عبدالباری عطوان*: نفوذ میدانی گسترده گروه‌های تکفیری و شورشیان سوری به رهبری فتح‌الشام (جبهه سابق النصره) و جیش‌الفتح (احرارالشام) در حومه حلب به 4 عامل بازمی‌گردد که به شکستن جزئی محاصره در بخش شرقی حلب برای نخستین‌بار از هفته‌ها قبل انجامید. عامل نخست عنصر غافلگیری است؛ این گروه‌ها تمام نیروهای خود را که بیش از ۷۰۰۰ عضو مسلح بودند در این حمله بسیج کرده بودند. عامل دوم، عملیات انتحاری و ده‌ها خودروی بمب‌گذاری شده است که برای منهدم کردن خطوط دفاعی ارتش سوریه و پایگاه‌های نظامی‌اش در منطقه دانشکده نظامی مورد استفاده قرار گرفت و مقادیر زیادی سلاح آمریکایی و غیرآمریکایی از طریق ترکیه به دست گروه‌های معارض بویژه فتح‌الشام (النصره) رسید. از جمله این تسلیحات موشک ضدتانک تاو بود که برای سرنگون کردن هلی‌کوپتر روسی مورد استفاده قرار گرفت. عامل سوم، ناامیدی از محاصره خفه‌کننده و پیامدهای روحی و انسانی آن و از بین رفتن تمام گزینه‌های دیگر برای مخالفان مسلح است؛ آنها یا باید تسلیم می‌شدند یا تا مرگ می‌جنگیدند. عامل چهارم، حمایت رسانه‌ای از معارضان بود که شبکه ماهواره‌ای الجزیره نقش محوری برجسته‌ای را در این‌باره ایفا کرد و اخبار خود را همچون آغاز بحران سوریه منتشر می‌کرد. پیش از این حمله غافلگیرانه به دلیل پیشروی‌های گسترده ارتش سوریه و نیروهای همپیمان در میدان نبرد که با پشتیبانی گسترده جنگنده‌های روسیه در منطقه حلب صورت گرفته بود، معارضان دچار ناامیدی شده بودند. این پیشروی‌های نظام سوریه در حلب به اعمال محاصره بر مناطق شرقی حلب انجامیده بود که مقر اصلی گروه‌های مخالف تندرو به شمار می‌آید و در پی این پیشروی‌ها تمام خطوط امدادرسانی نظامی و دیگر کمک‌ها به آنجا بر بیش از 250 هزار غیرنظامی تحت تصرف این تروریست‌ها بسته شده بود. من با یکی از همکاران رسانه‌ای سوری خود که نزدیک به مخالفان است تماس تلفنی برقرار کردم تا درباره برخی جزئیات دلایل پایان بیعت جبهه النصره با القاعده و تغییر نام آن سوال کنم و دیدم وی ناامید است و به من گفت: ما حلب را از دست داده‌ایم یا بزودی از دست می‌دهیم و شرایط میدانی بسیار دشوار است. وی گفت: محاصره فلجی را ایجاد کرده است و حملات هوایی روسیه نیز شرایط را دشوارتر کرده است. سخنگوی احرارالشام نیز گفته بود طرح حمله ۲۰ روز قبل آماده شده بود و حمله استتاری ششم به عنوان مقدمه‌ای برای حمله هفتم که حمله بزرگ‌تر بود، آغاز شد و تعداد زیادی از لاستیک‌های خودروها برای رصد نشدن پیشروی نیروها از سوی جنگنده‌های سوری و روسی آتش زده شد و این از دلایل موفقیت بود. سوال مهم‌تر درباره روز بعد این نفوذ میدانی گسترده است و اینکه چگونه این اقدام معارضان به صورت همیشگی حفظ خواهد شد. پاسخ به این سوال دشوار است، چرا که نبرد همچنان در اوایلش است. اینکه نیروهای دموکراتیک سوریه شهر منبج را تحت کنترل درآوردند و عناصر داعش را از آن بیرون راندند به این معناست که گروه‌های معارض جای پای خود را در حلب از دست دادند، یعنی آخرین شهر اصلی را از دست دادند، چرا که آنها تقریبا کنترلی بر حمص و حماه ندارند و ما در اینجا درباره ادلب و جسرالشغور که جیش‌الفتح آنها را تحت تصرف دارد، صحبت نمی‌کنیم. اخبار درباره روند درگیری‌ها در حلب و پایگاه‌ها در جنوب آن ضد و نقیض است و ابهامی در جبهه‌های مختلف حکمفرماست، چرا که در شرایطی که گروه‌های معارض ادعا می‌کنند در پی حضور در منطقه دانشکده‌ها و پایگاه‌های نظامی و به دست آوردن غنیمت‌های سلاح و تجهیزات سنگین، خود را تقویت کرده‌اند، خبرگزاری رسمی سوریه (سانا) گزارش می‌دهد نیروهای ارتش سوریه پیشرفتی را حاصل کرده و برخی مواضع را که از دست داده بودند باز پس گرفته و تلفات سنگینی را به افراد مسلح وارد کرده‌اند. مشخص است که نبرد حلب نبرد مرگ یا زندگی تمام طرف‌های درگیر است، چرا که هرکس که این نبرد را به نفع خود تمام کند چه‌بسا بتواند تمام شروط خود یا بیشتر شروط خود را در هرگونه مذاکرات آتی تحمیل کند. مساله برگزاری مذاکرات در اوایل پاییز آتی امری حتمی است و اخباری تقریبا قطعی مبنی بر این امر وجود دارد که تصمیم استراتژیکی درباره تمام کردن این نبرد وجود دارد که محور روسیه، سوریه و ایران آن را اتخاذ کرده‌اند. حزب‌الله نیز گردان الرضوان را به حلب اعزام کرده است که این گردان نیروهای نخبه حزب‌الله به حساب می‌آید و این اقدام در چارچوب طرح محاصره گروه‌های مسلح برای مقابله با آنها یا مجبور کردن آنها برای تسلیم شدن صورت گرفته است.
*تحلیلگر برجسته جهان عرب