گروه بین‌الملل: در سایه نگرانی‌ها از وقوع فاجعه‌های مشابه منا به علت سوء‌مدیریت مسؤولان سعودی، اداره کل گذرنامه عربستان اعلام کرده است تعداد حجاج وارد شده به این کشور برای ادای فریضه حج به بیش از یک میلیون و 300 هزار نفر رسید که این تعداد در مقایسه با سال قبل 7 درصد کمتر شده است. از سوی دیگر، طبق اعلام همین منبع، طی سال جاری 239 تن از حاجیان جان خود را در این کشور از دست داده‌اند. این کاهش آمار حجاج در عربستان سعودی در حالی شکل می‌گیرد که مقام‌های این کشور به درآمد حاصل از حج جهت فائق آمدن بر بحران اقتصادی این کشور چشم امید بسته‌اند؛ طبق برنامه اقتصادی «چشم‌انداز 2030» درآمد حج تا سال 2030 باید به مرز 12 میلیارد و 53 میلیون دلار افزایش یابد در حالی است که مروان عباس شعبان، رئیس کمیته ملی حج و عمره و عضو هیات مدیره اتاق بازرگانی مکه، به خبرگزاری رویترز گفت: «آمار و ارقام فعالیت‌های اقتصادی بسته به تعداد حجاج و قدرت خرید و نیز ملیت آنها هر سال متفاوت است اما امروز این آمار به بالاترین سطح خود نرسیده است». کاهش تعداد حجاج، رکود نسبی در فعالیت اقتصادی حج را به دنبال داشته است. شعبان این مساله را ناشی از شرایط سیاسی و اقتصادی در برخی کشورهای منطقه دانست و پیش‌بینی کرد کاهش درآمد حج تا 3 سال آینده ادامه یابد. البته وی مدعی شد با تکمیل مراحل زیرساختی برخی پروژه‌ها، حج در آینده با افزایش درآمد همراه خواهد بود. عربستان سعودی برای چهارمین سال متوالی به بهانه توسعه ساخت و ساز در اطراف مکه مکرمه تعداد حجاج داخل را به میزان 50 درصد و تعداد حجاج خارج را به میزان 20 درصد کاهش داده است.
آمار واقعی حجاج متوفی
افشای سند جدیدی از اداره حج و عمره در وزارت بهداشت عربستان نشان می‌دهد مقامات سعودی نه‌تنها درباره تعداد کشته‌شدگان در فاجعه خونین منا طی سال گذشته، بلکه درباره تعداد حاجیان متوفای مصری در بیش از یک دهه اخیر دروغ گفته‌اند. شبکه حج و عمره در صفحه توئیتر خود با آدرس https://twitter.com/muslimhajj/status/774845021589823488 سندی افشا شده از وزارت بهداشت عربستان را منتشر کرد که آمار واقعی حاجیان مصری را که از سال 1423 تا سال 1436 هجری فوت شده‌اند، اعلام کرده است. براساس این گزارش، بیش از 5 هزار و 500 حاجی مصری طی 13 سال گذشته در موسم حج جان باخته‌اند که 3 هزار و 499 تن مرد و 2 هزار و یک نفر زن هستند. اداره حج و عمره تصریح می‌کند 334 تن از متوفیان زیر 20 سال، 598 تن از آنها بین 20 تا 40 سال و 2 هزار و 220 نفر بین 40 تا 60 سال سن داشته‌اند. تعداد متوفیان بالای 80 سال نیز به 196 تن می‌رسد. شبکه حج و عمره هفته گذشته به اسناد مهمی از وزارت بهداشت عربستان دست یافته است که نشان می‌دهد بر خلاف ادعای عربستان که تعداد حاجیان متوفای مصری در 10 سال گذشته را بین هزار تا 2 هزار نفر اعلام کرده، این آمار بسیار بلاتر است. این اسناد نشان می‌دهد عربستان همچنان به پنهان‌کاری درباره تعداد واقعی متوفیان حج ادامه می‌دهد. افشای این اسناد تازه توسط اداره حج و عمره وزارت بهداشت عربستان، دلیل محکم دیگری بر دروغگویی و پنهان‌کاری سعودی‌ها در موضوع کشته‌شدگان در موسم حج است. در حالی که آمار افشا شده در اسناد داخلی وزارت بهداشت عربستان نشان می‌دهد نزدیک به 7 هزار و 500 نفر در فاجعه منا در عید قربان سال گذشته فوت کرده‌اند، مقامات سعودی همچنان اصرار دارند این تعداد بیش از 769 نفر نیست.
