«هنگامی که نامه مرا خواندی، ابن‌هرمه را... برکنار کرده و به مردم معرفی کن! به زندانش افکن! آبرویش را بریز! به همه بخش‌های تابع اهواز بنویس که من چنین عقوبتی برای او معین کرده‌ام. مبادا در مجازات او غفلت یا کوتاهی کنی که نزد خدا خوار می‌شوی و من به زشت‌ترین صورت ممکن، تو را از کار برکنار می‌کنم و خدا آن روز را نیاورد... شب‌ها زندانیان را برای هواخوری به فضای باز بیاور جز ابن‌هرمه...» (دعائم الاسلام، جلد 2، ص532).
ابن‌هرمه چه کرده است که امیرالمؤمنین(ع) به رفاعه، حاکم اهواز چنین فرمان می‌دهد که او بی‌درنگ باید «بی‌آبرو» شود؟ همان مولای متقیان که حرمت آبروی مسلمان را بالاتر از حرمت کعبه می‌داند، چنان بر بی‌آبرو شدن یک مجرم حکومتی اصرار دارد که حتی فرماندار اهواز را که مسؤول اجرای حکم است «تهدید» می‌کند که اگر او را بی‌آبرو نکنی «من به زشت‌ترین صورت ممکن، تو را از کار برکنار می‌کنم».
او نه یاغی است و نه جانی، یعنی نه بر ضد حکومت قیام کرده و نه جنایتی مرتکب شده است، او مسؤول نظارت مالی بر بازار اهواز بوده که مرتکب تخلف مالی شده است.
شاید برخی نکته اساسی این فرمان امیرالمؤمنین را در جنبه ایجابی آن یعنی قاطعیتی ببینند که آن حضرت در بی‌آبرو کردن متخلف منسوب به حکومت به خرج داده است، بویژه اینکه حضرت با پایین دانستن «آستانه جرم» منتظر نماند تا ابن‌هرمه نصف زمین‌های اهواز را چپاول کند و بعد عکس‌العمل نشان دهد. اما آنچه لااقل به همین اندازه مهم است و برای وضع اطلاع‌رسانی امروز کشور ما بسیار درس‌آموز، جنبه سلبی این حکم است، یعنی اینکه چرا حضرت برای مجازات وی دستور «محرمانه» صادر نکرد و چنین بر بی‌آبرو کردن وی تأکید ورزید؟
لااقل سه دلیل به ظاهر موجه، برای صرف‌نظر کردن از «معرفی» ابن‌هرمه متخلف وجود داشت:
1- خطا را ابن‌هرمه کرده است نه خانواده او. اگر آبروی ابن‌هرمه ریخته شود خانواده‌اش چگونه در میان مردم
سر بلند کنند؟ چرا پدر و مادر و زن و فرزند کودک یا نوجوانش باید تاوان تخلف او را بدهند؟
2- اگر ابن‌هرمه معرفی شود، برای همیشه بی‌آبرو شده و دیگر شانس بازگشت به جامعه از وی گرفته می‌شود و با این نوع مجازات، دیگر به دنبال اصلاح خود نخواهد رفت (تئوری «برچسب زدن» در جرم شناسی که از سال 1938 در غرب مطرح شد).
3- امروز مارقین و ناکثین و قاسطین هر روز در پی توطئه علیه حکومت هستند. اگر ابن‌هرمه که کارگزار حکومت اسلامی است به عنوان متخلف معرفی شود، دشمنان و منتقدان که بهترین بهانه برای سوءاستفاده و تبلیغ علیه حکومت را به چنگ می‌آورند؛ خواهند گفت: «ببینید علی هم عده‌ای متخلف را به دور خود جمع کرده است». ابن‌هرمه نباید معرفی شود زیرا خوراک تبلیغاتی برای دشمن فراهم شده و مردم به حکومت اسلامی بدبین می‌شوند و در نتیجه به تعبیر امروز، نظام «تضعیف» می‌شود. متخلف را باید تنبیه کرد ولی برای جلوگیری از سوء استفاده دشمن باید این کار را با یک دستور محرمانه انجام داد. اما امیرالمؤمنین(ع) برای دلایلی از این دست ارزشی قائل نشد.
