همه اهالی «پاپ» هم برایم شمشیر بکشند مهم نیست

حمزه امجدیان با توجه به اینکه تخصص شما بیشتر در موسیقی نواحی است، چرا چند سالی است بیشتر در موسیقی اصیل ایرانی و آواز کار می‌کنید؟ بله، من اصالتا بختیاری هستم و همیشه هم گفته‌ام که افتخار می‌کنم در زمینه موسیقی بختیاری فعالیت ‌کرده و می‌خوانم. پدرم محقق موسیقی بختیاری و نوازنده تار و سال‌ها مسؤول بخش فرهنگی اداره فرهنگ و ارشاد الیگودرز بوده‌است. خانواده ما در مجموع خانواده‌ای فرهنگی و اهل هنر است. من هم با موسیقی بختیاری کارم را شروع کردم و یکی از ساخته‌های بختیاری را هم به عنوان قطعه‌ای ملی و با عنوان بهار در قطعات ارکستر ملی ثبت کردیم. من آنچنان هم از موسیقی بختیاری فاصله نگرفته‌ام و سعی کرده‌ام همیشه به موسیقی این سرزمین خدمت کنم. کما اینکه در سریال «خانه‌ای در تاریکی» چند قطعه خواندم که سعید انصاری آنها را تنظیم کرده بود. در حال حاضر هم آلبومی بختیاری آماده انتشار دارم که آهنگ‌های آن از آهنگ‌های فولکلور بختیاری است و هادی منتظری آنها را تنظیم کرده ا‌ست. یک قطعه هم با آقای پدرام درخشانی در آلبوم «رومی2» خوانده‌ام. اما مدتی است بیشتر روی آواز و تصانیف ایرانی کار می‌کنید؟ نه، من همیشه موسیقی ملی و نواحی را در کنار هم کار کرده‌ام ولی به دلیل اطلاع‌رسانی ضعیف این تصور از من در ذهن خیلی‌ها به وجود آمده است. شما خودتان را نبینید که این مسائل را با اشتیاق پیگیری می‌کنید و گفت‌و‌گو با هنرمندان دارید، خیلی‌ها هستند که نسبت به این مسائل بی‌تفاوتند و همه هنرمندان از این عدم اطلاع‌رسانی گله‌مندند. جامعه باید هنرمندش را در زمان خودش بشناسد و این ضعف بزرگی در امور رسانه مثل تلویزیون و روزنامه و... است. با توجه به این مشکلات چرا باز هم سراغ موسیقی و آن هم آواز ایرانی که از سخت‌ترین فعالیت‌های موسیقی است و هر کسی نمی‌تواند در آن بدرخشد، رفتید؟ من همیشه عشقم این بود که در زمینه موسیقی اصیل سرزمین خودم فعالیت کنم و از کودکی هم صدای استاد شجریان همیشه در خانه ما طنین‌انداز بود. از کودکی آرزویم این بود که استاد شجریان را ببینم و خدمت ایشان بروم. این آرزو با لطف خدا و لطف استاد در سال 1372 برآورده شد و همچنان در خدمت ایشان هستم. جایگاه آواز ایرانی را در بین مردم ایران چطور می‌بینید؟ خب الان که موسیقی پاپ خیلی زیاد شده و سلیقه مردم ما نزول پیدا کرده است، اکثرا سطحی‌نگر شده‌اند و این سطحی‌نگری باعث می‌شود که موارد اصلی کنار روند و بیشتر فرعیات مورد توجه قرار گیرد. البته ایرادی ندارد سلیقه‌ها معطوف به موسیقی پاپ باشد، ولی از نوع خوب و واقعی آن. موسیقی سنتی ما هم یک‌جور پاپ است. پاپ از پاپیولار می‌آید که به معنای مردمی است. موسیقی اصیل ما هم مردمی است. موسیقی استاد شجریان هم که مردم گوش می‌دهند، مردمی است. ما یک موسیقی دستگاهی داریم که شامل 7 