ارتش پاکستان
مجری طرح آمریکا
جنگ ارتش پاکستان با شورشیان طالبان در دره سوآت همچنان ادامه دارد و در این مرحله نظامیان به جست‌وجوی خانه به خانه شهر مینگورا و درگیری‌های خیابانی رسیده‌اند. در همین راستا باید گفت این جنگ تن به تن نشان می‌دهد که واقعا مقاومت طالبان در مقابل ورود ارتش به دره سوآت بویژه مینگورا بسیار شدید است. تجربه تاریخی این ناحیه نشان داده احساس استقلال‌طلبانه‌ای که در میان قبایل این منطقه حاکم است و اینکه دخالت خارجی چه از طرف دولت مرکزی و چه از طرف دولت‌های دیگر را به سختی تحمل می‌کنند، باعث می‌شود کار برای ارتش سخت‌تر شود. به نظر می‌رسد حتی اگر ارتش پاکستان موفق شود کل دره سوآت را از وجود طالبان پاکسازی کند، آنها به سایر مناطق خواهند رفت، ولی جریان طالبان تمام نمی‌شود. اگر از این زاویه به مناقشه نگاه کنیم، متوجه می‌شویم بسیاری از کسانی که از دره سوآت خارج شدند به کراچی رفته‌اند. پس از مدت کمی روز شنبه ناآرامی در کراچی آغاز شد و بین پشتون‌ها و قوم مهاجر درگیری به وجود آمد که این درگیری مسلحانه کم و بیش ادامه دارد. این مساله نشان می‌دهد حتی اگر دولت و ارتش پاکستان موفق شوند گروه‌های طالبان را از سوآت خارج کنند این گروه‌ها توان آن را دارند که با لباس مبدل، تغییر چهره داده، به داخل آوارگان نفوذ کرده و وارد شهرهای بزرگ شوند. در واقع تصرف سوآت به این معنا هم هست که ممکن است جنگ در سایر مناطق پاکستان گسترش پیدا کند. اوضاع بدین‌گونه پیش نخواهد رفت که ارتش، طالبان را به طور کلی در دره سوآت منحل کند و همانجا بتواند باقی بماند. تجربه تاریخی این مناطق نشان داده است که می‌شود آنجا را تصرف کرد ولی در بلندمدت نمی‌توان آنجا را نگه داشت. مشکلی که اکنون ارتش پاکستان با آن روبه‌روست این است که می‌تواند مینگورا و سوآت را بگیرد، طالبان را اخراج کند و جمعیت را نیز جابه‌جا کند، ولی اینکه بتواند آنجا باقی بماند و دچار یک جنگ چریکی و ایذایی بلندمدت نشود، احتمال ضعیفی دارد پس راه‌حلی که ارتش پاکستان اکنون در پی آن می‌رود راه‌حلی است که آمریکایی‌ها به دولتمردان تحمیل کرده‌اند و منافع ارتش در آن نیست. منفعت ارتش و دولت در این است که با گروه طالبان به نوعی مصالحه برسند. (مانند همان توافق صلحی که انجام شد و با پیشروی طالبان به منطقه بونیر شکست خورد) شاید در نهایت دولت زرداری به این نکته برسد که نمی‌توان از طریق راه‌حل نظامی واقعا این مناقشه را تمام کرد زیرا مشکلات دیگری در پیش است، آنها وارد شهرها می‌شوند، ممکن است در آن شهرها عملیات انتحاری انجام دهند، در ایالت سرحد ممکن است تلاش کنند قدرت را به دست بگیرند و... بنابراین نمی‌توان تصور کرد که با شکست ظاهری طالبان یا اخراج آنها از دره سوآت بشود مشکل قدرت‌طلبی‌شان را به طور کلی مهار کرد. نکته مهم دیگر اینکه دره سوآت یکی از مناطق هفت‌گانه است. 6 منطقه دیگر هستند که درست از نظر ساختار، قومیتی، قبیله‌ای، شرایط حضور طالبان، القاعده و... شبیه به دره سوآت است بنابراین 2 احتمال وجود دارد: اول اینکه ارتش با کسی مثل بیت‌الله محسود به توافق رسیده که در این ماجرا دخالت نکند و ارتش هم کاری به آنها نداشته و بتواند به حکومت خود ادامه دهند.
