هپاتيت
هپاتيت به معناي «التهاب و ورم بافت کبد» بوده و در ميان مردم به يرقان و زردي مشهور است. عامل اين بيماري مي‌تواند ويروسي، باكتريايي، بيماري‌هاي خودايمني، بيماري‌هاي ارثي، برخي داروها، مصرف الكل يا ضربه مكانيكي باشد اما از اين ميان، هپاتيت ويروسي از همه شايع‌تر و خطرناك‌تر است. ورود عوامل بيگانه مختلف از جمله ويروس‌ها مي‌تواند باعث التهاب كبد شود. از آنجا كه سيستم دفاعى بدن در مقابل التهاب در هر قسمت از بدن با بسيج گلبول‌هاي سفيد و ديگر عوامل ايمنى عكس‌العمل نشان مى‌دهد اين عكس‌العمل دفاعى در كبد كه به منظور حفظ كبد در مقابل عوامل بيگانه انجام می‌شود، در بعضى موارد باعث تخريب نسج كبد و در نهایت نارسايي كبد مي‌شود، تاکنون 6 نوع ويروس عامل بيماري هپاتيت شناخته شده که شايع‌ترين آنها ويروس‌هاي هپاتيت
B، A و C هستند. اگر بيماري هپاتيت كمتر از 6 ماه طول بكشد آن را «هپاتيت حاد» و اگر بيشتر از آن به طول بينجامد آن را «هپاتيت مزمن» مي‌گويند.
شيوع جهاني
مناطق جغرافيايي دنيا از نظر درصد انسان‌هاي آلوده به هپاتيت به سه دسته تقسيم مي‌شوند: منطقه نخست آمريكا و اروپاست كه مناطقي با آلودگي كم محسوب مي‌شوند و در اين مناطق ميزان ناقلان هپاتيت، كمتر از 2درصد است. دومين گروه، مناطق با آلودگي متوسط است كه آلودگي بين 2 تا 7درصد است و سومين گروه مناطقي با آلودگي بالا همچون چين و تايوان است كه ميزان ناقلان بيش از 7 درصد است. بايد توجه داشت شيوع اين بيماري در برخي نواحي آسيا و آفريقا بسيار بالاست و حتي به 20 درصد نيز مي‌رسد. با پيشرفت سطح بهداشت همگاني و واكسيناسيون، ميزان ابتلا به هپاتيت رو به كاهش است. براي مثال در 102 كشور دنيا واكسيناسيون هپاتيتB انجام مي‌شود كه در بيش از 75درصد موارد مانع بروز ابتلای جديد در كشور مي‌شود.
نشانه‌هاي بيماري
احساس ناراحتي، خستگي مفرط، كوفتگي، بي‌اشتهايي، تهوع، استفراغ، درد عضلاني، درد شكم، سردرد و يك تب خفيف از نشانه‌هاي عمومي هپاتيت است. حتي گاهي اين بيماري در ابتدا خود را با علائم سرماخوردگي نشان مي‌دهد. بعد از اين، دوره‌اي چند روزه است كه «يرقان» يا «زردي» ايجاد مي‌شود كه نشانه‌هاي آن تيره شدن ادرار، كمرنگ شدن مدفوع و زردي و كهربايي شدن چشم‌ها و پوست است.