از میان این سه دلیل، دلیل سوم که «برای حفظ آبروی نظام و جلوگیری از تضعیف آن، متخلفان حکومتی نباید معرفی شوند» بیت‌الغزلی است که سال‌ها در کشور ما تکرار شده است. این دلیل که نه انقلابیون، نه بی‌تفاوتان و نه ضدانقلاب را قانع می‌کند، بسیاری از دوستداران انقلاب را نسبت به انقلاب بی‌تفاوت و برخی بی تفاوتان را ضدانقلاب کرده و بهترین ابزار تبلیغ علیه مسؤولان را برای ضدانقلاب فراهم آورده است. این مقاله کاوشی است درباره این بیت‌الغزل و به تعبیر بهتر «مصیبت عظما»ي انقلاب، که هر مدافع انقلاب را در مقابل انتقاداتی از این نوع، خلع سلاح کرده است. بدون اصلاح نظام اطلاع‌رسانی، ایران گلستان شدنی نیست و نظام اطلاع‌رسانی فعلی ما پیش‌فرض‌هایی دارد که آثار زیانبار پیش‌فرض اول (توجه به امور کلان و غفلت از حال افراد) توضیح داده شد. حال می‌خواهم به ارزیابی پیش‌فرض دوم نظام اطلاع رسانی یا خبری یعنی اینکه «معرفی متخلف وابسته به حکومت، مردم را به نظام بدبین و حکومت را تضعیف می‌کند» و نیز پیامدهای ناگوار آن بپردازم و نشان دهم که این استدلال نه تنها با عقل و شرع و عدل نمی‌سازد بلکه به‌طور خاص با مبانی تشیع در تضاد است. معلوم نیست این اصل از کدام ناکجاآباد آمده است که به صرف آگاهی مردم نسبت به تخلف یک فرد منتسب به یک مجموعه، مردم به کل آن مجموعه بدبین شده یا آن مجموعه تضعیف می‌شود؟ قرآن در آیه تطهیر، اهل بیت پیامبر (ص) را معصوم معرفی می‌کند. اما همین قرآن با صراحت از ضلالت و شقاوت کسانی از اهل بیت حضرت نوح(ع) و حضرت لوط (ع)، این دو پیامبر بزرگ یاد می‌کند. آیا قرآن باید خطای وابستگان خانوادگی نوح و لوط را پنهان می‌ساخت تا مردم به خاندان پیامبران و از جمله خاندان پیامبر اسلام بدبین نشوند؟! آیا چون همسر امام حسن(ع) قاتل از آب درآمده است، شیعیان به همه همسران ائمه اطهار (ع) بدبین شده‌اند؟! کسانی مثل جعفر کذاب، هم نوه امام معصوم بودند، هم فرزند امام معصوم، هم برادر امام معصوم و هم عموی امام معصوم. این نشان می‌دهد که حتی زندگی با چند امام معصوم و تربیت شدن توسط امام معصوم هم ـ به دلیل عمل خود فرد ـ لزوما فرد را آدم نمی‌کند.
آیا صرف حکم مسؤولیت گرفتن در جمهوری اسلامی چنان معنویتی به یک فرد می‌بخشد که احتمال خطای او را صفر می‌کند تا جایی که در صورت معرفی او به عنوان متخلف، حیثیت و آبروی نظام اسلامی زیر سوال می‌رود؟
اگر کسی آشنایی مختصری با دیدگاه شیعه درباره «صحابه رسول خدا (ص)» داشته باشد، از فرض مورد بحث مبهوت می‌ماند. اهل سنت معتقدند همه اصحاب رسول خدا اهل بهشت و عادل هستند (ولو اینکه مثل خالد بن ولید پس از کشتن مالک‌بن نویره به دلیل واهی، در همان شب با همسر او ازدواج کرده باشد). شیعه با دلایل متقن اثبات می‌کند برخی از کسانی که سال‌ها همراه پیامبر بوده و حتی در رکاب ایشان شمشیر زده‌اند، به خاطر عملکرد بعدی، نه تنها عادل نیستند بلکه چه بسا مستحق لعن هم باشند. آیا می‌شود گفت شیعه برای جلوگیری از تضعیف پیامبر باید دست از نظریه خود در باب عدالت صحابه بردارد؟!
حتی همان افرادی که شیعه شدیدا به اعمالشان انتقاد دارد، گاهی از طرف پیامبر به «مأموریت» هم فرستاده شدند. بنابراین حتی حکم مأموریت گرفتن از شخص پیامبر هم جلوی نقد شدید شیعه از یک فرد را نمی‌گیرد.
اما وقتی از «حکم مأموریت گرفتن از پیامبر» در آن زمان به «حکم مسؤولیت گرفتن از حکومت اسلامی» در زمان خودمان می‌رسیم، گویی همه آن ملاک‌ها یکسره فراموش می‌شود. ملاک، دیگر عمل فرد نیست بلکه انتساب و انتصاب است. نظام اطلاع‌رسانی ما جلوی انجام محاکمه علنی یا رسوایی متخلف حکومتی، اعم از مأمور انتظامی، قاضی و مقامات پایین‌تر و بالاتر را می‌گیرد ولو آن فرد بزرگ‌ترین جرم‌ها را مرتکب شده باشد. من هر چه به ذهنم فشار می‌آورم، معنای این منطق را نمی‌فهمم. مگر نظام اسلامی با دادن حکم مسؤولیت به یک فرد، پیشاپیش عدم ارتکاب تخلف توسط او را تضمین کرده و اعلام کرده بود که تا پای جان برای اثبات عصمت آن فرد متخلف ایستاده است که رسیدگی علنی به تخلف او «لطمه به آبروی نظام» تلقی شود؟ وقتی نه تنها ابن‌هرمه که «منصوب با واسطه» قطب العارفین علی (ع) است، بلکه «منصوب مستقیم» امیرالمؤمنین (ع) یعنی عثمان بن حنیف ـ والی بصره ـ هم تخلف می‌کند، چرا مردم ما با آگاهی از تخلف یک فرد منتسب به جمهوری اسلامی به کل نظام بدبین شوند؟ آیا کسانی که امروز برای نخستین‌بار داستان ابن‌هرمه را شنیدند به حکومت امیر المؤمنین(ع) و یا شخص ایشان بدبین شدند؟! اساسا یکی از دلایل عمده‌ای که حکومت پیامبر(ص) و علی (ع) «با آبروترین» حکومت‌ها نزد مردم ماست، این است که در «بی‌آبرو کردن متخلف حکومتی» ذره‌ای به خود تردید راه نمی‌دادند. آبروی یک نظام با پنهان‌سازی هویت متخلفان در معرض خطر قرار می‌گیرد، نه با معرفی آنان. چه‌بسا همان فرد متخلف در زمان انتصاب، فرد مهذب و لایقی بوده اما بعدها به هر دلیل ـ ولو برای مدت کوتاه ـ بنده شیطان شده است. چرا چنین فردی حتی پس از اثبات جرم، یکدفعه چنان «عزیز عزیزان» می‌شود که نظام اسلامی حاضر است برای فاش نشدن پرونده او، به شبهه «اجرا نشدن عدالت» در حکومتی که بر استخوان‌های صدها هزار شهید بنا شده دامن بزند. جامعه مورد نظر پیامبر(ص) ـ که بارها بر آن تأکید کرد ـ جامعه‌ای بود که در آن ضعیف بتواند «بدون لکنت» (غیر متتعتع) حقش را از قوی بگیرد (لن‌تقدس امه لا‌یؤخذ للضعیف فیها حقه من القوی غیر‌متتعتع). پس صرف اینکه «ضعیف» بتواند حقش را از «قوی» بگیرد کافی نیست بلکه باید بدون نگرانی و به آسانی حق خود را بگیرد. متأسفانه این اصل‌های عجیب و غریب درباره آبروی نظام و تضعیف نظام، کار را به جایی رسانده که گاهی «قوی» هم نمی‌تواند از «قوی» حق را بگیرد. قوه قضائیه با این همه قدرت و تشکیلات، هنوز پس از سال‌ها، توفیق نیافته است که حتی یک آقازاده یا مفسد اقتصادی دارای نفوذ سیاسی یا یک مقام سیاسی، قضایی یا انتظامی متخلف را «محکوم و معرفی» کند. بنای این انقلاب لااقل نزد شهید مطهری که افکارش را مبنای فکری نظام می‌دانیم، این نبود. اوایل پیروزی انقلاب، شهید مطهری‌ـ که فقط 80 روز پس از آن زنده بود‌ـ مطلع شد که یک فرد کمیته‌ای با سوءاستفاده از سلاح خود مرتکب جرمی شده است. دقت کنید: در غوغا و آشفتگی نخستین‌ماه پس از پیروزی انقلاب که بیش از یک هفته از تشکیل کمیته‌ها‌ـ که در آن زمان تنها امید برای حفظ نظم بود‌ـ نگذشته بود و سپاه هم هنوز تشکیل نشده بود. رئیس کمیته‌ها هم یکی از دوستان نزدیک شهید یعنی آیت‌الله مهدوی‌کنی بود و اتفاقا حکم ریاست ایشان نیز با پیشنهاد خود شهید مطهری از سوی امام (ره) و به خط استاد صادر شده بود. اما شهید مطهری اصرار داشت که این فرد خاطی حتما «به نام مأمور کمیته و به‌طور علنی» محاکمه شود. این کار در ظاهر، تضعیف انقلابی بود که هنوز حتی به مرحله «جمهوری اسلامی» پا نگذاشته بود؛ اما در باطن، تضمینی بود بزرگ برای پیشگیری از تخلفات کوچک و بزرگ آتی. مطهری می‌دانست که حکمتی است در فرمان امیرالمؤمنین(ع) به مالک اشتر درباره کارگزاران متخلف: «اگر یکی از آنان دستش را به خیانت آلوده ساخت... گریبانش را بگیر و به خاک مذلت و خواری‌اش بنشان. داغ خیانت را بر او بزن و قلاده بدنامی و ننگ را بر گردنش بیفکن» (نامه 53). (این نشان می‌دهد، نحوه برخورد امام با ابن‌هرمه، نه یک استثنا بلکه یک اصل ضروری در حکومت است.) شهید مطهری که در سال 58 اهمیت مساله آزادی در جمهوری اسلامی را مطرح کرد ، به خوبی می‌دانست که اگر قصه حفظ آبروی متخلف به خاطر آبروی انقلاب یا این دستگاه و آن دستگاه و این صنف و آن صنف باب شود، در آینده کار بسیار مشکل خواهد شد. حضرت امام (رض) گاهی حتی از یک کوتاهی که چه بسا تخلف هم نبود علنا با ذکر نام انتقاد می‌کرد. ایشان در سخنرانی خود در تابستان 1361 در حسینیه جماران– که مثل همه سخنان دیگر امام کلمه به کلمه‌اش توسط دوست و دشمن دنبال می‌شد- به‌طور علنی از برخی از اعضای شورای نگهبان و شورایعالی قضایی که بعضا «منصوبان خود ایشان بودند، انتقاد کرد که چرا می‌خواهند مجددا» به حج بروند. آیا امام با این کار تضعیف نظام کرد؟! آیا تنها راه رساندن این تذکر به آن افراد رادیو و تلویزیون بود؟ و باز این نوع سیاست اطلاع‌رسانی و در واقع لاپوشانی تخلفات متخلفان، اعم از روحانی و غیر‌روحانی، کار را به جایی رسانده است که عده‌ای از جوانان امروز به همه روحانیان از صدر تا ذیل و حتی درگذشتگانشان مثل شهید مطهری و علامه طباطبایی هم بدبین شده‌اند. از روحانیان، تنها عده بسیار قلیلی در پناه نظام اطلاع‌رسانی موجود، جرم‌هایی مرتکب شده و می‌شوند و حداکثر خلع لباس یا منفصل از خدمت می‌شوند، اگر بشوند‌ـ اما تاوان آن فساد‌ها و چپاول‌ها را باید آن طلبه‌ای بدهد که خود برایم می‌گفت، وقتی با حال زار، دختر شش ماهه سرطانی‌اش را در خیابان‌های تهران در بغل گرفته و آدرس می‌پرسیده است، عده‌ای حتی حاضر نبوده‌اند محل بیمارستان را به او نشان دهند. آبروی این صنف شریف که به نسبت، بیشترین شهید را به این انقلاب تقدیم کرده و بدون تردید بسیاری از آنان در فقر زندگی می‌کنند، فدای برخی سیاست‌های غلط و بویژه سیاست‌های کنونی نظام اطلاع‌رسانی شده است (به این قصه پر‌غصه که چرا عده‌ای به روحانیت چنین بدبین شده‌اند و چه باید کرد، باید در فرصت دیگری پرداخت.) و باز لاپوشانی‌ها تحت لوای حفظ آبروی نظام و جلوگیری از تضعیف نظام، کار را به آنجا رسانده است که در میان دانشجویان، تشکل‌هایی صرفا برای عدالتخواهی تشکیل شده است. روی آوردن به تشکل‌های عدالتخواهی در داخل جمهوری اسلامی‌ـ که مبتکر و مبدع طرح «مردم‌سالاری دینی» و به دنبال اجرای عدالت در جهان است‌ـ همانقدر شگفت‌انگیز و تأسف‌بار است که روزی در میان روحانیون هیات نمازخوانان تشکیل شود. اصرار امیرالمومنین (ع) بر معرفی متخلفان حکومتی از آن ویژگی‌های حضرت نیست که بگوییم عدالت علی می‌خواهد و ما با عدالت و تقوای آن حضرت هزاران فرسنگ فاصله داریم. آنقدر فواید در معرفی متخلف حکومتی و آنقدر مضار در ترک آن هست که در دنیای امروز به‌رغم اختلافات گوناگون در ساختار حکومت‌ها به یک اصل تبدیل شده است. شاید لازم نباشد این‌بار نیز طبق روال مقالات گذشته نمونه‌هایی از شرق و غرب عالم‌ـ این‌بار برای معرفی متخلفان حکومتی‌ـ آورده شود. هر هفته در اخبار صدا و سیما این داغ دل‌ـ با شنیدن اخباری از قبیل اینکه نخست وزیر، وزیر، قاضی، مقام ارشد پلیس یا کشیش این کشور و آن کشور به خاطر تخلفات خود محکوم شدند‌ـ تازه می‌شود. اگر معرفی متخلفان باعث تضعیف یک نظام بود، نظام حکومتی ژاپن باید تاکنون چند‌بار از روی زمین محو شده بود.
به نظر نمی‌رسد انتظار مردم ایران برای اینکه فردی منتسب به نظام به خاطر جرم ارتکابی از قبیل فساد اقتصادی یا اخلاقی یا قضایی ـ و نه مشکل سیاسی ـ به محاکمه کشیده شده و معرفی شود، پایانی داشته باشد. گویا مردم ما حق دارند تنها با نام و چهره متخلفان حکومتی در خارج از مرزهای ایران آشنا شوند و هرگز امیدوار به دیدن نظایر این تصاویر در کشور خود نباشند؛ تصاویری که مقامات مختلف از وزیر و قاضی و پلیس گرفته تا آقازادگان را در حال عذرخواهی یا گریه درباره تخلفاتشان نشان می‌دهد.
در کشور ما هر از گاهی، تخلف فردی منتسب به حکومت لو می‌رود. جرم‌ها مختلف است اما ایران ما این ویژگی را دارد که مجرمینش‌ـ حتی پس از اثبات جرم‌ـ نام مشترک دارند: آقای چند نقطه! (آقای...). وقتی نام‌های پنهان در زیر این نقطه‌ها برملا نمی‌شوند، این نقطه‌ها تبدیل به لکه‌هایی می‌شود که بر دامن هر کسی که لباس خدمت به این نظام را به تن دارد، می‌نشیند. یک نکته را هم دلسوزانه به همه مسؤولان عزیز یادآوری کنم. هر مسؤولی که زیر‌مجموعه‌ای را هدایت می‌کند اگر گمان می‌کند که تنها با فرستادن بازرس محسوس و نامحسوس، مشغول اعمال بهترین نوع مدیریت بوده و بر آنچه در دستگاهش می‌گذرد، اشراف دارد، سخت در اشتباه است. ملاک اساسی این است که آیا افراد زیرمجموعه او به هنگام انجام تخلف از ریختن آبرویشان واهمه دارند یا نه؟ به عبارت دیگر آیا «جرأت بر انجام جرم» را با «معرفی متخلفان قبلی» به حداقل رسانده است یا خیر. اگر چنین نیست بداند احتمال اینکه داستان‌ها حتی در همان سیستم‌های بازرسی و نظارتی در زیر گوشش در جریان باشد، کم نیست. در این مقاله در پی آن نبودم که چنین القا کنم که تخلفات مسؤولان زیاد است. من هیچ مسؤولیت سیاسی در این کشور نداشته و ندارم و طبعا به مطالب بولتن‌های محرمانه دسترسی نداشته و از آمار واقعی بی‌اطلاعم. سخن در تعداد تخلفات نیست؛ سخن در این هم نیست که با «تخلفات منتسبان به حکومت» اساسا برخورد نمی‌شود؛ نکته مورد نظر این است که پنهان کردن تخلف یک مسؤول نه با دین می‌سازد، نه با مصلحت نظام و نه با پیشرفت کشور و خسارت‌های جبران ناپذیری بر اسلام و ایران و مردم وارد کرده و می‌کند.