دوم اینکه ارتش، سوآت را تصرف و نیروهایش را در آنجا متمرکز و مستقر کند تا بتواند در منطقه باقی بماند، جنگ چریکی را هم تحمل کرده و آن را بپذیرد و سپس به سمت سایر مناطق برود (یعنی به وزیرستان شمالی و جنوبی، اوروگزی، خیبر و بقیه مناطق قبیله‌ای) که اگر این اتفاق بیفتد به معنای آن است که جنگ به همه مناطق قبایلی گسترش یافته و هر سه گروه سازمان القاعده، طالبان افغانستان و طالبان محلی پاکستان در یک جبهه واحد علیه پاکستان وارد جنگ خواهند شد که در این صورت ممکن است ارتش درگیر یک جنگ طولانی و مخرب شود که در قبال آن نتواند پاسخگوی افکار عمومی باشد و در نتیجه محبوبیت خود را از دست بدهد. ممکن است این شائبه به وجود آید که ارتش در خدمت منافع ملی نیست و این عملیات را انجام می‌دهد تا مرزهای پاکستان و افغانستان بسته شود که مجاهدین، طالبان و گروه‌های مختلف نتوانند وارد افغانستان شوند و علیه آمریکایی‌ها بجنگند. در بلندمدت اگر این وضعیت پیش بیاید حتی در درون ارتش هم این پرسش مطرح می‌شود که چرا باید علیه ملت خودشان و در راستای منافع آمریکا بجنگند؟ به اضافه اینکه قبایل هم به این سادگی‌ها تسلیم ارتش نمی‌شوند. ارتش در مناطق قبایلی با جمعیتی 7 میلیونی طرف است که تمامی آنها جنگجو و مسلح هستند، بنابراین نفع پاکستان در گسترش جنگ نیست که اگر اینگونه شود و ارتش نتواند اوضاع را کنترل کند آمریکایی‌ها وارد صحنه می‌شوند. اگر آمریکا هم در پاکستان دخالت نظامی کند آینده این کشور زیر سوال خواهد رفت. حال اگر آمریکا مناطق قبایلی را تصرف کند آیا آن را به دولت مرکزی بازپس خواهد داد یا اینکه ترتیبات امنیتی جدید و جدی را برای ماندن در آنجا اعمال خواهد کرد؟ در مجموع می‌توان گفت وضعیتی که امروزه در مناطق قبایلی است وضعیت مطلوب ارتش و دولت پاکستان نیست اما تحت فشار آمریکا مجبور شده‌اند به این عملیات‌ها تن دردهند.
* کارشناس مسائل شبه‌قاره دیدگاه
ارتش پاکستان
مجری طرح آمریکا
جنگ ارتش پاکستان با شورشیان طالبان در دره سوآت همچنان ادامه دارد و در این مرحله نظامیان به جست‌وجوی خانه به خانه شهر مینگورا و درگیری‌های خیابانی رسیده‌اند. در همین راستا باید گفت این جنگ تن به تن نشان می‌دهد که واقعا مقاومت طالبان در مقابل ورود ارتش به دره سوآت بویژه مینگورا بسیار شدید است. تجربه تاریخی این ناحیه نشان داده احساس استقلال‌طلبانه‌ای که در میان قبایل این منطقه حاکم است و اینکه دخالت خارجی چه از طرف دولت مرکزی و چه از طرف دولت‌های دیگر را به سختی تحمل می‌کنند، باعث می‌شود کار برای ارتش سخت‌تر شود. به نظر می‌رسد حتی اگر ارتش پاکستان موفق شود کل دره سوآت را از وجود طالبان پاکسازی کند، آنها به سایر مناطق خواهند رفت، ولی جریان طالبان تمام نمی‌شود. اگر از این زاویه به مناقشه نگاه کنیم، متوجه می‌شویم بسیاری از کسانی که از دره سوآت خارج شدند به کراچی رفته‌اند. پس از مدت کمی روز شنبه ناآرامی در کراچی آغاز شد و بین پشتون‌ها و قوم مهاجر درگیری به وجود آمد که این درگیری مسلحانه کم و بیش ادامه دارد. این مساله نشان می‌دهد حتی اگر دولت و ارتش پاکستان موفق شوند گروه‌های طالبان را از سوآت خارج کنند این گروه‌ها توان آن را دارند که با لباس مبدل، تغییر چهره داده، به داخل آوارگان نفوذ کرده و وارد شهرهای بزرگ شوند. در واقع تصرف سوآت به این معنا هم هست که ممکن است جنگ در سایر مناطق پاکستان گسترش پیدا کند. اوضاع بدین‌گونه پیش نخواهد رفت که ارتش، طالبان را به طور کلی در دره سوآت منحل کند و همانجا بتواند باقی بماند. تجربه