هپاتيت A
اين نوع هپاتيت در كشورهايي كه از نظر وضعيت بهداشتي و استانداردهاي تصفيه آب آشاميدني در سطح پاييني قرار دارند، شايع‌تر است. عمده‌ترين راه انتقال آن از طريق دهانی - مدفوعی است، يعنی در مناطقی که بهداشت رعايت نشده و پس از دستشويی دست‌ها با آب و صابون شسته نمی‌شود و با همان دست غذا خورده می‌شود، اين ويروس به راحتی انتقال می‌يابد. همچنين ويروس عامل بيماري در اثر آب، غذاها و شير آلوده و همچنين در اثر خوردن صدف و گوشت نپخته ماهی انتقال می‌يابد. تخمين زده مي‌شود، هر سال در سطح جهاني حدود 4/1 ميليون نفر دچار هپاتيت A مي‌شوند. در همه‌گيري منطقه شانگهاي كشور چين در سال 1988، بيش از 300 هزار نفر دچار اين بيماري شدند. بيشتر افراد مبتلا در این گروه حداكثر ظرف شش ماه بهبود مييابند و به هيچ نوع درمان دارويی احتياج ندارند. در زمانی که علائم بيماری و زردی بروز کرد، فرد فقط بايد استراحت کند تا ويروس توسط دفاع سيستم ايمنی بدن مهار شود و به‌تدريج التهاب کبدی به وضعيت سابق برگردد. كاهش مصرف چربي، مصرف بيشتر مواد نشاسته‌اي و ميوه‌ها به همراه غذاهاي پركالري برای مبتلایان توصیه مي‌شود. روش‌های پيشگيری شامل رعايت بهداشت در مراکز عمومی، کنترل بهداشتی آب و مواد غذايی بویژه شير، شستن دست‌ها بعد از رفتن به دستشويي و قبل از صرف غذا بوده و ضدعفونی کردن وسايل بيمار نيز، بسيار مهم است.
هپاتيت B
ويروس هپاتيت B يكي از جديترين انواع هپاتيت را سبب مي‌شود. اين بيماري شايع‌تر بوده و پنج تا يكصد بار مسريتر از ايدز است. ميليون‌ها نفر از جمعيت جهان به اين ويروس آلوده هستند. متاسفانه تخمين زده مي‌شود سالانه 600 هزار نفر به دلیل به ابتلا هپاتيت B جان خود را از دست مي‌دهند. در كشور ما حدود 2 ميليون نفر، به اين ويروس آلوده هستند. هپاتيت B ممكن است در حدود پنج تا 10درصد بيماران به يك بيماري مزمن (كه بيش از 6 ماه طول ميكشد) تبديل شود. اگر اين بيماري بدون درمان رها شود، خطر بروز سيروز ( فرسودگي كبد) و سرطان كبد افزايش مييابد.
احتمال انتقال اين ويروس از راه مادر به جنين - بويژه اگر مادر در ماه سوم بارداری آلوده شده باشد- بسيار بالاست.اين ويروس همچنين از راه تماس جنسی، خون، استفاده از سرنگ مشترک در معتادان تزريقی يا فرو رفتن سوزن آلوده به ويروس به طور اتفاقی در پوست افراد سالم، استفاده از تيغ‌های آلوده، ترشحات بدن از جمله بزاق، صفرا، اشک و ... منتقل می‌شود. در گذشته مهم‌ترين علت ابتلا به اين نوع هپاتيت، استفاده از خون و فرآورده‌هاي خوني بود كه امروز با غربالگري داوطلبان اهدای خون و انجام آزمايش روي خون‌هاي اهدايي، احتمال انتقال ويروس بسيار كاهش يافته است.
هپاتيت C
هپاتيت C يك بيماري ويروسي قابل انتقال از راه خون است كه در سال 1989 ميلادي شناسايي شد. سازمان جهاني بهداشت تخمين مي‌زند سه درصد جمعيت جهان (تقريبا 170 ميليون نفر) در سطح دنيا به اين ويروس آلوده شده‌اند. همچنين تقريباً سه‌و‌نیم ميليون آمريكايي، مبتلا به هپاتيت C هستند. در ايران حدود 200 هزار نفر به اين ويروس آلوده هستند. اين نوع هپاتيت در بيشتر مبتلايان مزمن مي‌شود همانند
هپاتيت B مزمن که اگر بدون درمان رها شود، هپاتيت مزمن C هم شانس زيادي براي تبديل به سيروز، سرطان كبد يا احتمالاً نارسايي كبد را خواهد داشت. هم‌اكنون نارسايي كبد به‌دليل هپاتيت C اصليترين دليل پيوند كبد در ايالات متحده است.
