علی البرزی: «وقت مبارکی نیست پهلوان که به مبارک دمی سر در لاک خود فرو ببری، روزگار روزگار کنار ایستادن و تماشا کردن نیست!» این بخشی از دیالوگ ماندگار سریال «پهلوانان نمی‌میرند» است که چندی پیش برای چندمین بار از تلویزیون پخش شد.
سریالی که به باور بسیاری از اهل فن تنها یک سریال نیست، یک مجموعه‌ای از باورها، ایمان‌ها، رفتارها، سنت‌ها و آیین‌هایی است که چرخ روزگار باعث شده بسیاری از این سنت‌ها در لابه‌لای قصه‌های قدیمی جا بماند. با این نوشتار قصد واکاوی و بررسی دوباره این سریال تلویزیونی را نداریم، بلکه به دنبال یادآوری موضوع مهمی هستیم که در هیاهوی زندگی شهری رخت فراموشی بر تن کرده و کمتر اثری از آن در شهر و دیار مشاهده می‌شود.
این موضوع مهم همان« فتوت و جوانمردی و پهلوانی» است. بی‌شک در سال‌های دور فتوت و جوانمردی و پهلوانی جایگاهی ویژه در آداب و رسوم و زندگی اجتماعی و ادبیات این مرز و بوم داشته است اما همین فتوت و جوانمردی هم به سرنوشت بسیاری از سنت‌ها و آیین‌های زندگی ایرانی دچار شده است و رنگ و بویی از آن مشاهده نمی‌شود!
به راستی چه اتفاقی افتاده و چه جریانی در سال‌های گذشته شکل گرفته است که منش و رفتار جوانمردی و پهلوانی دیگر در جامعه آنطور که باید مشاهده نمی‌شود؟ آیا نگرش و تفکر آدم‌ها تغییر کرده یا پول و مادیات باعث شده است آدم‌ها وقتی برای فکر کردن به موضوعاتی مانند منش و رفتار پهلوانی نداشته باشند؟ زمانی زورخانه و گود آن، نماد پهلوانی و مرام و جوانمردی بود اما این روزها بازوهای کلفت و نقش و نگار خالکوبی بر تن، جای مرام لوتی‌گری زورخانه‌ای را گرفته است!
زمانی مرام پهلوانان شهر این بود که پس از ورزش زورخانه، برای نیازمندان آبرومند آیین گلریزان برگزار می‌کردند و اهل محل را برای کمک به یک خانواده نیازمند فرا می‌خواندند. آن زمان پهلوانان شهر به نامردانی که در کوی و برزن با چشم حرام به دنبال ناموس مردم بودند چنان درسی می‌دادند که تا مدت‌ها فراموش‌شان نشود. آری! مرام، مرام لوتی‌گری و مردانگی بود.
60-50 سال پیش پلیس و ژاندارمری زیاد معنی نداشت. امنیت هر محل دست لوتی‌های محل بود. هرچند که لوتی‌ها برای خودشان آداب و روش خاص خودشان را داشتند و شیوه صحبت کردن‌شان هم مختص خودشان بود اما همیشه جانب معرفت را هم داشتند. زمانی که برای خرید به بازار قدیم پایتخت می‌رویم، بارها از کنار گذر «لوطی صالح» عبور می‌کنیم اما از لوطی صالح و مرامش این روزها تنها نامش بر سر زبان‌هاست. آنقدر غرق در پول و مادیات شده‌ایم که امثال کسانی مانند لوطی صالح‌ها، طیب‌ها، تختی‌ها، رسول‌ترک‌ها و بسیاری دیگر را فراموش کرده‌ایم.
این روزها همین مرام، تنها در ظاهر وجود دارد و نه تنها از آیین و سنت گلریزان خبری نیست، بلکه لوتی‌های شهر فقط می‌گویند خودم و خودم، من پول در بیاورم، من ماشین خوب داشته باشم، حالا برای رسیدن به همه اینها، چند نفر هم زیر دست و پا نابود شوند، اهمیتی ندارد. این روزها نه تنها لوتی‌های شهر به نامردان خیابانی کاری ندارند، بلکه اگر بتوانند خودشان هم نامرد خیابانی می‌شوند و به دنبال ناموس مردم می‌افتند!
شاید اگر متهم ردیف اول این ماجرا را خودمان بدانیم، سخن به گزاف نگفته‌ایم. آری! خودمان مقصر اصلی از بین رفتن سنت‌ها، آیین‌ها و منش‌های پهلوانی و جوانمردی در جامعه هستیم. خودمان مقصر هستیم، چرا که درها را بدون ضابطه برای فرهنگ بیگانه باز گذاشتیم وحتی در مواردی میزبان شایسته‌ای برای میهمانان ناخوانده جامعه در حوزه فرهنگ و آداب و رسوم بودیم.
آری! خودمان مقصریم، چراکه به جای معرفی اسطوره‌های ایرانی مانند رستم و سهراب، آرش کمانگیر و جهان پهلوان تختی به فرزندان‌مان جومونگ و سوسانو از امپراتوری بادها را معرفی کرده‌ایم. این افراد همان اسطوره‌های فکری و همراهان فرزندان‌مان در زندگی شده‌اند و منتظریم تا فرزندان‌مان از روی این واردات بیگانه مشق جوانمردی و فتوت را فرا بگیرند.
خودمان مقصریم، چرا که از جوانمردی و پهلوانی به جوانان این سرزمین سال‌ها تنها مردان آهنینی را نشان دادیم که با بازوهای کلفت و هیکل‌های بزرگ، تنها یک تکه سنگ را بلند می‌کنند یا یک ماشین قراضه آهنی را به دنبال خود می‌کشند. در حقیقت از روی منش پهلوانی، رفتار جوانمردی و ضرب‌آهنگ زورخانه‌ای برای جوانان و فرزندان‌مان الگوسازی و اسطوره‌سازی نکرده‌ایم، بلکه اسطوره‌سازی با بازوهای کلفت در اولویت برنامه‌های ما بوده است!
جالب اینجاست که از این شرایط هم چندان ناراضی نیستیم، برای از بین رفتن فرهنگ جوانمردی و مردانگی در جامعه نه سری درد می‌گیرد، نه کسی دغدغه دارد و نه تلاش و تکاپویی برای جلوگیری از حذف اندک بقایای فتوت و جوانمردی انجام می‌شود. ابتدا قصه‌ها، داستان‌ها و نمادهای پهلوانی و ایثار را از تار و پود جامعه از بین بردیم و هم اینک هم به جای اینکه از رفتار و منش جهان پهلوانان ایرانی یاد کنیم، دائم بر طبل پولدار شدن و راه‌های ثروتمند شدن در رسانه‌های‌مان می‌کوبیم، طبلی که انگار صدای مرگ فتوت و جوانمردی را می‌نوازد. در حقیقت خواسته یا ناخواسته به فرزندان‌مان آموزش می‌دهیم که پهلوانی و مردانگی در پول است، هر کس پولش بیشتر پهلوانی‌اش بیشتر!
روزگاری در شهر و دیار ما، عیاران بودند و سربداران، روزگار دیگر لوتی‌ها و پهلوانان و جوانمردان و تا چند دهه پیش هم جوانان و رادمردانی که برای دفاع از هویت و ناموس ایرانی برابر هجوم بیگانه سینه سپر کردند و مرام و لوتی‌گری واقعی را به نمایش گذاشتند. اما به راستی این روزها لوتی‌های واقعی شهر چه کسانی هستند؟ آیا «پهلوانان» این شهر مرده‌اند؟!