کاندیداهای ریاست‌جمهوری بخوانند!
«هدف وسیله را توجیه می‌کند.» این جمله ماکیاولی سرآغاز تغییراتی در علم سیاست بود؛ تغییراتی که جنبش یعنی یکی از بال‌های مدرنیته در غرب را آفرید. پیامد این دگردیسی مفهومی در حوزه‌های سیاست، فرهنگ، دین، اخلاق و ... در نهایت از سیاست اخلاق‌زدایی کرد و در این حوزه به بازشناسی سه فضیلت بنیادین دست زد؛ کسب قدرت، ثروت و شهرت. این سه، فضیلت اصلی حوزه سیاست در دوران مدرن شد. ماکیاول معتقد بود هر اقدامی که انسان را به این سه هدف اصلی (قدرت، ثروت و شهرت) نزدیک کند در حکم فضیلت است. مثلا شخصی برای رسیدن به کرسی‌های قدرت در فرآیند انتخابات دروغ بگوید، تهمت بزند، توطئه و دسیسه کند و این اعمال او را به قدرت برساند؛ تمام این افعال خود در حکم فضیلت هستند، چرا؟ چون هدف وسیله را توجیه می‌کند. هدف، رسیدن به قدرت است و قدرت جزو سه فضیلت اصلی در این دنیا، پس این افعال (دروغ، تهمت
و ...) به‌عنوان وسیله رسیدن به قدرت، خود در حکم فضیلت هستند.
بنابراین نه‌تنها انجام آنها تقبیح نمی‌شود بلکه فعل این افعال جهت رسیدن به هدف لازم و ضروری است. این توجیه رسیدن به اهداف سه‌گانه (قدرت، ثروت و شهرت) در ساختار فکری ماکیاول است که امروزه در غرب به‌عنوان یکی از استراتژی‌‌های غالب رقابت سیاسی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در غرب همزمان با فرآیند جدایی دین از سیاست که در جنبش رفورماسیون آغاز شد، در جنش رنسانس نیز از سیاست، اخلاق‌زدایی شد. معنای فضیلت در عصر کلاسیک به تعریف فضیلت در کتاب «شهریار» ماکیاول تغییر یافت و کسب قدرت به عنوان مهم‌ترین فضیلت عصر مدرن راهکار‌های جدیدی پیدا کرد. با شیوع شیوه دموکراسی به عنوان مدل مدرن گردش نخبگان، کسب قدرت در چارچوب رقابت سیاسی انتخاباتی نهادینه شد. آرام آرام انتخاب زمامداران سیاسی توسط مردم به عنوان رایج‌ترین مدل انتقال قدرت در دیگر کشور‌ها تسری یافت و حال امروزه انتخابات در اکثریت مطلق کشور‌های جهان به عنوان اصلی‌ترین مدل انتقال قدرت نهادینه شده است. در ایران نیز برای انتقال قدرت از زمان مشروطیت تا به امروز این مدل با کیفیت‌های مختلف در گفتمان‌های قاجار، پهلوی و جمهوری‌اسلامی مورد استفاده قرار می‌گیرد. با وقوع انقلاب اسلامی و آغاز گفتمان جمهوری اسلامی در ایران، سیاست به صورت اخلاقی تعریف و رفتار‌های سیاسی به صورت عرفی در چارچوب
دینی – اخلاقی ضابطه‌مند شد. در نظام ارزشی گفتمان جمهوری‌اسلامی رقابت به رفاقت تعبیر می‌شد و حتی نخبگان سیاسی ما در پذیرش پست‌های مدیریتی به خاطر دغدغه پاسخگویی به خدا و خلق او وسواس نشان داده و بعضا از پذیرش مسؤولیت سر باز می‌زدند. حال بعد از گذشت سه دهه از عمر گفتمان جمهوری‌اسلامی، بعضی از نخبگان سیاسی کشور نه‌تنها در فکر رفاقت نیستند بلکه با بستن تدبیر و تعقل به جای رقابت، حذف و طرد یکدیگر را در مخیله خود می‌پردازند. ترور شخصیت، انتقادات همراه با هجو و بعضا فحاشی‌های سیاسی در سخنرانی‌های تبلیغاتی بعضی از کاندیداها آنقدر عمیق و گسترده بود که رهبر معظم انقلاب را مجبور به تذکر کردند. هدف در این مجال کوتاه تبار‌شناسی دلایل تبدیل گفتمان رفاقت سیاسی به هجویسم