ایرانی کجا هستند» در کن نمایش داده می‌شود، سوژه‌اش را نمی‌دانم، اما حدس می‌زنم که «جشنواره‌پسند» است. فیلم آنجاست اما مدیران ایرانی کجا هستند، این روزها سراغ هر مدیری در هر بخشی که می‌روم، می‌گویند به «کن» رفته است! چه کسی می‌داند مدیران ایرانی کجا هستند؟
از ماست که بر ماست...
چند هفته پیش، خبری در یکی از روزنامه‌ها خواندم که یک پدر اتریشی 26 سال دخترش را در زیرزمین حبس کرده است و پس از وارد آوردن انواع آزارهای جسمی و روحی بر او بالاخره توسط همسایه در 45 سالگی پیدا می‌شود، در حالی که کاملا از سخن گفتن ناتوان است و انواع ناراحتی‌های روحی را پیدا کرده است. با خواندن این خبر دلم می‌خواست به سمیرا مخملباف، مرضیه مشکینی یا.... برخی از کارگردانان وطنی زنگ بزنم و به آنها بگویم سوژه خوبی برای فیلمتان پیدا کرده‌ام!
همین چند سال پیش بود که سمیرا مخملباف در 18 سالگی با ساختن فیلم «سیب» دنیا را علیه ایران به صدا درآورد. داستان یک خطی و ساده‌ای بود، شبیه همین داستان، پدری از ترس ناامنی جامعه دو دختر خود را سال‌ها در خانه زندانی کرده بود. دخترها به نوجوانی رسیده بودند، در حالی که نه سواد داشتند و نه تا به حال خیابان را دیده بودند. این یک خبر واقعی بود و هوشمندی مخملبافانه آن را به گونه‌ای به تصویر کشید که من هنوز پس از 10 سال در سمینارهای خارجی، نخست باید قسم و سوگند بخورم که به خدا پدران ما با تحصیل ما مخالف نیستند و حتی بسیاری از زنان در خانه همسرانشان، دوره دانشگاه را می‌گذرانند و هزار بار قسم بخورم که سوژه فیلم «سیب» یک استثنا بوده که ممکن است در هر کشوری رخ بدهد. فقر فرهنگی، ملیت نمی‌شناسد. اما متاسفانه برخی از فیلمسازان وطنی و جشنواره‌دوست، گویی برای این فیلم می‌سازند که جایزه بگیرند و جایزه به قیمت توهین و تحقیر کشورشان است.ممکن است فیلم‌هایی درباره خشونت در بافت خانواده‌های غربی را شاهد باشیم، اما این فیلم‌ها به دلیل شخصیت‌پردازی قوی، هرگز ما را دچار این توهم نمی‌کند که با خوی و منش کلی یک ملت سر وکار داریم. مثلا فیلمی می‌بینیم که در آن حتی کودک‌آزاری در اوج خود نمایش داده می‌شود اما فیلمساز بسیار ماهرانه، بیماری روحی آن آدم شکنجه‌گر را برای ما به نمایش می‌گذارد و فیلمنامه‌نویس بسیار با دقت ریشه‌های این پرخاشگری را افشا می‌کند. مثلا در فیلم «درخشش» استنلی کوبریک، ما شاهد نوعی حالت سادیسمی جنون در خانواده هستیم که شوهر به زن و پسرش حمله می‌کند و حتی می‌خواهد فرزندش را بکشد اما نویسنده آنچنان فضای فکری نازا، سترون و بیمار یک نویسنده از کارافتاده را نشان می‌دهد که وقتی این فیلم را می‌بینیم بیشتر به عدم خلاقیت در نویسنده‌ها فکر می‌کنیم تا کودک‌آزاری. حالا فکر کنید یک فیلمساز وطنی می‌خواست این فیلم را بسازد و صدالبته می‌خواست در کن و جشنواره‌هاي آنسوی آب جایزه‌ای بگیرد. او قطعا پدر خانواده را طوری نشان می‌داد که مثال عمومی از تمام مردان ایرانی است که با تبر به جان زن و بچه خود می‌افتند! و وقتی نمی‌توانند کار خلاقه‌ای انجام دهند، زن و بچه خود را می‌کشند...! برمی‌گردیم به همان ماجرای اتریشی. از یک فیلمساز اتریشی پرسیدم: چرا این ماجرا را به شکل مستند نمی‌سازید؟ کمی فکر کرد و پاسخ داد: خیلی سخت است، مثل راه رفتن روی لبه تیغ است. در همه کشورها آدم‌های بیمار و عقب‌مانده وجود دارند و من نمی‌خواهم مردم دنیا با دیدن این مستند فکر کنند که بیشتر پدران اتریشی دخترانشان را مورد آزار قرار می‌دهند. جواب این فیلمساز مرا تکان داد. کاش بسیاری از فیلمسازان ما هم، چنین نگرشی داشتند. جشنواره‌ها می‌آیند و می‌روند و جایزه‌هایمان را بچه‌هایمان پس از مرگ‌مان معمولا یا به سمساری‌ها می‌فروشند یا به گوشه انباری می‌اندازند یا اگر خیلی عاقل و مهربان باشند، آن را به حوزه‌ای می‌بخشند.
به هر حال این جایزه‌ها را به دنیای دیگر نمی‌بریم، ولی تحقیر و توهینی را که نسبت به ملت و فرهنگ ایرانی روا می‌داریم حتما با خود همه جا می‌بریم، حتی در فرودگاه‌های خارجی که با دیدن پاسپورت ایرانی ناگهان رفتارشان عوض می‌شود؛ تو گویی ناگهان پدر فیلم «سیب» را دیده‌اند. گاهی با خود فکر می‌کنم چه کسی از بچه‌های تیزهوش ایرانی خبر دارد که در مدارس عادی، بدون هیچ امکاناتی، اختراعات جدیدی انجام می‌دهند، نمایش‌های زیبایی روی صحنه می‌آورند یا شعرهای زیبایی می‌گویند، چه کسی از حاشیه‌نشینان شهر تهران خبر دارد که بچه پس از ساعت مدرسه، با فروش فال حافظ یا وزن کردن مردم خرج تحصیلش را درمی‌آورد، چه کسی از سربلندی زنان ایرانی خبر دارد، که یک تنه هم مادرند، هم همسرند، هم مدیرند، هم دانشجو هستند و.... چه کسی از مردان فداکار ایرانی خبر دارد، که گاهی در طول روز 4 یا 5 شغل عوض می‌کنند و زمانی به خانه می‌رسند که فرزندانشان به خواب رفته‌اند و سهم آنها از کودکی فرزندانشان تنها تماشای آنها در خواب است؛ چرا درباره این واقعیت‌ها فیلم نمی‌سازیم؟ نشان دادن نیمه خالی لیوان به دیگران مثل این است که عمدا میهمانت را با خود به بخش‌هایی از خانه ببری که مثلا دیوارش ترک برداشته یا مثلا شیر آبش چکه می‌کند در حالی که سفره رنگین ایرانی روی میز غذاخوری پهن است، چرا میهمان را در دستشویی زندانی کرده‌ایم؟! کمی به فکر حرمت ایرانی باشیم؛ اگر ایرانی هستیم. سؤال آخر؛ شنیدم «گربه‌های ایرانی کجا هستند» در کن نمایش داده می‌شود، سوژه‌اش را نمی‌دانم، اما حدس می‌زنم که «جشنواره‌پسند» است. فیلم آنجاست اما مدیران ایرانی کجا هستند، این روزها سراغ هر مدیری در هر بخشی که می‌روم، می‌گویند به «کن» رفته است! ارسال نظر
پربیننده