مهم‌ترين راه انتقال بيماری هپاتيت C از طريق خون و فرآورده‌های خونی آلوده است. تزريق وريدی مواد مخدر، پيوند اعضای آلوده، دياليز كليوي و مقاربت‌هاي جنسي غيرشرعي و ناسالم نيز از راه‌های انتقال اين ويروس است. بیشتر مبتلايان به هپاتيت C معتادان تزريق داخل وريدی هستند. فعلا واکسنی برای اين بيماری وجود ندارد. به دليل انجام آزمايش‌هاي مختلف روي خون‌هاي اهدايي، امروز در کشور ما انتقال ويروس هپاتيت C از طريق فرآورده‌های خونی بسيار کم شده است.
نكته آخر
طبق آمارهاي موجود، تا 10 سال پيش ايران در منطقه‌اي با شيوع متوسط هپاتيت قرار داشت (حداقل 3 درصد ابتلا به هپاتيت در كشور) اما در حال حاضر با پيشگيري و اجراي واكسيناسيون كشوري در برخي نواحي، ميزان ابتلا، به زير دو درصد رسيده است. خوشبختانه با اجراي واکسيناسيون نوزادان و افراد پرخطر از سال 1372 در کشور و افزايش سطح بهداشت همگاني، ميزان موارد جديد ابتلا، به‌طور جدي کاهش يافته است. روز جهاني هپاتيت فرصتي است تا درباره اين بيماري بسيار شايع در سطح جهاني اطلاع‌رساني كرده و راه‌هاي پيشگيري از آن را بياموزيم. همچنين اين روز، روزي است كه از پزشكان و دست‌اندركاران حوزه بهداشت و درمان ياد كرده و زحمات آنها را قدر مي‌نهيم.
* دبير آموزش شركت پالايش و پژوهش خون بيماري‌اي كه در برخي نواحي آسيا و آفريقا شيوع20 درصدي دارد
هپاتیت و چشم‌های کهربایی
هپاتيت
هپاتيت به معناي «التهاب و ورم بافت کبد» بوده و در ميان مردم به يرقان و زردي مشهور است. عامل اين بيماري مي‌تواند ويروسي، باكتريايي، بيماري‌هاي خودايمني، بيماري‌هاي ارثي، برخي داروها، مصرف الكل يا ضربه مكانيكي باشد اما از اين ميان، هپاتيت ويروسي از همه شايع‌تر و خطرناك‌تر است. ورود عوامل بيگانه مختلف از جمله ويروس‌ها مي‌تواند باعث التهاب كبد شود. از آنجا كه سيستم دفاعى بدن در مقابل التهاب در هر قسمت از بدن با بسيج گلبول‌هاي سفيد و ديگر عوامل ايمنى عكس‌العمل نشان مى‌دهد اين عكس‌العمل دفاعى در كبد كه به منظور حفظ كبد در مقابل عوامل بيگانه انجام می‌شود، در بعضى موارد باعث تخريب نسج كبد و در نهایت نارسايي كبد مي‌شود، تاکنون 6 نوع ويروس عامل بيماري هپاتيت شناخته شده که شايع‌ترين آنها ويروس‌هاي هپاتيت
B، A و C هستند. اگر بيماري هپاتيت كمتر از 6 ماه طول بكشد آن را «هپاتيت حاد» و اگر بيشتر از آن به طول بينجامد آن را «هپاتيت مزمن» مي‌گويند.