بازنشستگی اجباری مفتی سعودی
اما در اتفاقی نادر، مفتی وهابی عربستان سعودی امسال بعد از ۳۵ سال خطبه روز عرفه را نخواند. او مدعی شده است به دلیل مشکل حنجره‌اش نتوانست خطبه روز عرفه امسال را بخواند اما یک رسانه فرامنطقه‌ای از دلیل دیگری پرده برداشت. طبق این گزارش، شیخ عبدالعزیز آل‌الشیخ، مفتی اعظم عربستان روز یکشنبه در یک گفت‌وگوی رسانه‌ای عنوان داشت مشکل حنجره‌اش باعث شده نتواند خطبه روز عرفه را بخواند. آل‌الشیخ از ۳۵ سال قبل تاکنون خطبه روز عرفه را می‌خواند اما امسال نخستین سالی است که به دلیل شرایط جسمی‌اش نتوانست این خطبه را بخواند. عبدالرحمان السدیس، رئیس امور مسجدالحرام برای نخستین‌بار خطبه روز عرفه را در مسجد نمره واقع در عرفات خواند. این در حالی است که سوالات زیادی درباره عدم ایراد خطبه روز عرفه توسط مفتی اعظم عربستان در شرایط کنونی و بعد از اتهام‌زنی‌های وی علیه ایران و شیعیان به وجود آمده است. روزنامه رأی‌الیوم به نقل از منابع رسانه‌ای عربستان گزارش داد سخنان آل‌الشیخ علیه ایران و شیعیان، نارضایتی بسیاری از محافل رسمی و غیررسمی را برانگیخت و همین مساله باعث عدم ایراد خطبه روز عرفه از سوی آل‌الشیخ شده است. آنها همچنین تاکید کردند به احتمال زیاد پادشاه عربستان به دلیل سخنان اخیر آل‌الشیخ و تکفیر شیعیان مانع خطبه خواندن وی شده است تا آثار و پیامدهای منفی کافر خواندن شیعیان و تکفیر پیروان این مذهب را کمتر کند؛ تکفیری که هجمه رسانه‌ای وسیعی را علیه عربستان و تفکر وهابیت بویژه از جانب ایران و در راس همه رهبر ایران در پی داشت. این منابع تاکید کردند احتمال بازنشستگی آل‌الشیخ طی هفته‌ها یا ماه‌های آینده وجود دارد به طوری که شیخ السدیس در خطبه‌های خود به این مساله به صورت تلویحی اشاره و از خدمات آل‌الشیخ طی ۳۵ سال گذشته قدردانی کرد. آنها تاکید کردند انتقادات زیادی علیه روزنامه مکه به دلیل انتشار سخنان آل‌الشیخ علیه ایران و شیعیان صورت گرفته است به طوری که شیخ السدیس در خطبه روز عرفه عنوان داشت رسانه‌ها باید از امکانات‌شان برای تقویت دین اسلام استفاده کنند و از نشر شایعات و ایجاد تفرقه بپرهیزند. بسیاری از ناظران بر این عقیده‌اند که شیخ عبدالعزیز آل‌الشیخ با متهم کردن ایرانیان و به طور کلی شیعیان به غیر مسلمان بودن و تکفیر صریح آنان در مصاحبه با روزنامه نیمه‌رسمی مکه عربستان، پا را از گلیم خود فراتر نهاده است. شیخ عبدالعزیز آل‌الشیخ که خود از نوادگان محمد بن عبدالوهاب موسس فرقه وهابیت است پیش از این نیز انصارالله یمن را هدف حملات لفظی شدید خود قرار داده بود.
