« هنر محیطی» چیست؟(1)
ارتباط هنرمندانه با طبیعت
«هنر محیطی» یکی از سرفصل‌های هنرهای نو محسوب می‌شود که به واسطه گستردگی مفهوم در برخورد ابتدایی، ورود حرفه‌ای به زیرفصل‌های آن کمی تحت‌الشعاع تصورات و تعبیرات غلط از این شاخه هنری قرار می‌گیرد. اما در کلی‌ترین حالت می‌توان گفت که «هنر محیطی» روشی است برای بهبود و ارتقای رابطه ما با طبیعت، اما اينكه چه مشخصه‌ها و اهدافي را مي‌توانیم براي آن متصور شويم بحثي است كه در ادامه اين نوشتار به آن خواهيم پرداخت. همچنين بحث پيرامون واژه و گرايش‌هاي مختلف اين هنر نيز نكته ديگري است كه بر اساس مقاله‌اي از سايت موزه سبز (Greenmuseum.org) در این مختصر، گردآوري و تدوين شده است. از مشخصه‌های هنر محیطی که برای درک صحیح‌تر این حوزه می‌تواند موثر واقع شود، می‌توان به سه مشخصه زیر اشاره کرد:
1- گذرا بودن و تغییرشکل‌های آنی و زودگذر.
2- تعریف کار برای مکانی خاص؛ (نوعی هماهنگی بین بخشی از محیط با اثر خلق شده یاsite specific) (.
3- همکاری هنرمند با فعالان حیطه‌های دیگر مثل دانشمندان، پژوهشگران، آموزگاران و ... .
در کنار این مشخصه‌ها اهداف و ویژگی‌های «هنر محیطی» را نيز می‌توان در چهار سرفصل اصلی طبقهبندی کرد:
1- هنر محیطی، طبیعت و فرآیندهای آن را تفسیر کرده و درباره آنها اطلاع‌رسانی می‌کند.
2- دغدغه هنر محیطی، مواد و نیروهای طبیعی است، پس آثار هنری خلق شده در این حوزه گاه متأثر از نیروهای طبیعی مثل باد، باران، صاعقه، زمین‌لرزه
و ... است.
3- هنر محیطی، دیدی جدید از رابطه انسان با طبیعت در برابرمان قرار داده و راهکارهایی نو برای همزیستی با محیط اطراف در اختیارمان می‌گذارد.
4- هنر محیطی، گاه در مسیر احیا و بازآفرینی محیط‌های آسیب‌دیده قرار می‌گیرد. برای نمونه، اکوسیستم‌های آسیب‌دیده را به روش‌های هنری و زیباشناختی، احیا و بازآفرینی می‌کند.
مواردی که بیان شد، بخشی از ویژگی‌ها یا اهداف خلق یک اثر محیطی است اما در این حوزه تعاریف متنوعی دیده می‌شود یا به دیگرسخن، با واژه‌های مختلفی مواجه می‌شویم که هر یک به وجهی از وجوه این هنر اشاره دارند. در این مختصر و به زبانی ساده به بررسی برخی از این واژه‌ها و اصطلاحات می‌پردازیم تا در ادامه مباحث طرح شده در این ستون، بر بستری تعریف شده و معین به ارائه آخرین نظرات و تحولات ثبت شده در عرصه هنرهای محیطی پرداخته باشیم.
آشنایی با برخی اصطلاحات‌هنر محیطی
هنر محیطی (Environmental Art): اغلب شامل دغدغه‌های اکولوژیکال (بوم‌شناختی) است اما این تنها خصیصه قابل بیان این نوع هنر نبوده و این‌گونه هنری تعاریف متنوع و متغیری داشته است. این تنوع توصیف‌ها از نخستین روزهای پیدایش واژه (که بیشتر ایده‌های هنری هنرمند مد نظر بود) تا به امروز که بیشترین دغدغه‌اش حفظ محیطزیست است، وجود داشته است. تفاوت لغوی Environmental و Ecological بیشتر به تفاوت محیط و فضا برمی‌گردد. در تعریف لغوی واژه اکولوژیکال، مشخصا به اکوسیستم‌ها و چرخه‌های زیست‌محیطی و ارتباط متقابل ارگانیسم‌های زنده در محیط توجه می‌شود ولی در تعریف لغوی واژه Environmental، بیشتر هر نوع شرایط و فضای خارجی را مدنظر داریم. پس این واژه عمومی‌تر بوده و دامنه‌ای از فضا تا اکوسیستم‌ها را دربر می‌گیرد. حتی مواردی چون سیاست‌های انرژی، بازیافت کاغذ و حیات ریزارگانیسم‌ها قابلیت آن را دارند تا در لوای واژه Environmental، طبقهبندی شوند.