سیاسی نیست، بلکه معرفی ریشه‌های این ادبیات گفتاری در تاریخ اندیشه سیاسی جهان به همراه طرح چند سؤال است. مدل جدید گردش نخبگان یعنی نظام انتخاباتی از عصر مشروطه به بعد وارد کشور ایران شد. در ابتدا این الگوی رقابتی به عنوان مدل ضداستبدادی گزینش شد تا «امنیت» در حوزه‌های گوناگون را برای شهروندان به ارمغان بیاورد. الگوی رقابت سیاسی به عنوان یکی از معقول‌ترین الگوهای گردش نخبگان، دیگر مدل‌های حکومتی را که احتمال لغزیدن به باتلاق استبداد در آنها می‌رفت را کنار گذاشت و مدل معقول شده رقابت را در قالب انتخابات مردمی عرضه داشت، اما این مدل یعنی الگوی رقابت در قالب انتخابات نیز چارچوب خاص خودش را دارد. به عبارت دیگر «رقابت در چارچوب» و نه در ورای آن ضامن امنیت سیاسی است و فراتر از آن خود موجبات ناامنی ملی را به بار خواهد آورد. اقتباس این الگو از غرب در عصر مشروطیت با توجه به فضای سیاسی - فرهنگی آن زمان صورت گرفت. در فضایی که تقی‌زاده‌ها برای رسیدن به توسعه، نسخه «از نوک پا تا فرق سر غربی شدن» را می‌پیچیدند. تلاش‌های معدود بزرگانی چون شیخ‌فضل‌الله نوری نیز نتوانست به بومی کردن این اقتباس کمک چندانی کند و در نتیجه این فرآیند به ورود مدل سیاسی به همراه محتوای اندیشه غرب منتهی شد. اما گفتمان جمهوری اسلامی ایران با «نظام صدقی» خاص خود چه چارچوبی را برای «رقابت سیاسی»تعیین کرده است؟
آیا مدل اتخاذ شده در رقابت سیاسی ما ایرانیان باید همراه با درونمایه اندیشه مدرن غرب باشد؟ به عبارت دیگر آیا ماهیت رقابت سیاسی گفتمان حاضر ایران پیرو سیاست‌های ماکیاولیستی است؟ آیا رعایت «سیاست اخلاقی» و «رقابت مسالمت‌آمیز» که به عنوان اصلی‌ترین شروط نهادینه شدن «اصل رقابت» در جامعه است را در دستور کار خود دارید؟ آیا به این اصول که رقابت سیاسی نباید مرز‌های قانونی جامعه را مخدوش کند و به تضعیف، تهدید و نقض منافع ملی و استقلال کشور منجر شود، پایبند هستید؟ آیا به این اصل که رقابت شما نباید وفاق ملی را مخدوش کند، فکر می‌کنید؟
در یک کلام: آیا در سیاست‌های رقابت انتخاباتی شما در هماورد ریاست‌جمهوری «هدف وسیله را توجیه می‌کند؟» نگاه
کاندیداهای ریاست‌جمهوری بخوانند!
«هدف وسیله را توجیه می‌کند.» این جمله ماکیاولی سرآغاز تغییراتی در علم سیاست بود؛ تغییراتی که جنبش یعنی یکی از بال‌های مدرنیته در غرب را آفرید. پیامد این دگردیسی مفهومی در حوزه‌های سیاست، فرهنگ، دین، اخلاق و ... در نهایت از سیاست اخلاق‌زدایی کرد و در این حوزه به بازشناسی سه فضیلت بنیادین دست زد؛ کسب قدرت، ثروت و شهرت. این سه، فضیلت اصلی حوزه سیاست در دوران مدرن شد. ماکیاول معتقد بود هر اقدامی که انسان را به این سه هدف اصلی (قدرت، ثروت و شهرت) نزدیک کند در حکم فضیلت است. مثلا شخصی برای رسیدن به کرسی‌های قدرت در فرآیند انتخابات دروغ بگوید، تهمت بزند، توطئه و دسیسه کند و این اعمال او را به قدرت برساند؛ تمام این افعال خود در حکم فضیلت هستند، چرا؟ چون هدف وسیله را توجیه می‌کند. هدف، رسیدن به قدرت است و قدرت جزو سه فضیلت اصلی در این دنیا، پس این افعال (دروغ، تهمت
و ...) به‌عنوان وسیله رسیدن به قدرت، خود در حکم فضیلت هستند.
