احمد طالقانی: 10 سال از تصویب و ابلاغ قانون احیای معاونت پرورشی و تربیت‌بدنی گذشته است. در این مدت اما عملکرد این بخش از آموزش‌وپرورش که از آن به عنوان صدقه جاریه شهیدان رجایی و باهنر یاد می‌شود، فرسنگ‌ها با انتظارات و آرزوهای دلسوزان نظام فاصله داشته است! بسیاری از صاحبنظران حوزه تعلیم و تربیت معتقدند در سایه کم‌توجهی‌ها، کمبودها و تبعیض‌های موجود، این معاونت از کارکرد و نقش‌آفرینی خود فاصله گرفته است و فعالان این عرصه انگیزه و رغبت خود را از دست داده‌اند.
فراز و فرودهای امورتربیتی
معاونت امور تربیتی، پس از انقلاب و با تلاش‌های چشمگیر شهیدان رجایی و باهنر و به منظور تربیت دینی و سیاسی آینده‌سازان ایران اسلامی و مقابله با فعالیت‌های عناصر ضد انقلاب در مدارس ایجاد شد. اهتمام جدی شهیدان رجایی و باهنر که خود سابقه طولانی در آموزش‌وپرورش داشتند باعث شد این نهاد آثار و برکات زیادی در سال‌های نخست انقلاب و جنگ تحمیلی داشته باشد. تقدیم 4600 شهید فرهنگی و 36 هزار دانش‌آموز شهید و حضور مستمر در عرصه‌های انقلاب و دفاع مقدس همگی گویای نقش‌آفرینی درخشان این معاونت مهم است. با پایان جنگ تحمیلی و روی کار آمدن دولت‌های سازندگی و اصلاحات، بتدریج از تاثیرگذاری نهاد امور تربیتی کاسته شد تا جایی که در دولت اصلاحات این نهاد در معاونت آموزشی ادغام شد. موضوعی که مخالفت صریح رهبر انقلاب را در پی داشت. ایشان همان زمان در جمع فرهنگیان کشور فرمودند: «آن روزی که معاونت پرورشی را از سطوح مختلف حذف کردند، بنده صریحا با این کار مخالفت کردم؛ به من نگفتند که بنا ندارند این حرف را گوش کنند اما گوش نکردند. مهم‌ترین کاری که امروز باید در کنار قاعده‌سازی انجام بگیرد، این است که به مقوله پرورش به هر شکلی اهمیت داده شود، نه اینکه چون ما مسلمانیم، مساله فقط این نیست؛ امروز در دنیای غرب که از لحاظ دانش و فناوری پیشرفت داشته، مساله پرورش جزو مبانی اصلی است و مسؤول و مامور پرورشی وجود دارد و به پرورش اهمیت می‌دهند». به دنبال هشدارهای صریح مقام معظم رهبری، مجلس شورای اسلامی قانون احیای معاونت پرورشی را تصویب و به دولت ابلاغ کرد. این موضوع که امیدهای زیادی را نزد دوستداران نظام و اهالی تعلیم و تربیت ایجاد کرده بود اما با بی‌توجهی و اهتمام نداشتن جدی دولتی‌ها فرجامی نیافت و تحولی آنچنان که دلسوزان انتطارش را داشتند، ایجاد نکرد! در این میان با روی کارآمدن دولت یازدهم این معاونت بار دیگر در محاق کم‌توجهی و فراموشی قرار گرفت.
معاونت پرورشی تنها روی کاغذ
بسیاری از صاحبنظران عرصه تعلیم و تربیت، موضوع پرورش را در کنار آموزش همچون 2 بال برای پرواز متعلم توصیف می‌کنند که بدون دیگری هیچ یک کارآیی لازم را نخواهد داشت. بررسی‌ها اما از کم‌لطفی‌ها، تبعیض‌ها و بی‌توجهی‌ها به موضوع خطیر تربیت در نظام آموزش‌وپرورش حکایت دارد. حقیقتی که باعث شده امور تربیتی منزوی و از نقش و کارکرد آن کاسته شود.«منصور بهرامی» دانش‌آموخته دکترای علوم تربیتی و از صاحبنظران حوزه تعلیم و تربیت در این باره معتقد است: «ضرورت پرورش نسل آینده‌ساز نظام جمهوری اسلامی و درونی ساختن ارزش‌ها و انتقال میراث فرهنگی به نسل جدید از کارکردهای بدیهی و ماموریت‌های نظام تعلیم و تربیت کشور است و در هر نظام سیاسی و با هر تفکری، بزرگان قوم، حیات و پایداری جوامع را در تربیت نسل آینده‌ساز جست‌وجو می‌کنند اما بررسی‌های ما نشان می‌دهد این مهم در نظام آموزشی کشور چندان جدی تلقی نمی‌شود». وی با بیان این مطلب به «وطن‌امروز» می‌گوید: تاکید بیش از حد بر مباحث آموزشی و یادگیری محفوظات باعث شده از تربیت دانش‌آموزان غفلت شود در نتیجه خروجی نظام آموزشی ما افرادی تک‌بعدی، آسیب‌پذیر و فاقد مهارت‌های لازم برای زندگی هستند و همین موضوع خسارت‌های زیادی را به جامعه تحمیل می‌کند. بهرامی در ادامه تاکید کرد: باید به موضوع پرورش به صورت جدی و همپای آموزش نگاه شود. همچنین لازم است مطابق چشمداشت‌های جامعه و نظام اسلامی، ماموریت‌های معاونت پرورشی بازنگری شود و مهارت‌آموزی، آموزش‌های شهروندی، فعالیت‌های ورزشی، توانایی انجام کار گروهی و حضور در عرصه‌های اجتماعی مورد توجه قرار گیرد.