منبع: سایت تابناک گريزي كوتاه به مواريث ديني در باب تنبيه مفسدان
آبرویش را بریز و او را به مردم معرفی کن!
«هنگامی که نامه مرا خواندی، ابن‌هرمه را... برکنار کرده و به مردم معرفی کن! به زندانش افکن! آبرویش را بریز! به همه بخش‌های تابع اهواز بنویس که من چنین عقوبتی برای او معین کرده‌ام. مبادا در مجازات او غفلت یا کوتاهی کنی که نزد خدا خوار می‌شوی و من به زشت‌ترین صورت ممکن، تو را از کار برکنار می‌کنم و خدا آن روز را نیاورد... شب‌ها زندانیان را برای هواخوری به فضای باز بیاور جز ابن‌هرمه...» (دعائم الاسلام، جلد 2، ص532).
ابن‌هرمه چه کرده است که امیرالمؤمنین(ع) به رفاعه، حاکم اهواز چنین فرمان می‌دهد که او بی‌درنگ باید «بی‌آبرو» شود؟ همان مولای متقیان که حرمت آبروی مسلمان را بالاتر از حرمت کعبه می‌داند، چنان بر بی‌آبرو شدن یک مجرم حکومتی اصرار دارد که حتی فرماندار اهواز را که مسؤول اجرای حکم است «تهدید» می‌کند که اگر او را بی‌آبرو نکنی «من به زشت‌ترین صورت ممکن، تو را از کار برکنار می‌کنم».
او نه یاغی است و نه جانی، یعنی نه بر ضد حکومت قیام کرده و نه جنایتی مرتکب شده است، او مسؤول نظارت مالی بر بازار اهواز بوده که مرتکب تخلف مالی شده است.
شاید برخی نکته اساسی این فرمان امیرالمؤمنین را در جنبه ایجابی آن یعنی قاطعیتی ببینند که آن حضرت در بی‌آبرو کردن متخلف منسوب به حکومت به خرج داده است، بویژه اینکه حضرت با پایین دانستن «آستانه جرم» منتظر نماند تا ابن‌هرمه نصف زمین‌های اهواز را چپاول کند و بعد عکس‌العمل نشان دهد. اما آنچه لااقل به همین اندازه مهم است و برای وضع اطلاع‌رسانی امروز کشور ما بسیار درس‌آموز، جنبه سلبی این حکم است، یعنی اینکه چرا حضرت برای مجازات وی دستور «محرمانه» صادر نکرد و چنین بر بی‌آبرو کردن وی تأکید ورزید؟
لااقل سه دلیل به ظاهر موجه، برای صرف‌نظر کردن از «معرفی» ابن‌هرمه متخلف وجود داشت:
1- خطا را ابن‌هرمه کرده است نه خانواده او. اگر آبروی ابن‌هرمه ریخته شود خانواده‌اش چگونه در میان مردم
سر بلند کنند؟ چرا پدر و مادر و زن و فرزند کودک یا نوجوانش باید تاوان تخلف او را بدهند؟
2- اگر ابن‌هرمه معرفی شود، برای همیشه بی‌آبرو شده و دیگر شانس بازگشت به جامعه از وی گرفته می‌شود و با این نوع مجازات، دیگر به دنبال اصلاح خود نخواهد رفت (تئوری «برچسب زدن» در جرم شناسی که از سال 1938 در غرب مطرح شد).
3- امروز مارقین و ناکثین و قاسطین هر روز در پی توطئه علیه حکومت هستند. اگر ابن‌هرمه که کارگزار حکومت اسلامی است به عنوان متخلف معرفی شود، دشمنان و منتقدان که بهترین بهانه برای سوءاستفاده و تبلیغ علیه حکومت را به چنگ می‌آورند؛ خواهند گفت: «ببینید علی هم عده‌ای متخلف را به دور خود جمع کرده است». ابن‌هرمه نباید معرفی شود زیرا خوراک تبلیغاتی برای دشمن فراهم شده و مردم به حکومت اسلامی بدبین می‌شوند و در نتیجه به تعبیر امروز، نظام «تضعیف» می‌شود. متخلف را باید تنبیه کرد ولی برای جلوگیری از سوء استفاده دشمن باید این کار را با یک دستور محرمانه انجام داد. اما امیرالمؤمنین(ع) برای دلایلی از این دست ارزشی قائل نشد.