تاریخی این مناطق نشان داده است که می‌شود آنجا را تصرف کرد ولی در بلندمدت نمی‌توان آنجا را نگه داشت. مشکلی که اکنون ارتش پاکستان با آن روبه‌روست این است که می‌تواند مینگورا و سوآت را بگیرد، طالبان را اخراج کند و جمعیت را نیز جابه‌جا کند، ولی اینکه بتواند آنجا باقی بماند و دچار یک جنگ چریکی و ایذایی بلندمدت نشود، احتمال ضعیفی دارد پس راه‌حلی که ارتش پاکستان اکنون در پی آن می‌رود راه‌حلی است که آمریکایی‌ها به دولتمردان تحمیل کرده‌اند و منافع ارتش در آن نیست. منفعت ارتش و دولت در این است که با گروه طالبان به نوعی مصالحه برسند. (مانند همان توافق صلحی که انجام شد و با پیشروی طالبان به منطقه بونیر شکست خورد) شاید در نهایت دولت زرداری به این نکته برسد که نمی‌توان از طریق راه‌حل نظامی واقعا این مناقشه را تمام کرد زیرا مشکلات دیگری در پیش است، آنها وارد شهرها می‌شوند، ممکن است در آن شهرها عملیات انتحاری انجام دهند، در ایالت سرحد ممکن است تلاش کنند قدرت را به دست بگیرند و... بنابراین نمی‌توان تصور کرد که با شکست ظاهری طالبان یا اخراج آنها از دره سوآت بشود مشکل قدرت‌طلبی‌شان را به طور کلی مهار کرد. نکته مهم دیگر اینکه دره سوآت یکی از مناطق هفت‌گانه است. 6 منطقه دیگر هستند که درست از نظر ساختار، قومیتی، قبیله‌ای، شرایط حضور طالبان، القاعده و... شبیه به دره سوآت است بنابراین 2 احتمال وجود دارد: اول اینکه ارتش با کسی مثل بیت‌الله محسود به توافق رسیده که در این ماجرا دخالت نکند و ارتش هم کاری به آنها نداشته و بتواند به حکومت خود ادامه دهند.
دوم اینکه ارتش، سوآت را تصرف و نیروهایش را در آنجا متمرکز و مستقر کند تا بتواند در منطقه باقی بماند، جنگ چریکی را هم تحمل کرده و آن را بپذیرد و سپس به سمت سایر مناطق برود (یعنی به وزیرستان شمالی و جنوبی، اوروگزی، خیبر و بقیه مناطق قبیله‌ای) که اگر این اتفاق بیفتد به معنای آن است که جنگ به همه مناطق قبایلی گسترش یافته و هر سه گروه سازمان القاعده، طالبان افغانستان و طالبان محلی پاکستان در یک جبهه واحد علیه پاکستان وارد جنگ خواهند شد که در این صورت ممکن است ارتش درگیر یک جنگ طولانی و مخرب شود که در قبال آن نتواند پاسخگوی افکار عمومی باشد و در نتیجه محبوبیت خود را از دست بدهد. ممکن است این شائبه به وجود آید که ارتش در خدمت منافع ملی نیست و این عملیات را انجام می‌دهد تا مرزهای پاکستان و افغانستان بسته شود که مجاهدین، طالبان و گروه‌های مختلف نتوانند وارد افغانستان شوند و علیه آمریکایی‌ها بجنگند. در بلندمدت اگر این وضعیت پیش بیاید حتی در درون ارتش هم این پرسش مطرح می‌شود که چرا باید علیه ملت خودشان و در راستای منافع آمریکا بجنگند؟ به اضافه اینکه قبایل هم به این سادگی‌ها تسلیم ارتش نمی‌شوند. ارتش در مناطق قبایلی با جمعیتی 7 میلیونی طرف است که تمامی آنها جنگجو و مسلح هستند، بنابراین نفع پاکستان در گسترش جنگ نیست که اگر اینگونه شود و ارتش نتواند اوضاع را کنترل کند آمریکایی‌ها وارد صحنه می‌شوند. اگر آمریکا هم در پاکستان دخالت نظامی کند آینده این کشور زیر سوال خواهد رفت. حال اگر آمریکا مناطق قبایلی را تصرف کند آیا آن را به دولت مرکزی بازپس خواهد داد یا اینکه ترتیبات امنیتی جدید و جدی را برای ماندن در آنجا اعمال خواهد کرد؟ در مجموع می‌توان گفت وضعیتی که امروزه در مناطق قبایلی است وضعیت مطلوب ارتش و دولت پاکستان نیست اما تحت فشار آمریکا مجبور شده‌اند به این عملیات‌ها تن دردهند.
* کارشناس مسائل شبه‌قاره ارسال نظر
پربیننده