اسم معاونت پرورشی احیا شده، رسمش نه!
در همین باره حجت‌الاسلام علیرضا سلیمی، عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی از دیگر کارشناسان و صاحبنظرانی است که اعتقاد دارد تنها اسم معاونت پرورشی احیا شده و نقش و جایگاه آن با توجه به گستردگی کار و نیازهای جامعه تغییری نکرده است. وی در گفت‌وگو با «وطن امروز» تاکید کرد: بخش پرورش در نظام تعلیم و تربیت از نشاط لازم برخوردار نیست و متولیان حوزه پرورشی بی‌انگیزه و به دنبال دفع‌الوقت هستند؛ آنها دچار مرور زمان شده‌اند. بنابر اظهارات وی، به طور مثال هرچه ما بررسی کردیم در حوزه آسیب‌های اجتماعی و مفاسدی نظیر اعتیاد دانش‌آموزی و آسیب‌های رفتاری، برنامه مدون و عملیاتی از این نهاد سراغ نگرفتیم. هر وقت هم از این دوستان گزارش عملکرد خواستیم لیست بلندبالایی از مسابقات را ردیف می‌کنند که این قبل از احیای معاونت پرورشی هم برگزار می‌شد و آثار آنچنانی هم بر آن مترتب نیست. حجت‌الاسلام سلیمی افزود: باید براساس نیازهای دانش‌آموزان ماموریت‌های این نهاد مورد بازنگری جدی قرار بگیرد و این موضوع شدنی نیست مگر آنکه هم‌وزن آموزش به پرورش هم بها داده شود؛ همین حالا در مدارس، مربیان پرورشی بلاتکلیف هستند. یک معلم 24 ساعت در هفته سر کلاس درس حاضر می‌شود و پس از آن تکلیفش در مورد ارتقا و ادامه تحصیل و حجم مسؤولیت‌ها مشخص است اما یک مربی پرورشی با وظایف متعدد، مبهم و دست‌نیافتنی روبه‌رو است و در عین حال امکان ارتقا ولو با کسب مدارج بالای تحصیلی برایش مقدور نیست. از سویی منفک کردن معاونت پرورشی باعث شده کادر مدرسه در مباحث تربیتی کمتر مشارکت داشته باشند و همه انتظارات معطوف به مربی پرورشی است که به طور طبیعی یک نفر نمی‌تواند همه بار موضوعات تربیتی را به دوش بکشد، در نتیجه در عمل کارها ابتر و بی‌نتیجه می‌ماند ضمن اینکه کار در این حوزه با علاقه‌مندی و انگیزه ربط مستقیم دارد. نماینده مردم محلات و دلیجان در خانه ملت خاطرنشان کرد: به اعتقاد اینجانب مدیران آموزش‌وپرورش باید ضمن ایجاد انگیزه در تلاشگران این حوزه، فرهنگیانی را که علاقه‌مند به فعالیت در سایر حوزه‌های نظام آموزشی هستند با الزامات قانونی مجبور به فعالیت در این حوزه نکنند و سایر همکاران علاقه‌مند را با ایجاد انگیزه و تشویق به حضور در این پست مهم و تاثیرگذار ترغیب کنند.
چشم‌ها را باید شست
در حال حاضر که موج آسیب‌های اجتماعی، تهاجم فرهنگی و مخاطرات فراوان اجتماعی نسل آینده‌ساز را تهدید می‌کند، کمتر صاحبنظری را می‌توان سراغ گرفت که بر نقش و جایگاه امور تربیتی صحه نگذارد. با این حال همین کارشناسان می‌گویند منفک کردن آموزش‌وپرورش از هم آسیب‌زاست و مشارکت همه عوامل در فعالیت‌های تربیتی و فرهنگی را کارساز می‌دانند. آنها استدلال می‌کنند برای تربیت فرزندان ایران اسلامی و آماده ساختن آنها برای زندگی، فعالیت‌های فرهنگی و تربیتی باید در سرفصل آموزشی مدارس گنجانده شود و مربیان پرورشی برای ارتباط بیشتر و موثرتر با دانش‌آموزان در کلاس‌های درس حضور داشته باشند نه اینکه نظام آموزشی، مربیان را از کلاس‌های درس دور نگه دارد. بازنگری جدی در کارکرد و جایگاه امور تربیتی طبق نیازهای جامعه و دانش‌آموزان، ایجاد انگیزه در مربیان پرورشی، امکان حضور داوطلبانه و موثر سایر معلمان علاقه‌مند به حضور در پست امور تربیتی به‌جای الزام قانونی و اجبار نیروها برای اشغال پست مربی پرورشی و شرح وظایف معقول و دست یافتنی به جای کلی‌بافی و هدفگذاری‌های انتزاعی، از دیگر راهکارهایی است که کارشناسان برای برون‌رفت از وضع موجود پیشنهاد می‌کنند.