از میان این سه دلیل، دلیل سوم که «برای حفظ آبروی نظام و جلوگیری از تضعیف آن، متخلفان حکومتی نباید معرفی شوند» بیت‌الغزلی است که سال‌ها در کشور ما تکرار شده است. این دلیل که نه انقلابیون، نه بی‌تفاوتان و نه ضدانقلاب را قانع می‌کند، بسیاری از دوستداران انقلاب را نسبت به انقلاب بی‌تفاوت و برخی بی تفاوتان را ضدانقلاب کرده و بهترین ابزار تبلیغ علیه مسؤولان را برای ضدانقلاب فراهم آورده است. این مقاله کاوشی است درباره این بیت‌الغزل و به تعبیر بهتر «مصیبت عظما»ي انقلاب، که هر مدافع انقلاب را در مقابل انتقاداتی از این نوع، خلع سلاح کرده است. بدون اصلاح نظام اطلاع‌رسانی، ایران گلستان شدنی نیست و نظام اطلاع‌رسانی فعلی ما پیش‌فرض‌هایی دارد که آثار زیانبار پیش‌فرض اول (توجه به امور کلان و غفلت از حال افراد) توضیح داده شد. حال می‌خواهم به ارزیابی پیش‌فرض دوم نظام اطلاع رسانی یا خبری یعنی اینکه «معرفی متخلف وابسته به حکومت، مردم را به نظام بدبین و حکومت را تضعیف می‌کند» و نیز پیامدهای ناگوار آن بپردازم و نشان دهم که این استدلال نه تنها با عقل و شرع و عدل نمی‌سازد بلکه به‌طور خاص با مبانی تشیع در تضاد است. معلوم نیست این اصل از کدام ناکجاآباد آمده است که به صرف آگاهی مردم نسبت به تخلف یک فرد منتسب به یک مجموعه، مردم به کل آن مجموعه بدبین شده یا آن مجموعه تضعیف می‌شود؟ قرآن در آیه تطهیر، اهل بیت پیامبر (ص) را معصوم معرفی می‌کند. اما همین قرآن با صراحت از ضلالت و شقاوت کسانی از اهل بیت حضرت نوح(ع) و حضرت لوط (ع)، این دو پیامبر بزرگ یاد می‌کند. آیا قرآن باید خطای وابستگان خانوادگی نوح و لوط را پنهان می‌ساخت تا مردم به خاندان پیامبران و از جمله خاندان پیامبر اسلام بدبین نشوند؟! آیا چون همسر امام حسن(ع) قاتل از آب درآمده است، شیعیان به همه همسران ائمه اطهار (ع) بدبین شده‌اند؟! کسانی مثل جعفر کذاب، هم نوه امام معصوم بودند، هم فرزند امام معصوم، هم برادر امام معصوم و هم عموی امام معصوم. این نشان می‌دهد که حتی زندگی با چند امام معصوم و تربیت شدن توسط امام معصوم هم ـ به دلیل عمل خود فرد ـ لزوما فرد را آدم نمی‌کند.
آیا صرف حکم مسؤولیت گرفتن در جمهوری اسلامی چنان معنویتی به یک فرد می‌بخشد که احتمال خطای او را صفر می‌کند تا جایی که در صورت معرفی او به عنوان متخلف، حیثیت و آبروی نظام اسلامی زیر سوال می‌رود؟
اگر کسی آشنایی مختصری با دیدگاه شیعه درباره «صحابه رسول خدا (ص)» داشته باشد، از فرض مورد بحث مبهوت می‌ماند. اهل سنت معتقدند همه اصحاب رسول خدا اهل بهشت و عادل هستند (ولو اینکه مثل خالد بن ولید پس از کشتن مالک‌بن نویره به دلیل واهی، در همان شب با همسر او ازدواج کرده باشد). شیعه با دلایل متقن اثبات می‌کند برخی از کسانی که سال‌ها همراه پیامبر بوده و حتی در رکاب ایشان شمشیر زده‌اند، به خاطر عملکرد بعدی، نه تنها عادل نیستند بلکه چه بسا مستحق لعن هم باشند. آیا می‌شود گفت شیعه برای جلوگیری از تضعیف پیامبر باید دست از نظریه خود در باب عدالت صحابه بردارد؟!
حتی همان افرادی که شیعه شدیدا به اعمالشان انتقاد دارد، گاهی از طرف پیامبر به «مأموریت» هم فرستاده شدند. بنابراین حتی حکم مأموریت گرفتن از شخص پیامبر هم جلوی نقد شدید شیعه از یک فرد را نمی‌گیرد.
