بررسی عملکرد بیست و چند ساله مناطق آزاد کشور نشان از انحراف تمام عیار این مناطق از اهداف تعیین شده دارد، علاوه بر این طی 2 دهه اخیر مناطق آزاد کشور به مستمع آزادهایی تبدیل شده‌اند که از 7 دولت آزاد بوده‌اند. 23 سال پیش مناطق آزاد با هدف اولیه توسعه اقتصادی با استفاده از ظرفیت‌های داخلی و نگاه صادرات‌محور ایجاد شدند اما در 2 دهه اخیر این مناطق که امروز شمار آنها به 7 منطقه آزاد تجاری و ویژه اقتصادی افزایش یافته در جهتی خلاف توسعه اقتصادی کشور گام برداشته‌اند. این مناطق در حال حاضر به محلی برای واردات کالای خارجی تبدیل شده و نتوانسته‌اند هیچ تاثیری بر اشتغالزایی پایدار و توسعه اقتصادی این مناطق و سرزمین اصلی داشته باشند. در حالی که طی 3 سال اخیر وضعیت مناطق آزاد با فراز و نشیب‌هایی روبه‌رو بوده است، چندی پیش یک فوریت لایحه ایجاد 19 منطقه آزاد و اقتصادی (7 منطقه آزاد و 12 منطقه ویژه اقتصادی) در مجلس تصویب شد. اینکه بدون رفع مشکلات موجود در مناطق آزاد که اساسا تبدیل به مستمع آزاد شده‌اند دولت به دنبال ایجاد مناطق آزاد دیگر است جای تامل بسیاری دارد. بررسی شاخص‌های رفاهی، اقتصادی و بهداشتی در مناطق آزاد از جمله نرخ اشتغال، تعداد کارگاه‌های صنعتی و شاغلان در آنها، تعداد افراد باسواد، تعداد افراد تحت پوشش کمیته امداد امام(ره)، تعداد مشترکان آب و برق، تعداد موسسات درمانی، مراکز پزشکی، تعداد تخت و تعداد پزشکان و پیراپزشکان حکایت از آن دارد که این شاخص‌ها طی بیست و چند سال اخیر بهبود چشمگیری داشته‌اند. همچنین با بررسی نرخ اشتغال در 5 منطقه آزاد و مقایسه آن با نرخ اشتغال همان استان، نه تنها بهبود چشمگیری مشاهده نشد، بلکه در بعضی از مناطق، استان مرزی نرخ اشتغال مناسب‌تری نسبت به منطقه دارد. در واقعیت و با مشاهده میدانی نیز می‌توان به اشتغال اندک مردم مخصوصا بومیان پی برد. اغلب مشاغل ایجاد شده نیز در قالب مشاغل خدماتی یا فروشندگی است و نه مشاغلی که منجر به تولید شود. از سوی دیگر عدم تولید ثروت و اشتغال برای بومیان از یک طرف و افزایش قیمت زمین از طرف دیگر، جوانان منطقه را برای تهیه مسکن با مشکل مواجه کرده است. شاید افزایش قیمت زمین برای اشخاصی که دارای ملک و املاک در منطقه هستند، اثر کوتاه مدت مناسبی داشته باشد اما برای جوانان و بومیانی که خانه‌ای ندارند، خرید مسکن تبدیل به یک آرزو میشود.