شيوع جهاني
مناطق جغرافيايي دنيا از نظر درصد انسان‌هاي آلوده به هپاتيت به سه دسته تقسيم مي‌شوند: منطقه نخست آمريكا و اروپاست كه مناطقي با آلودگي كم محسوب مي‌شوند و در اين مناطق ميزان ناقلان هپاتيت، كمتر از 2درصد است. دومين گروه، مناطق با آلودگي متوسط است كه آلودگي بين 2 تا 7درصد است و سومين گروه مناطقي با آلودگي بالا همچون چين و تايوان است كه ميزان ناقلان بيش از 7 درصد است. بايد توجه داشت شيوع اين بيماري در برخي نواحي آسيا و آفريقا بسيار بالاست و حتي به 20 درصد نيز مي‌رسد. با پيشرفت سطح بهداشت همگاني و واكسيناسيون، ميزان ابتلا به هپاتيت رو به كاهش است. براي مثال در 102 كشور دنيا واكسيناسيون هپاتيتB انجام مي‌شود كه در بيش از 75درصد موارد مانع بروز ابتلای جديد در كشور مي‌شود.
نشانه‌هاي بيماري
احساس ناراحتي، خستگي مفرط، كوفتگي، بي‌اشتهايي، تهوع، استفراغ، درد عضلاني، درد شكم، سردرد و يك تب خفيف از نشانه‌هاي عمومي هپاتيت است. حتي گاهي اين بيماري در ابتدا خود را با علائم سرماخوردگي نشان مي‌دهد. بعد از اين، دوره‌اي چند روزه است كه «يرقان» يا «زردي» ايجاد مي‌شود كه نشانه‌هاي آن تيره شدن ادرار، كمرنگ شدن مدفوع و زردي و كهربايي شدن چشم‌ها و پوست است.
هپاتيت A
اين نوع هپاتيت در كشورهايي كه از نظر وضعيت بهداشتي و استانداردهاي تصفيه آب آشاميدني در سطح پاييني قرار دارند، شايع‌تر است. عمده‌ترين راه انتقال آن از طريق دهانی - مدفوعی است، يعنی در مناطقی که بهداشت رعايت نشده و پس از دستشويی دست‌ها با آب و صابون شسته نمی‌شود و با همان دست غذا خورده می‌شود، اين ويروس به راحتی انتقال می‌يابد. همچنين ويروس عامل بيماري در اثر آب، غذاها و شير آلوده و همچنين در اثر خوردن صدف و گوشت نپخته ماهی انتقال می‌يابد. تخمين زده مي‌شود، هر سال در سطح جهاني حدود 4/1 ميليون نفر دچار هپاتيت A مي‌شوند. در همه‌گيري منطقه شانگهاي كشور چين در سال 1988، بيش از 300 هزار نفر دچار اين بيماري شدند. بيشتر افراد مبتلا در این گروه حداكثر ظرف شش ماه بهبود مييابند و به هيچ نوع درمان دارويی احتياج ندارند. در زمانی که علائم بيماری و زردی بروز کرد، فرد فقط بايد استراحت کند تا ويروس توسط دفاع سيستم ايمنی بدن مهار شود و به‌تدريج التهاب کبدی به وضعيت سابق برگردد. كاهش مصرف چربي، مصرف بيشتر مواد نشاسته‌اي و ميوه‌ها به همراه غذاهاي پركالري برای مبتلایان توصیه مي‌شود. روش‌های پيشگيری شامل رعايت بهداشت در مراکز عمومی، کنترل بهداشتی آب و مواد غذايی بویژه شير، شستن دست‌ها بعد از رفتن به دستشويي و قبل از صرف غذا بوده و ضدعفونی کردن وسايل بيمار نيز، بسيار مهم است.
هپاتيت B
ويروس هپاتيت B يكي از جديترين انواع هپاتيت را سبب مي‌شود. اين بيماري شايع‌تر بوده و پنج تا يكصد بار مسريتر از ايدز است. ميليون‌ها نفر از جمعيت جهان به اين ويروس آلوده هستند. متاسفانه تخمين زده مي‌شود سالانه 600 هزار نفر به دلیل به ابتلا هپاتيت B جان خود را از دست مي‌دهند. در كشور ما حدود 2 ميليون نفر، به اين ويروس آلوده هستند. هپاتيت B ممكن است در حدود پنج تا 10درصد بيماران به يك بيماري مزمن (كه بيش از 6 ماه طول ميكشد) تبديل شود. اگر اين بيماري بدون درمان رها شود، خطر بروز سيروز ( فرسودگي كبد) و سرطان كبد افزايش مييابد.