اما وقتی از «حکم مأموریت گرفتن از پیامبر» در آن زمان به «حکم مسؤولیت گرفتن از حکومت اسلامی» در زمان خودمان می‌رسیم، گویی همه آن ملاک‌ها یکسره فراموش می‌شود. ملاک، دیگر عمل فرد نیست بلکه انتساب و انتصاب است. نظام اطلاع‌رسانی ما جلوی انجام محاکمه علنی یا رسوایی متخلف حکومتی، اعم از مأمور انتظامی، قاضی و مقامات پایین‌تر و بالاتر را می‌گیرد ولو آن فرد بزرگ‌ترین جرم‌ها را مرتکب شده باشد. من هر چه به ذهنم فشار می‌آورم، معنای این منطق را نمی‌فهمم. مگر نظام اسلامی با دادن حکم مسؤولیت به یک فرد، پیشاپیش عدم ارتکاب تخلف توسط او را تضمین کرده و اعلام کرده بود که تا پای جان برای اثبات عصمت آن فرد متخلف ایستاده است که رسیدگی علنی به تخلف او «لطمه به آبروی نظام» تلقی شود؟ وقتی نه تنها ابن‌هرمه که «منصوب با واسطه» قطب العارفین علی (ع) است، بلکه «منصوب مستقیم» امیرالمؤمنین (ع) یعنی عثمان بن حنیف ـ والی بصره ـ هم تخلف می‌کند، چرا مردم ما با آگاهی از تخلف یک فرد منتسب به جمهوری اسلامی به کل نظام بدبین شوند؟ آیا کسانی که امروز برای نخستین‌بار داستان ابن‌هرمه را شنیدند به حکومت امیر المؤمنین(ع) و یا شخص ایشان بدبین شدند؟! اساسا یکی از دلایل عمده‌ای که حکومت پیامبر(ص) و علی (ع) «با آبروترین» حکومت‌ها نزد مردم ماست، این است که در «بی‌آبرو کردن متخلف حکومتی» ذره‌ای به خود تردید راه نمی‌دادند. آبروی یک نظام با پنهان‌سازی هویت متخلفان در معرض خطر قرار می‌گیرد، نه با معرفی آنان. چه‌بسا همان فرد متخلف در زمان انتصاب، فرد مهذب و لایقی بوده اما بعدها به هر دلیل ـ ولو برای مدت کوتاه ـ بنده شیطان شده است. چرا چنین فردی حتی پس از اثبات جرم، یکدفعه چنان «عزیز عزیزان» می‌شود که نظام اسلامی حاضر است برای فاش نشدن پرونده او، به شبهه «اجرا نشدن عدالت» در حکومتی که بر استخوان‌های صدها هزار شهید بنا شده دامن بزند. جامعه مورد نظر پیامبر(ص) ـ که بارها بر آن تأکید کرد ـ جامعه‌ای بود که در آن ضعیف بتواند «بدون لکنت» (غیر متتعتع) حقش را از قوی بگیرد (لن‌تقدس امه لا‌یؤخذ للضعیف فیها حقه من القوی غیر‌متتعتع). پس صرف اینکه «ضعیف» بتواند حقش را از «قوی» بگیرد کافی نیست بلکه باید بدون نگرانی و به آسانی حق خود را بگیرد. متأسفانه این اصل‌های عجیب و غریب درباره آبروی نظام و تضعیف نظام، کار را به جایی رسانده که گاهی «قوی» هم نمی‌تواند از «قوی» حق را بگیرد. قوه قضائیه با این همه قدرت و تشکیلات، هنوز پس از سال‌ها، توفیق نیافته است که حتی یک آقازاده یا مفسد اقتصادی دارای نفوذ سیاسی یا یک مقام سیاسی، قضایی یا انتظامی متخلف را «محکوم و معرفی» کند. بنای این انقلاب لااقل نزد شهید مطهری که افکارش را مبنای فکری نظام می‌دانیم، این نبود. اوایل پیروزی انقلاب، شهید مطهری‌ـ که فقط 80 روز پس از آن زنده بود‌ـ مطلع شد که یک فرد کمیته‌ای با سوءاستفاده از سلاح خود مرتکب جرمی شده است. دقت کنید: در غوغا و آشفتگی نخستین‌ماه پس از پیروزی انقلاب که بیش از یک هفته از تشکیل کمیته‌ها‌ـ که در آن زمان تنها امید برای حفظ نظم بود‌ـ نگذشته بود و سپاه هم هنوز تشکیل نشده بود. رئیس کمیته‌ها هم یکی از دوستان نزدیک شهید یعنی آیت‌الله مهدوی‌کنی بود و اتفاقا حکم ریاست ایشان نیز با پیشنهاد خود شهید مطهری از سوی امام (ره) و به خط استاد صادر شده بود. اما شهید مطهری اصرار داشت که این فرد خاطی حتما «به نام مأمور کمیته و به‌طور علنی» محاکمه شود. این کار در ظاهر، تضعیف انقلابی بود که هنوز حتی به مرحله «جمهوری اسلامی» پا نگذاشته بود؛ اما در باطن، تضمینی بود بزرگ برای پیشگیری از تخلفات کوچک و بزرگ آتی. مطهری می‌دانست که حکمتی است در فرمان امیرالمؤمنین(ع) به مالک اشتر درباره کارگزاران متخلف: «اگر یکی از آنان دستش را به خیانت آلوده ساخت... گریبانش را بگیر و به خاک مذلت و خواری‌اش بنشان. داغ خیانت را بر او بزن و قلاده بدنامی و ننگ را بر گردنش بیفکن» (نامه 53). (این نشان می‌دهد، نحوه برخورد امام با ابن‌هرمه، نه یک استثنا بلکه یک اصل ضروری در حکومت است.) شهید مطهری که در سال 58 اهمیت مساله آزادی در جمهوری اسلامی را مطرح کرد ، به خوبی می‌دانست