هنر بوم‌شناختی (Eco Art): این واژه در واقع خلاصه «اکولوژیکال آرت» است. این شاخه از هنر به جنبشی اشاره دارد که به مسائل زیست‌محیطی حساس بوده و معمولا متضمن همکاری هنرمند با دیگران و به بیان دیگر مشارکتی است. رویکرد بازیافت یا احیای محیط و طبیعت، یکی از متداول‌ترین رویکردهای این شاخه به‌حساب می‌آید. همچنین در این شاخه، دوست‌داری محیطزیست، خود به مثابه روش و متد، نقش مهمی ایفا می‌کند. در این شاخه، کارکرد در مرتبه اول قرار داشته و بر فرم برتری دارد. به‌دیگرسخن، «کارکرد» مورد نظر است که استفاده از فرمی خاص را اجتناب‌ناپذیر می‌کند.
هنر ترمیمی (Restoration Art): به شاخه‌ای از هنر اطلاق می‌شود که بازیابی و ترمیم طبیعت آسیب‌دیده و اکوسیستم‌های صدمه‌خورده یا حتی آلوده را وجه همت خود قرار داده و در این راستا عمل می‌کند. البته این شاخه را معمولا شکلی از اکوآرت می‌دانند.
اکونشن آرت :(Ecovention Art) از ترکیب دو واژه «زیست‌محیط(Ecology)» و «ابداع(Envention)» به وجود آمده و به گرایشی از هنر زیست‌محیطی اشاره دارد که بیشتر هنرمند محور است و کمتر مشارکتی. این شاخه هنری با هدف تغییر شکل فیزیکی یک زیست‌بوم مشخص، راهکاری خلاقانه را در پیش می‌گیرد. البته باید توجه داشت که این واژه، واژه‌ای نو است و بسیاری از کارهایی را که روزی با عناوین دیگر از قبیل «لندآرت» نامیده می‌شدند، امروز و با این اصطلاح شناخته می‌شوند. این شاخه هنری بیشتر متضمن ارائه اثر (مثلا در نمایشگاه) است و امروز و با گسترش موج موسوم به ارائه‌گری، بیشتر مورد اقبال واقع شده است. ارتباط هنرمندانه با طبیعت
« هنر محیطی» چیست؟(1)
ارتباط هنرمندانه با طبیعت
«هنر محیطی» یکی از سرفصل‌های هنرهای نو محسوب می‌شود که به واسطه گستردگی مفهوم در برخورد ابتدایی، ورود حرفه‌ای به زیرفصل‌های آن کمی تحت‌الشعاع تصورات و تعبیرات غلط از این شاخه هنری قرار می‌گیرد. اما در کلی‌ترین حالت می‌توان گفت که «هنر محیطی» روشی است برای بهبود و ارتقای رابطه ما با طبیعت، اما اينكه چه مشخصه‌ها و اهدافي را مي‌توانیم براي آن متصور شويم بحثي است كه در ادامه اين نوشتار به آن خواهيم پرداخت. همچنين بحث پيرامون واژه و گرايش‌هاي مختلف اين هنر نيز نكته ديگري است كه بر اساس مقاله‌اي از سايت موزه سبز (Greenmuseum.org) در این مختصر، گردآوري و تدوين شده است. از مشخصه‌های هنر محیطی که برای درک صحیح‌تر این حوزه می‌تواند موثر واقع شود، می‌توان به سه مشخصه زیر اشاره کرد:
1- گذرا بودن و تغییرشکل‌های آنی و زودگذر.
2- تعریف کار برای مکانی خاص؛ (نوعی هماهنگی بین بخشی از محیط با اثر خلق شده یاsite specific) (.
3- همکاری هنرمند با فعالان حیطه‌های دیگر مثل دانشمندان، پژوهشگران، آموزگاران و ... .
در کنار این مشخصه‌ها اهداف و ویژگی‌های «هنر محیطی» را نيز می‌توان در چهار سرفصل اصلی طبقهبندی کرد:
1- هنر محیطی، طبیعت و فرآیندهای آن را تفسیر کرده و درباره آنها اطلاع‌رسانی می‌کند.
2- دغدغه هنر محیطی، مواد و نیروهای طبیعی است، پس آثار هنری خلق شده در این حوزه گاه متأثر از نیروهای طبیعی مثل باد، باران، صاعقه، زمین‌لرزه
و ... است.
3- هنر محیطی، دیدی جدید از رابطه انسان با طبیعت در برابرمان قرار داده و راهکارهایی نو برای همزیستی با محیط اطراف در اختیارمان می‌گذارد.