احتمال انتقال اين ويروس از راه مادر به جنين - بويژه اگر مادر در ماه سوم بارداری آلوده شده باشد- بسيار بالاست.اين ويروس همچنين از راه تماس جنسی، خون، استفاده از سرنگ مشترک در معتادان تزريقی يا فرو رفتن سوزن آلوده به ويروس به طور اتفاقی در پوست افراد سالم، استفاده از تيغ‌های آلوده، ترشحات بدن از جمله بزاق، صفرا، اشک و ... منتقل می‌شود. در گذشته مهم‌ترين علت ابتلا به اين نوع هپاتيت، استفاده از خون و فرآورده‌هاي خوني بود كه امروز با غربالگري داوطلبان اهدای خون و انجام آزمايش روي خون‌هاي اهدايي، احتمال انتقال ويروس بسيار كاهش يافته است.
هپاتيت C
هپاتيت C يك بيماري ويروسي قابل انتقال از راه خون است كه در سال 1989 ميلادي شناسايي شد. سازمان جهاني بهداشت تخمين مي‌زند سه درصد جمعيت جهان (تقريبا 170 ميليون نفر) در سطح دنيا به اين ويروس آلوده شده‌اند. همچنين تقريباً سه‌و‌نیم ميليون آمريكايي، مبتلا به هپاتيت C هستند. در ايران حدود 200 هزار نفر به اين ويروس آلوده هستند. اين نوع هپاتيت در بيشتر مبتلايان مزمن مي‌شود همانند
هپاتيت B مزمن که اگر بدون درمان رها شود، هپاتيت مزمن C هم شانس زيادي براي تبديل به سيروز، سرطان كبد يا احتمالاً نارسايي كبد را خواهد داشت. هم‌اكنون نارسايي كبد به‌دليل هپاتيت C اصليترين دليل پيوند كبد در ايالات متحده است.
مهم‌ترين راه انتقال بيماری هپاتيت C از طريق خون و فرآورده‌های خونی آلوده است. تزريق وريدی مواد مخدر، پيوند اعضای آلوده، دياليز كليوي و مقاربت‌هاي جنسي غيرشرعي و ناسالم نيز از راه‌های انتقال اين ويروس است. بیشتر مبتلايان به هپاتيت C معتادان تزريق داخل وريدی هستند. فعلا واکسنی برای اين بيماری وجود ندارد. به دليل انجام آزمايش‌هاي مختلف روي خون‌هاي اهدايي، امروز در کشور ما انتقال ويروس هپاتيت C از طريق فرآورده‌های خونی بسيار کم شده است.
نكته آخر
طبق آمارهاي موجود، تا 10 سال پيش ايران در منطقه‌اي با شيوع متوسط هپاتيت قرار داشت (حداقل 3 درصد ابتلا به هپاتيت در كشور) اما در حال حاضر با پيشگيري و اجراي واكسيناسيون كشوري در برخي نواحي، ميزان ابتلا، به زير دو درصد رسيده است. خوشبختانه با اجراي واکسيناسيون نوزادان و افراد پرخطر از سال 1372 در کشور و افزايش سطح بهداشت همگاني، ميزان موارد جديد ابتلا، به‌طور جدي کاهش يافته است. روز جهاني هپاتيت فرصتي است تا درباره اين بيماري بسيار شايع در سطح جهاني اطلاع‌رساني كرده و راه‌هاي پيشگيري از آن را بياموزيم. همچنين اين روز، روزي است كه از پزشكان و دست‌اندركاران حوزه بهداشت و درمان ياد كرده و زحمات آنها را قدر مي‌نهيم.
* دبير آموزش شركت پالايش و پژوهش خون ارسال نظر
پربیننده