
گودبرداریها، کوهتراشیها و کندهکاریهای ناشی از معادن و سنگشکنهای مجاز و غیرمجاز، فروشستهایی را در دامنههای کوهها و اراضی منابع طبیعی مازندران ایجاد کرده است. اگر از محور سوادکوه در مسیر خطیر کوه پیش رویم، به مناظری برمیخوریم که یک سمت جاده کوههای بلند و پوشیده از گیاهان و درختچهها با جلوههای بصری بسیار زیبا قرار دارد و سمت دیگر جاده، کوههای مرتفع زخمی و تغییر شکل دادهشده ناشی از فعالیت معادن روباز بیشمار صفآرایی میکند. علاوه بر از میان رفتن خاک حاصلخیز سطحی میتوان در این معادن رانشها، گودالها و دیوارههای بلند با شیبهای تند و ناپایداری را دید که امکان احیای پوشش گیاهی منطقه را پس از اتمام کار معادن به حداقل میرساند. چنانکه پژوهشگران نیز، نرخ فرسایش خاک در معادن فعال را چندصد برابر فرسایش مراتع برمیشمارند. بیگمان یکی از صنایع پویا که نقش مهمی را در توسعه اقتصادی مناطق ایفا میکنند، صنایع معدنی است. سوادکوه نیز با قرار گرفتن در دامان رشته کوه البرز، علاوه بر مناظر زیبا، دارای معادن بسیاری است اما با وجود گذر دهههای متمادی از بهرهبرداری این معادن، این شهرستان در سلسلهمراتب روند توسعه درون کشوری و منطقهای هنوز جزو شهرستانهای توسعهنیافته و محروم محسوب میشود. در کنار این توسعهنیافتگی، فعالیتهای معدنی به علت تولید مواد آلاینده، اثرات زیستمحیطی بسیاری بر منابع آب، خاک و هوا میگذارند. در این میان، معادن روباز، علاوه بر اثرات زیستمحیطی منجر به تغییر در جلوههای بصری طبیعی منطقه نیز میشوند. ابراهیم فلاحی، رئیس اداره حفاظت محیطزیست شهرستان سوادکوه در گفتوگو با مهر، میگوید: هر فعالیتی که انسان در آن نقش دارد، برای محیطزیست مضر است و تمام تلاش ما این است که آثار سوء فعالیتهای انسانی را کاهش دهیم. وی در رابطه با معادن جاده خطیر کوه گفت: معادن بسیاری در این جاده قرار دارد که بیش از ظرفیت منطقه در حال برداشت هستند و بسیاری از معادنی که در این مسیر قرار دارند، قدیمی هستند. وی در ادامه میافزاید: ماده معدنی سنگشکنها، واریزه کوهی است اما در برخی معادن شاهد هستیم که برداشت واریزه کوهی نیست، بلکه خاک را برداشت میکنند و این امر علاوه بر اینکه موجب میشود بکر زمین برداشت شود و موجب رانش زمین میشود، همچنین، وقتی تبدیل به شن و ماسه میشود، به خاطر وجود ناخالصی خاک بسیار، موجب آلودگی آب نیز میشود. فلاحی با بیان اینکه مهمترین آلودگی این معادن، آلودگی رودخانه است، افزود: در حال حاضر، به دلیل اینکه بیش از ۸۰ لیتر در ساعت از آب رودخانه تالار توسط استان سمنان برداشت میشود، ما شاهد کاهش دبی آب این رودخانه هستیم. از اینرو، هنگامیکه آب گلآلود میشود، به خاطر حجم کم آب، تا دریا این آلودگی پیش میرود. وی با بیان اینکه رونق یک صنعت نباید منجر به تهدید و از میان رفتن صنایع دیگر شود، افزود: ما زمانی میتوانیم توسعه پایدار داشته باشیم که با فعالیت یک بخش، به بخشهای دیگر آسیب نرسانیم. آلودگی آب رودخانه بهنوعی منجر به آسیب به بخش کشاورزی، دامداری و توریسم میشود. وی گفت: هنگامیکه کار معادن تمام شد، معادن مکلف به احیای زمین هستند اما بسیاری از معادن به خاطر برداشت غیراصولی قابل احیا نیستند. فلاحی در رابطه با کنترل آلودگی رودخانه گفت: کنترل آلودگی فیزیکی بسیار آسان است، یک نکته آن است که معادن و سنگشکنها در حریم ۱۵۰ متری رودخانه نباشند و اگر این امر درگذشته رعایت میشد اکنون این مشکلات را نداشتیم و معادن نیز برای استخر و آب در گردش خود، فضای کافی داشتند. وی در ادامه افزود: متأسفانه صاحبان صنایع به دنبال هزینه برای اموری هستند که برایشان دارای درآمد است و در رابطه با کنترل آلودگی، هزینهای است که درآمدی برای آنها وجود ندارد. ازاینرو، تعهدی برای انجام آن در خود نمیبینند، ما باید صنایع را به سمتی هدایت کنیم که خود آنها قوانین محیطزیست را رعایت کنند و آلودگیهایشان را کنترل کنند.