محمدرضا تقوی‌پور*: عینیت در روایتگری یا ژورنالیسم عینی (Objective Journalism) یکی ازاصولی است که بر مبنای آن خبر باید فارغ از جهت‌گیری‌ها و موضع‌گیری‌های خاص و با استناد به واقعیت‌های عینی یک رویداد، نقل و بیان شود. به بیان دیگر عدم دخل و تصرف‌هایی که به هر روشی موجب تحریف واقعیت یا قلب آن شود از جمله مواردی است که در اخلاق حرفه‌ای خبرنگاری، بارها بر آن تأکید شده است تا خبر به‌دور از سوگیری‌ها و جهت‌گیری‌های خاص به‌صورت عینی و مستند به دست مخاطبان برسد. ژورنالیسم عینی که زیرمجموعه اخلاق رسانه‌ای قرار می‌گیرد به‌قدری دارای اهمیت است که در اسناد رسانه‌ای بین‌المللی بر آن تأکید ویژه‌ای شده است و رسانه‌های شاخص نیز در مرامنامه‌های اخلاقی خود به‌صورت مستقیم یا ضمنی به این اصل اشاره کرده‌اند. چندی پیش رهبر حکیم انقلاب در پیامی به مسلمانان جهان به مناسبت فرارسیدن موسم حج، بوق‌های تبلیغاتی رژیم آل‌سعود من‌جمله پادوهای مطبوعاتی آنها را به دلیل کنار گذاشتن وجدان حرفه‌ای و دروغ‌سازی علیه جمهوری اسلامی ایران درباره فاجعه منا یا به‌عبارت دیگر عدم پایبندی به اخلاق رسانه‌ای بشدت تخطئه کردند.
بررسی موشکافانه و دقیق نحوه پوشش خبری فاجعه منا از سوی شبکه‌های فارسی‌زبان بیگانه نشان می‌دهد این رسانه‌ها چطور در کنار شبکه‌های وابسته به رژیم آل‌سعود ایفای نقش می‌کنند. تحلیل محتوای اخبار برخی رسانه‌های ماهواره‌ای در ایام وقوع فاجعه منا حکایت از آن دارد که شبکه‌هایی همچون بی‌بی‌سی فارسی، من وتو و صدای آمریکا در کنار شبکه وهابی الوصال در تلاش بودند تا همان گزاره‌هایی را به مخاطبان فارسی‌زبان منتقل کنند که رسانه‌ای همچون العربیه وابسته به عربستان سعودی در پی آن بوده است. این شبکه‌ها و بویژه بی‌بی‌سی فارسی با تأکید بر لفظ حادثه به‌جای فاجعه در این موضوع، در کنار معرفی ازدحام جمعیت و ناکارآمدی احکام اسلامی به‌عنوان عامل اصلی روی دادن این مصیبت اسفناک سعی می‌کردند بی‌کفایتی آل‌سعود در برگزاری حج را توجیه کنند به‌طوری‌که می‌توان به‌وضوح گزاره «سلب مسؤولیت از آل‌سعود» را مهم‌ترین خط خبری این شبکه‌ها در پوشش خبری فاجعه منا عنوان کرد.
این در حالی است که مفتی اعظم عربستان، عبدالعزیز بن عبدالله آل‌الشیخ در همان زمان، مسؤولان برگزاری حج را مبرای از خطا در به وقوع پیوستن این فاجعه دانسته بود و از ایشان به دلیل به کار بستن تمام تلاش‌شان به‌منظور برگزاری هرچه بهتر حج سلب مسؤولیت کرده بود؛ نکته‌ای که بخوبی همسویی این شبکه‌ها با رسانه‌های سعودی را نشان می‌دهد.
محور خبری دیگری که رسانه‌های بیگانه فارسی‌زبان بر آن تأکید داشتند، سیاسی جلوه دادن حمایت مقامات ایرانی از شهدا و بازماندگان فاجعه منا بود که در جای‌جای اخبار این شبکه‌ها به چشم می‌آمد. موضوعی که چندی پیش ولیعهد عربستان، محمد بن نایف بر آن تأکید و بار دیگر هماهنگی شبکه‌های بیگانه با بوق‌های تبلیغاتی آل‌سعود را برملا کرد.
نکته جالب‌توجه آن است این رسانه‌ها که به‌طور مکرر با دستاویز قرار دادن موضوع حقوق بشر و با اسطوره‌سازی از ناقضان قوانین ایران به سیاهنمایی از کشور پرداخته‌اند، درباره فاجعه منا هیچ بحثی را مبنی بر نقض حقوق بشر در عربستان مطرح نکرده و پس از گذشت یک سال از شهادت 7هزار زائر بیت‌الله‌الحرام در روز عید قربان و در سخت‌ترین شرایط، کوچک‌ترین اشاره‌ای بدان نداشته‌اند که نشان از بی‌صداقتی ایشان، عدم پایبندی به اصل اساسی ژورنالیسم عینی و همچنین همسویی با رژیم ظالم آل‌سعود است.
*کارشناس ارشد مدیریت رسانه