دستگاه و 12 مقام و... است و این جزو موسیقی اصیل ما است اما نامگذاری موسیقی پاپ امروز در واقع نامگذاری روی شعر‌هایی خیلی ساده، محاوره‌ای و عامیانه است که آهنگی روی آن پیاده می‌کنند و می‌شود پاپ! دیگر کسی هم دنبال یادگیری خواندن و آواز نمی‌رود. آواز خواندن کار مشکلی است و راه خیلی سختی را باید برای آن طی کرد. امروز دیگر کسی تحمل و تب و تاب پیمودن این مسیر را ندارد و در واقع در این راه قدم گذاشتن دل شیر می‌خواهد. چون می‌دانی بزرگان در این راه فعالیت می‌کنند و اگر بخواهی خودت را با آنها قیاس کنی یک چیز بی‌معنی می‌شود. اصلا پا جای پای کسی گذاشتن کار اشتباهی و از ریشه غلط است. هیچ‌کس نمی‌تواند پا جای پای کسی دیگر بگذارد. هرکسی کاراکتر و شخصیت خودش را دارد. خیلی‌ها طرف آواز نمی‌روند و اگر می‌روند اواسط راه منصرف می‌شوند. باید یک طلبه واقعی هنر و آواز باشی که بتوانی دنبال آن بروی. من سطح آوازی ایران را از لحاظ آواز خواندن خواننده‌هایی که الان فعالیت می‌کنند، خوب نمی‌بینم. منظورتان از خواننده‌ها، خواننده‌های جوان و هم‌نسل خودتان است؟ خیر. خواننده‌های باتجربه و شناخته شده به‌جز استاد شجریان و یکی، دو نفر دیگر هم هستند. استاد شجریان، تکنیکی‌ترین فرد و سلطان آواز در کشور ما هستند. من به همه احترام می‌گذارم اما کسی که از همه لحاظ(انتخاب شعر و...) کامل باشد، نداریم. آواز فقط به معنای آواز خواندن نیست. خواننده خوب حاصل انتخاب درست شعر، کاراکتر اجتماعی خوب، تکنیک خوب و شخصیت خوب است. مجموع اینهاست که خواننده‌ای می‌شود، استاد شجریان. فقط خواندن کافی نیست. به نظر من تنها نمونه‌ای که در زمان حیات خودش اسطوره شده است؛ استاد محمدرضا شجریان است. در جوان‌ها چطور؟ کسی را نمی‌بینم یا اگر هم هست من ندیده و نشنیده‌ام. خیلی از خوانندگان جوان ما یک تحریر درست نمی‌تواننداجرا کنند. خوانندگان ارکستر ملی هم؟ دوست ندارم روی شخص یا اشخاصی نظر بدهم کمااینکه آنها از دوستان من هستند و در ارکستر ملی هم خواننده‌ها بیشتر تصنیف می‌خوانند نه آواز. تصنیف را هم اکثر خواننده‌ها خوب می‌خوانند اما در کل جوان‌ها در اجرای تصانیف چه با صدا‌سازی چه با تقلید، بد کار نمی‌کنند. دلیل اینکه در نسل جدید کسی آنطور که باید در آواز ندرخشیده، چیست؟ اولاً تکنیک درست نیست. مسیر هم، ‌مسیر سختی است؛ شخصیت اجتماعی، افتادگی و تواضع می‌خواهد. اکثر جوان‌هایی که در موسیقی، چه در زمینه آواز و چه در زمینه نوازندگی فعالیت می‌کنند، متأسفانه خیلی زود به یک خودبزرگ‌بینی می‌رسند و مغرور می‌شوند که غیر از خودشان هیچ‌کس را نمی‌بینند. این بزرگ‌ترین ضعف بین جوانان است و باعث شده‌است رشد نکنیم. شما اشاره‌ای کردید به سطحی‌نگری مردم، دلیل این سطحی‌نگری از نظر شما چیست؟ البته صرفاً منظورم سطحی‌نگری در زمینه موسیقی است. ذائقه اکثر مردم خیلی ساده و سطحی شده. دلیلش هم این است که همه‌کس شعر حافظ را متوجه نمی‌شود حتی همه سعدی، مولانا، حافظ و... را نمی‌شناسند. دلایل اینها چیست؟ عدم آشنایی مردم با شعرا و اشعار سرزمین فرهنگی ایران است. یعنی سواد مردم پایین آمده است؟ منظورم سواد شعری است و معتقدم مطالعه و تحقیق در زمینه شعر ضعیف است چون هر کسی نمی‌تواند حافظ را آنطور که باید معنی و تفسیر کند. موسیقی هم همینطور است. شما وقتی زمان بگذرد و فقط در یک محیط قرار بگیرید، هرچقدر هم که آدم سرسختی باشید تابع محیط می‌شوید؛ خواهی نشوی رسوا، همرنگ جماعت شو! وقتی که این‌قدر موسیقی معمول و بد چه از کانال‌های تلویزیون داخلی و چه ماهواره‌‌ای می‌شنویم، وقتی که یکهزار بار آنها را گوش می‌دهیم، اینها بالاخره روی ذهن تأثیر می‌گذارد و باعث می‌شود که به آنها اکتفا کنیم و بگوییم همین است دیگر، چه کار کنیم!؟ وقتی شما در یک خانه باشی و درها را رویت قفل کنند، ‌فقط یک گونی برنج باشد و چند بسته گوشت،‌ مگر غذای دیگری به جز برنج و گوشت، نهایتا کباب تابه‌ای می‌توانی درست ‌کنی؟ وقتی که مواد لازم در دسترس نباشد چیزی دیگری می‌توان تهیه کرد؟ موسیقی و گوش مردم هم،‌ همین‌طور است. مردم وقتی عادت می‌کنند هر روز یکسری آهنگ‌های ضعیف و تکراری را بشنوند معلوم است که به جای آنکه سلیقه‌شان رشد کند، نزول می‌یابد. من واقعا به این فضا معترضم. اعتراض به شخص خاصی ندارم، اما بالاخره عده‌ای این فضا را ایجاد می‌کنند. اسپانسر‌ها الان به جای اینکه روی موسیقی خوب اصیل سرمایه‌گذاری کنند همه به موسیقی پاپ رو آورده‌اند. موسیقی‌ای که نه شعرش معنی و سر و ته دارد، نه آهنگش و نه خواننده‌اش،‌ خواننده حرفه‌ای است. این یک واقعیت است و هیچ ابایی از این حرف ندارم. همه پاپی‌ها هم برایم شمشیر بکشند برایم مهم نیست. چون هرچیزی نوع خوبش لذت دارد. نه‌اینکه پاپ روی سلیقه مردم تأثیر بگذارد و موسیقی اصیل ما زیر سؤال برود. موسیقی‌ای که سال‌ها باعث افتخار این سرزمین بوده است. مقصر اینکه مردم کارهای ضعیف و تکراری می‌شنوند، کیست؟ رسانه‌هایی مثل تلویزیون، رادیو و... چه تلویزیون‌های داخلی و چه تلویزیون‌های خارجی که متعلق به ایران هستند، شبکه‌های ماهواره‌ای و... شما ببینید دائم ساز‌های اروپایی و غربی از تلویزیون‌های ماهواره نشان داده می‌‌شود اما ما ساز اصیل و زیبای خودمان را در تلویزیون نشان نمی‌دهیم. چرا ما نباید در صدا و سیما یک شبکه موسیقی داشته باشیم؟ حالا کانال هم نه، هفته‌ای یک برنامه داشته باشیم...! بله. به قول شما یک‌ برنامه دو، سه ساعته داشته باشیم که هنرمندان خوب و ماندگار ما، از قدیم تا امروز را توأمان معرفی و آثارشان را پخش کند. نه اینکه مثلا ما هم یکصد سال‌مان شد آثارمان را پخش کنند و فقط آثار گذشته را پخش کنند. بد نیست خاطره‌ای را تعریف کنم که هم اسفبار و هم خنده‌دار است. یک روز یکی از آشنایان به من گفت:‌ رفته بودم به یک میهمانی و آنجا یکی بود عجب ویولنی می‌زد (با دستش یک ساز مثل تار را نشان می‌دهد!)