4- هنر محیطی، گاه در مسیر احیا و بازآفرینی محیط‌های آسیب‌دیده قرار می‌گیرد. برای نمونه، اکوسیستم‌های آسیب‌دیده را به روش‌های هنری و زیباشناختی، احیا و بازآفرینی می‌کند.
مواردی که بیان شد، بخشی از ویژگی‌ها یا اهداف خلق یک اثر محیطی است اما در این حوزه تعاریف متنوعی دیده می‌شود یا به دیگرسخن، با واژه‌های مختلفی مواجه می‌شویم که هر یک به وجهی از وجوه این هنر اشاره دارند. در این مختصر و به زبانی ساده به بررسی برخی از این واژه‌ها و اصطلاحات می‌پردازیم تا در ادامه مباحث طرح شده در این ستون، بر بستری تعریف شده و معین به ارائه آخرین نظرات و تحولات ثبت شده در عرصه هنرهای محیطی پرداخته باشیم.
آشنایی با برخی اصطلاحات‌هنر محیطی
هنر محیطی (Environmental Art): اغلب شامل دغدغه‌های اکولوژیکال (بوم‌شناختی) است اما این تنها خصیصه قابل بیان این نوع هنر نبوده و این‌گونه هنری تعاریف متنوع و متغیری داشته است. این تنوع توصیف‌ها از نخستین روزهای پیدایش واژه (که بیشتر ایده‌های هنری هنرمند مد نظر بود) تا به امروز که بیشترین دغدغه‌اش حفظ محیطزیست است، وجود داشته است. تفاوت لغوی Environmental و Ecological بیشتر به تفاوت محیط و فضا برمی‌گردد. در تعریف لغوی واژه اکولوژیکال، مشخصا به اکوسیستم‌ها و چرخه‌های زیست‌محیطی و ارتباط متقابل ارگانیسم‌های زنده در محیط توجه می‌شود ولی در تعریف لغوی واژه Environmental، بیشتر هر نوع شرایط و فضای خارجی را مدنظر داریم. پس این واژه عمومی‌تر بوده و دامنه‌ای از فضا تا اکوسیستم‌ها را دربر می‌گیرد. حتی مواردی چون سیاست‌های انرژی، بازیافت کاغذ و حیات ریزارگانیسم‌ها قابلیت آن را دارند تا در لوای واژه Environmental، طبقهبندی شوند.
هنر بوم‌شناختی (Eco Art): این واژه در واقع خلاصه «اکولوژیکال آرت» است. این شاخه از هنر به جنبشی اشاره دارد که به مسائل زیست‌محیطی حساس بوده و معمولا متضمن همکاری هنرمند با دیگران و به بیان دیگر مشارکتی است. رویکرد بازیافت یا احیای محیط و طبیعت، یکی از متداول‌ترین رویکردهای این شاخه به‌حساب می‌آید. همچنین در این شاخه، دوست‌داری محیطزیست، خود به مثابه روش و متد، نقش مهمی ایفا می‌کند. در این شاخه، کارکرد در مرتبه اول قرار داشته و بر فرم برتری دارد. به‌دیگرسخن، «کارکرد» مورد نظر است که استفاده از فرمی خاص را اجتناب‌ناپذیر می‌کند.
هنر ترمیمی (Restoration Art): به شاخه‌ای از هنر اطلاق می‌شود که بازیابی و ترمیم طبیعت آسیب‌دیده و اکوسیستم‌های صدمه‌خورده یا حتی آلوده را وجه همت خود قرار داده و در این راستا عمل می‌کند. البته این شاخه را معمولا شکلی از اکوآرت می‌دانند.
اکونشن آرت :(Ecovention Art) از ترکیب دو واژه «زیست‌محیط(Ecology)» و «ابداع(Envention)» به وجود آمده و به گرایشی از هنر زیست‌محیطی اشاره دارد که بیشتر هنرمند محور است و کمتر مشارکتی. این شاخه هنری با هدف تغییر شکل فیزیکی یک زیست‌بوم مشخص، راهکاری خلاقانه را در پیش می‌گیرد. البته باید توجه داشت که این واژه، واژه‌ای نو است و بسیاری از کارهایی را که روزی با عناوین دیگر از قبیل «لندآرت» نامیده می‌شدند، امروز و با این اصطلاح شناخته می‌شوند. این شاخه هنری بیشتر متضمن ارائه اثر (مثلا در نمایشگاه) است و امروز و با گسترش موج موسوم به ارائه‌گری، بیشتر مورد اقبال واقع شده است. ارسال نظر
پربیننده