بنابراین نه‌تنها انجام آنها تقبیح نمی‌شود بلکه فعل این افعال جهت رسیدن به هدف لازم و ضروری است. این توجیه رسیدن به اهداف سه‌گانه (قدرت، ثروت و شهرت) در ساختار فکری ماکیاول است که امروزه در غرب به‌عنوان یکی از استراتژی‌‌های غالب رقابت سیاسی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در غرب همزمان با فرآیند جدایی دین از سیاست که در جنبش رفورماسیون آغاز شد، در جنش رنسانس نیز از سیاست، اخلاق‌زدایی شد. معنای فضیلت در عصر کلاسیک به تعریف فضیلت در کتاب «شهریار» ماکیاول تغییر یافت و کسب قدرت به عنوان مهم‌ترین فضیلت عصر مدرن راهکار‌های جدیدی پیدا کرد. با شیوع شیوه دموکراسی به عنوان مدل مدرن گردش نخبگان، کسب قدرت در چارچوب رقابت سیاسی انتخاباتی نهادینه شد. آرام آرام انتخاب زمامداران سیاسی توسط مردم به عنوان رایج‌ترین مدل انتقال قدرت در دیگر کشور‌ها تسری یافت و حال امروزه انتخابات در اکثریت مطلق کشور‌های جهان به عنوان اصلی‌ترین مدل انتقال قدرت نهادینه شده است. در ایران نیز برای انتقال قدرت از زمان مشروطیت تا به امروز این مدل با کیفیت‌های مختلف در گفتمان‌های قاجار، پهلوی و جمهوری‌اسلامی مورد استفاده قرار می‌گیرد. با وقوع انقلاب اسلامی و آغاز گفتمان جمهوری اسلامی در ایران، سیاست به صورت اخلاقی تعریف و رفتار‌های سیاسی به صورت عرفی در چارچوب
دینی – اخلاقی ضابطه‌مند شد. در نظام ارزشی گفتمان جمهوری‌اسلامی رقابت به رفاقت تعبیر می‌شد و حتی نخبگان سیاسی ما در پذیرش پست‌های مدیریتی به خاطر دغدغه پاسخگویی به خدا و خلق او وسواس نشان داده و بعضا از پذیرش مسؤولیت سر باز می‌زدند. حال بعد از گذشت سه دهه از عمر گفتمان جمهوری‌اسلامی، بعضی از نخبگان سیاسی کشور نه‌تنها در فکر رفاقت نیستند بلکه با بستن تدبیر و تعقل به جای رقابت، حذف و طرد یکدیگر را در مخیله خود می‌پردازند. ترور شخصیت، انتقادات همراه با هجو و بعضا فحاشی‌های سیاسی در سخنرانی‌های تبلیغاتی بعضی از کاندیداها آنقدر عمیق و گسترده بود که رهبر معظم انقلاب را مجبور به تذکر کردند. هدف در این مجال کوتاه تبار‌شناسی دلایل تبدیل گفتمان رفاقت سیاسی به هجویسم سیاسی نیست، بلکه معرفی ریشه‌های این ادبیات گفتاری در تاریخ اندیشه سیاسی جهان به همراه طرح چند سؤال است. مدل جدید گردش نخبگان یعنی نظام انتخاباتی از عصر مشروطه به بعد وارد کشور ایران شد. در ابتدا این الگوی رقابتی به عنوان مدل ضداستبدادی گزینش شد تا «امنیت» در حوزه‌های گوناگون را برای شهروندان به ارمغان بیاورد. الگوی رقابت سیاسی به عنوان یکی از معقول‌ترین الگوهای گردش نخبگان، دیگر مدل‌های حکومتی را که احتمال لغزیدن به باتلاق استبداد در آنها می‌رفت را کنار گذاشت و مدل معقول شده رقابت را در قالب انتخابات مردمی عرضه داشت، اما این مدل یعنی الگوی رقابت در قالب انتخابات نیز چارچوب خاص خودش را دارد. به عبارت دیگر «رقابت در چارچوب» و نه در ورای آن ضامن امنیت سیاسی است و فراتر از آن خود موجبات ناامنی ملی را به بار خواهد آورد. اقتباس این الگو از غرب در عصر مشروطیت با توجه به فضای سیاسی - فرهنگی آن زمان صورت گرفت. در فضایی که تقی‌زاده‌ها برای رسیدن به توسعه، نسخه «از نوک پا تا فرق سر غربی شدن» را می‌پیچیدند. تلاش‌های معدود بزرگانی چون شیخ‌فضل‌الله نوری نیز نتوانست به بومی کردن این اقتباس کمک چندانی کند و در نتیجه این فرآیند به ورود مدل سیاسی به همراه محتوای اندیشه غرب منتهی شد. اما گفتمان جمهوری اسلامی ایران با «نظام صدقی» خاص خود چه چارچوبی را برای «رقابت سیاسی»تعیین کرده است؟
آیا مدل اتخاذ شده در رقابت سیاسی ما ایرانیان باید همراه با درونمایه اندیشه مدرن غرب باشد؟ به عبارت دیگر آیا ماهیت رقابت سیاسی گفتمان حاضر ایران پیرو سیاست‌های ماکیاولیستی است؟ آیا رعایت «سیاست اخلاقی» و «رقابت مسالمت‌آمیز» که به عنوان اصلی‌ترین شروط نهادینه شدن «اصل رقابت» در جامعه است را در دستور کار خود دارید؟ آیا به این اصول که رقابت سیاسی نباید مرز‌های قانونی جامعه را مخدوش کند و به تضعیف، تهدید و نقض منافع ملی و استقلال کشور منجر شود، پایبند هستید؟ آیا به این اصل که رقابت شما نباید وفاق ملی را مخدوش کند، فکر می‌کنید؟
در یک کلام: آیا در سیاست‌های رقابت انتخاباتی شما در هماورد ریاست‌جمهوری «هدف وسیله را توجیه می‌کند؟» ارسال نظر
پربیننده