افزایش احساسات ضد وهابی در جهان اسلام
شخصیت‌های اسلامی از رفتارهای غیراسلامی آل‌سعود و اقدام آن در محروم کردن حجاج ایرانی و چند کشور مسلمان دیگر از ادای مناسک حج انتقاد و این خاندان ملعونه را به سیاسی کردن حج متهم می‌کنند. حجت‌الاسلام قاضی‌عسکر، نماینده ولی‌فقیه در امور حج و زیارت در مراسم روز عرفه امسال گفت: عربستان سعودی از حج استفاده سیاسی می‌کند. در بقیع به شیعه و سنی اهانت و آنها را مشرک خطاب می‌کند، فقط چون به زیارت آمده‌اند، زیارت که فقط مختص شیعه نیست، اهل تسنن هم به آن اعتقاد دارد. آل‌سعود به مزدوران دستور می‌دهد درحالی که شیعیان در نماز جمعه حضور دارند، آنها را مشرک خطاب کنند. ۱۱ میلیون کتاب به ۲۰ زبان زنده دنیا هنگام حج منتشر می‌کنند و در آن شیعه را مشرک می‌نامند. در همین راستا، پایگاه خبری المانیتور با اشاره به پیام رهبر انقلاب درباره حج و انتقاد شدید ایشان از آل‌سعود در گزارشی نوشت احساسات ضد وهابی نه تنها در میان شیعیان، بلکه در میان اهل سنت نیز افزایش یافته است. المانیتور نوشت: در حال حاضر اختلافات مذهبی فقط به کشمکش شیعه - وهابی محدود نمانده است. تنش‌های داخلی بین مسلمانان مختلف گسترش یافته و منجر به تنش‌های سیاسی در منطقه شده است؛ به عنوان مثال، احساسات ضدوهابی آشکاری در خارج از شیعیان در جهان اسلام وجود دارد. این مساله به خاطر شهرت بد تفکر وهابیت و رشد گروه‌های تکفیری رادیکال مانند القاعده و داعش است که ایدئولوژی وهابیت را به عنوان اصول خود پذیرفته‌اند و وهابیت آنها را تغذیه می‌کند. این پایگاه خبری آمریکایی در ادامه افزود: در کنفرانس اسلامی که 25 تا 27 سپتامبر در گروزنی، پایتخت چچن برگزار شد علمای ارشد سنی از مذاهب مختلف حضور داشتند. این کنفرانس با حمایت رمضان قدیروف، رئیس‌جمهور چچن برگزار شد. کنفرانس به منظور معرفی هویت مذهب سنی و شناسایی پیروان آن برگزار شد. در بیانیه پایانی کنفرانس چچن، به مذاهب حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی همچنین پیروان صوفیسم به عنوان مکاتب اهل سنت اشاره شده است اما دیگر مکاتب سنی از جمله وهابیسم از شمول این بیانیه خارج مانده‌اند. این مساله به وضوح نشان می‌دهد از نگاه شرکت‌کنندگان در این کنفرانس، وهابیت به عنوان بخشی از جهان اهل سنت حساب نشده است.
نظارت ولیعهد منزوی بر مراسم حج
محمد بن نایف، ولیعهد سعودی که جانشین وی مدت‌هاست در صحنه سیاست بویژه سیاست خارجی عملا او را به حاشیه رانده است، بر اجرای مناسک حج امسال نظارت دارد. طبق گزارش رسانه‌های سعودی، محمد بن‌نایف، روز یکشنبه با هدف نظارت بر روند انتقال حجاج از مشعر به منا و کیفیت و چگونگی این انتقال و خدمات ارائه شده به مسلمانان وارد منا شد. این مقام سعودی در سخنانش در هنگام بازدید از مقر وزارت کشور برای آگاهی از آمادگی‌های نیروهای امنیتی ویژه شرکت‌کننده در ماموریت حج امسال، گفته است این کشور از چندین سو هدف قرار دارد و باید به کسی که عربستان را هدف قرار داده است، پاسخ داد.
خشم رسانه‌های سعودی از عراقی‌ها
فعالان شبکه‌های اجتماعی هفته گذشته تصاویری منتشر کرده‌اند که برافراشته شدن بیلبوردهای حاوی پیام رهبر انقلاب اسلامی ایران درباره حج را در سرتاسر خیابان‌های شهر بغداد، پایتخت عراق نشان می‌دهد. این اقدام عراقی‌ها با انتقاد و نارضایتی رسانه‌های سعودی همراه شده است. در همین راستا، تلویزیون العربیه گزارش داد: عراقی‌ها در بغداد برای نخستین‌بار حملات ایران علیه اعراب را وارد جهان عرب کردند. العربیه در عین حال مدعی شد: گروه‌های وابسته به ایران در امتداد هجمه آیت‌الله خامنه‌ای به عربستان و توصیف آل‌سعود به شجره ملعونه، به این رژیم حمله‌ور شدند.