! اینکه کسی هنوز تار را از ویولن تشخیص نمی‌دهد به خاطر چیست؟ چون ساز را ندیده است. حق هم دارد. وقتی رحمی به رشته موسیقی نمی‌شود، چه فایده‌ای دارد هزار تا نشریه هم لطف کنند و با هنرمندان مصاحبه کنند؟ نکته دیگری که در نسل جدید هنرمندان آواز ایران وجود دارد این است که همه یک سبک را دنبال می‌کنند و صدای جدیدی هنوز به‌وجود نیامده است! چون همه تقلید کورکورانه و اشتباه می‌کنند. باید این خصلت طوطی‌واری را از خود دور کنیم. تقلید از استاد، خوب است به شرط اینکه عین آن موسیقی و استایل را کپی‌برداری کنید تا اول بشوی استادت، بعد خودت یک چیز‌هایی را خودت به‌دست بیاوری که بشوی خودت. من تا یک زمان صددرصد فقط از استادم تقلید می‌کردم البته هنوز خودم را شاگرد استاد شجریان می‌دانم و الان یک چیزهای دیگری را به خواندنم اضافه کرده‌ام تا بشوم خودم. همیشه که نمی‌توانم (سینا سرلک) مقلد استاد شجریان بمانم. من اگر از آنها تقلید کنم کار مهمی نکرده‌ام، اما تا جایی باید تقلید کنم که استادم را صددرصد کپی کنم و آن شیوه و حالت آواز و زمانبندی و استایل آوازی را کپی کنم. بعد روی آنها کار کنم و چیز‌های جدیدی به آن اضافه کنم که از قاعده اصلی خارج نباشد. استاد شجریان هم در زمان جوانی‌‌اش از چند استاد زمان خودش تقلید کردند و شیوه خودشان را به‌دست آوردند. وقتی که سر تمرین شما با ارکستر ملی بودم یک جاهایی صدای شما خیلی به همایون نزدیک بود... خب همایون مثل برادر بزرگ تر من است و گذشته ازاین او را از نظر آوازی و شخصیتی خیلی دوست دارم. در عین اینکه هر دو شیوه استاد شجریان را در کنار استاد یاد گرفته‌ایم، مسلما یک جاهایی صدایمان شبیه می‌شود. هر دو جوان هستیم و ممکن است رِنج صدای ما در یک جاهایی به دلیل تقلید از آن شیوه، شبیه هم باشد اما صدایم شبیه همایون عزیز نیست، تجربه و سن او از من بیشتر است. استاد شجریان در کارگاه‌های آوازی فقط شیوه خودشان را تدریس می‌کنند؟ بله. و این شباهت بین شاگردان، به این دلیل است که فقط شیوه خود را تدریس می‌کنند و شیوه استادان دیگر را آموزش نمی‌دهند؟ شیوه‌ای بهتر از شیوه استاد شجریان وجود ندارد؛ آنچه خوبان همه دارند، تو یکجا داری. استاد شجریان مصداق همین قضیه است. ایشان گنجینه‌ای است از تمامی استادان آواز قدیم. برهمین اساس هم معتقدم شیوه‌ای را ارائه داده‌اند که هیچ شیوه‌ای‌ از آن بالاتر نیست. هنوز هم در کارگاه‌های استاد شرکت می‌کنید؟ بله. از ابتدا در این کارگاه‌ها شرکت و افتخار می‌کنم در کنار استاد هستم. چرا معمولا در کارهایتان از سوی آهنگساز دعوت می‌شوید و آلبومی را خودتان رهبری نمی‌کنید؟ بله. معمولا دعوت می‌شوم. باید ابتدا به جایگاهی رسیده باشم، تا کاری را رهبری و افراد را دور هم گرد‌آوری کنم،ادعایی هم در این زمینه ندارم اما همین که خواننده «ارکستر ملی» و گروه «استادان» هستم و سال‌ها با گروه‌های خوبی کار کرده‌ام باعث شده‌است اگر به یک آهنگساز خوب پیشنهاد دهم اگر سلیقه‌ اش با من یکی باشد، همکاری را بپذیرد. تصمیم ندارید با گروه خاصی کار کنید؟ گروه خاصی نه. یک مشکلاتی وجود دارد؛ همان ادعاها و مسائلی که گفتم. من صبرم در کار زیاد است. آدم با خیلی از هنرمندان که از خودش سطح کاری پایین‌تری دارند، نباید کار کند. چون آدم وقتی در کارش خوب جلو می‌رود و به جایی می‌رسد که توقع جامعه از او بالا می‌رود، نباید خود را خراب کند. باید خود را بالا کشید. با گروه‌های ضعیف نباید کار کرد، آهنگ ضعیف نباید خواند، شعر بد نباید انتخاب کرد. اینها را یک خواننده که رو به رشد است باید رعایت کند. ما گروه خوب زیاد داریم و همین که در کنار گروه استادان و ارکستر ملی بوده‌ام، برایم افتخار است. اینکه بین این همه خواننده هم من را انتخاب کرده‌اند، حتما دلایلی داشته که باید از خود آنها پرسید. به نظر خودتان چه دلیلی داشته؟ خب اگر بگویم از خود تعریف کردن است و درست نیست. ولی در کل دوست ندارم با گروه ضعیف کار کنم. چرا برای گروه‌های خوبی مثل دستان که با خوانندگان جوان مثل همایون و... بیشتر کار می‌کنند، نمی‌خوانید؟ اینها بیشتر مسائل ارتباطی است. کسی ممکن است ارتباطی با یکی از اعضای گروهی داشته باشد و جلسه‌ای، احوالپرسی ای و....بعد طرف می‌شود خواننده گروه! یک موقع هم کسی مثل همایون را خودشان انتخاب می‌کنند چون همایون آن ارزش‌هایی را که باید داشته باشد، دارد. همایون هم فرزند اخلاقی و هم فرزند هنری شجریان است. شیوه همان شیوه است با یک حال و هوای جوان‌تر. این آدم شایستگی‌اش را دارد که در گروه دستان بخواند. ولی خب بعضی‌ها اگر در گروه دستان یا گروه‌های خوب دیگری می‌خوانند، مربوط به یک سری روابط‌ است. من از این روابط پشت پرده کاملا آگاهم و خیلی هم دوست ندارم در این‌ باره صحبت کنم. فکر می‌کنم با همین حرف‌ها آنهایی که باید بفهمند منظورم را می‌فهمند. به‌طور کلی از باندبازی و پارتی‌بازی خوشم نمی‌آید، چراکه معتقدم اگر تو ارزش کار هنری نداشته باشی مردم می‌فهمند، هر چقدر هم به زور بخواهی خودت را بین مردم جا بدهی فایده ندارد. تصمیم‌گیرنده نهایی مردم هستند، زمان همه چیز را ثابت می‌کند. ولی این ممکن است معرفی خوبی برای حمایت از جوانان باشد. مثل دعوت شما به ارکستر ملی، کسی شما را به استاد فخر‌الدینی معرفی کرد؟ نه. خود آقای فخر‌الدینی در محفلی در منزل دکتر شکیبی مرا دیدند. آن شب با تنبک که ساز تخصصی‌ام بود می‌خواندم. به‌طور اتفاقی استاد فخر‌الدینی هم آنجا بودند. این قضیه مربوط به چه سالی است؟ فکر می‌کنم 8 سال پیش. من درگیر خدمت سربازی‌ بودم که استاد به من پیشنهاد همکاری دادند و متأسفانه نشد. بعد از آن استاد فخر‌الدینی را دیدم، به من گفتند برای ارکستر بخوانم و این افتخار بزرگی برای من بود. بعد از مدتی وقفه در همکاری‌ام با ارکستر ملی مجددا استاد فخر‌الدینی را در کارگاه استاد شجریان دیدم و دوباره همکاری ما شکل گرفت. ایشان امر کردند که با ارکستر ملی همکاری کنم و من با کمال میل و افتخار پذیرفتم. همکاری شما با ارکستر ملی مثل خوانندگان دیگر ارکستر، با بالا رفتن فعالیت‌هایتان با گروه‌های دیگر قطع می‌شود یا همچنان در کنار ارکستر هستید. آیا ارکستر برایتان در اولویت قرار دارد؟ ارکستر ملی را خیلی دوست دارم و دلیلی ندارد همکاری‌ام را با آن قطع کنم. ارکستر ملی یک تیم ملی موسیقی سرزمین ایران است و حضور در این ارکستر برایم افتخار است که به همت استاد فخرالدینی این ارکستر تا امروز پابرجاست. امیدوارم همکاری همچنان ادامه داشته باشد. از خوانندگان دیگر ارکستر خبری ندارید؟ فقط علیرضا قربانی دوست من است و گاهی با هم تماس داریم ولی با بقیه خواننده‌ها تماسی ندارم. در چه گروهی دوست دارید بخوانید؟ در گروه‌های امروز که گروه خاصی مدنظرم نیست ولی دوست داشتم در عارف و شیدا باآنسامبل اصلی‌اش بخوانم. اما گروه‌های خوبی مثل دستان، کامکارها، شمس و.. داریم. اینها همه گروه‌های خیلی خوبی هستند اما من همه نوع سلیقه آهنگسازی و ترکیب‌بندی را دوست ندارم. اما در برنامه‌هایتان با ارکستر ملی قطعات مختلفی را از آهنگسازان مختلف اجرا می‌کنید. هر قطعه‌ای را نمی‌خوانم. قطعات را انتخاب می‌کنم. استاد فخرالدینی لطف می‌کنند و آنقدر فهم و کمال هنری و انسانی دارند که دست و بال مرا بازمی‌گذارند و با مهربانی لطف می‌کنند و کار را به ما می‌دهند گوش کنیم و قطعاتی را که حس و حال بیشتری دارند انتخاب می‌کنم و می‌خوانم. همکاری شما با آقای ساکت در کارهای قبلی‌تان به چه صورت بود؟ من شاگرد استاد ساکت بودم و دوره ابتدایی و متوسطه تار را در محضر ایشان یاد گرفتم. با توجه به اینکه در حال حاضر در زمینه آموزش آواز هم فعالیت دارید، فکر می‌کنید در آینده بیشتر به مساله آموزش آواز بپردازید یا خواندن آواز؟ با آموزش خیلی میانه خوبی ندارم. آموزش آدم را ضعیف می‌کند چراکه روی شیوه و توانایی تاثیر می‌گذارد. وقتی با کسانی که از خودت مهارت کمتری دارند تماس داری خود به خود این ذهنیت به وجود می‌آید که تو همه را بلدی و شده‌ای معلم هنر. من هنر را برای معلم شدن یاد نگرفتم و اگر فقط روی آموزش وقت بگذارم به تمرین و کارهای دیگرم لطمه می‌زند. من هنر را به خاطر رسیدن به مدارج بالای هنری فرا گرفته‌ام و دنبال می‌کنم. برنامه‌های آینده‌تان چیست؟ زیاد به آینده فکر نمی‌کنم. بیشتر به زمان حال می‌رسم چون اگر آینده‌ای باشد سازنده‌اش زمان حال است و چند آلبوم را آماده کردم که بزودی منتشر می‌شوند که «رومی2»، «افسانه عشق»، «راز پرواز»، «یکی است چون سبوی تشنه» و... از جمله آنها هستند.