که اگر قصه حفظ آبروی متخلف به خاطر آبروی انقلاب یا این دستگاه و آن دستگاه و این صنف و آن صنف باب شود، در آینده کار بسیار مشکل خواهد شد. حضرت امام (رض) گاهی حتی از یک کوتاهی که چه بسا تخلف هم نبود علنا با ذکر نام انتقاد می‌کرد. ایشان در سخنرانی خود در تابستان 1361 در حسینیه جماران– که مثل همه سخنان دیگر امام کلمه به کلمه‌اش توسط دوست و دشمن دنبال می‌شد- به‌طور علنی از برخی از اعضای شورای نگهبان و شورایعالی قضایی که بعضا «منصوبان خود ایشان بودند، انتقاد کرد که چرا می‌خواهند مجددا» به حج بروند. آیا امام با این کار تضعیف نظام کرد؟! آیا تنها راه رساندن این تذکر به آن افراد رادیو و تلویزیون بود؟ و باز این نوع سیاست اطلاع‌رسانی و در واقع لاپوشانی تخلفات متخلفان، اعم از روحانی و غیر‌روحانی، کار را به جایی رسانده است که عده‌ای از جوانان امروز به همه روحانیان از صدر تا ذیل و حتی درگذشتگانشان مثل شهید مطهری و علامه طباطبایی هم بدبین شده‌اند. از روحانیان، تنها عده بسیار قلیلی در پناه نظام اطلاع‌رسانی موجود، جرم‌هایی مرتکب شده و می‌شوند و حداکثر خلع لباس یا منفصل از خدمت می‌شوند، اگر بشوند‌ـ اما تاوان آن فساد‌ها و چپاول‌ها را باید آن طلبه‌ای بدهد که خود برایم می‌گفت، وقتی با حال زار، دختر شش ماهه سرطانی‌اش را در خیابان‌های تهران در بغل گرفته و آدرس می‌پرسیده است، عده‌ای حتی حاضر نبوده‌اند محل بیمارستان را به او نشان دهند. آبروی این صنف شریف که به نسبت، بیشترین شهید را به این انقلاب تقدیم کرده و بدون تردید بسیاری از آنان در فقر زندگی می‌کنند، فدای برخی سیاست‌های غلط و بویژه سیاست‌های کنونی نظام اطلاع‌رسانی شده است (به این قصه پر‌غصه که چرا عده‌ای به روحانیت چنین بدبین شده‌اند و چه باید کرد، باید در فرصت دیگری پرداخت.) و باز لاپوشانی‌ها تحت لوای حفظ آبروی نظام و جلوگیری از تضعیف نظام، کار را به آنجا رسانده است که در میان دانشجویان، تشکل‌هایی صرفا برای عدالتخواهی تشکیل شده است. روی آوردن به تشکل‌های عدالتخواهی در داخل جمهوری اسلامی‌ـ که مبتکر و مبدع طرح «مردم‌سالاری دینی» و به دنبال اجرای عدالت در جهان است‌ـ همانقدر شگفت‌انگیز و تأسف‌بار است که روزی در میان روحانیون هیات نمازخوانان تشکیل شود. اصرار امیرالمومنین (ع) بر معرفی متخلفان حکومتی از آن ویژگی‌های حضرت نیست که بگوییم عدالت علی می‌خواهد و ما با عدالت و تقوای آن حضرت هزاران فرسنگ فاصله داریم. آنقدر فواید در معرفی متخلف حکومتی و آنقدر مضار در ترک آن هست که در دنیای امروز به‌رغم اختلافات گوناگون در ساختار حکومت‌ها به یک اصل تبدیل شده است. شاید لازم نباشد این‌بار نیز طبق روال مقالات گذشته نمونه‌هایی از شرق و غرب عالم‌ـ این‌بار برای معرفی متخلفان حکومتی‌ـ آورده شود. هر هفته در اخبار صدا و سیما این داغ دل‌ـ با شنیدن اخباری از قبیل اینکه نخست وزیر، وزیر، قاضی، مقام ارشد پلیس یا کشیش این کشور و آن کشور به خاطر تخلفات خود محکوم شدند‌ـ تازه می‌شود. اگر معرفی متخلفان باعث تضعیف یک نظام بود، نظام حکومتی ژاپن باید تاکنون چند‌بار از روی زمین محو شده بود.
به نظر نمی‌رسد انتظار مردم ایران برای اینکه فردی منتسب به نظام به خاطر جرم ارتکابی از قبیل فساد اقتصادی یا اخلاقی یا قضایی ـ و نه مشکل سیاسی ـ به محاکمه کشیده شده و معرفی شود، پایانی داشته باشد. گویا مردم ما حق دارند تنها با نام و چهره متخلفان حکومتی در خارج از مرزهای ایران آشنا شوند و هرگز امیدوار به دیدن نظایر این تصاویر در کشور خود نباشند؛ تصاویری که مقامات مختلف از وزیر و قاضی و پلیس گرفته تا آقازادگان را در حال عذرخواهی یا گریه درباره تخلفاتشان نشان می‌دهد.
در کشور ما هر از گاهی، تخلف فردی منتسب به حکومت لو می‌رود. جرم‌ها مختلف است اما ایران ما این ویژگی را دارد که مجرمینش‌ـ حتی پس از اثبات جرم‌ـ نام مشترک دارند: آقای چند نقطه! (آقای...). وقتی نام‌های پنهان در زیر این نقطه‌ها برملا نمی‌شوند، این نقطه‌ها تبدیل به لکه‌هایی می‌شود که بر دامن هر کسی که لباس خدمت به این نظام را به تن دارد، می‌نشیند. یک نکته را هم دلسوزانه به همه مسؤولان عزیز یادآوری کنم. هر مسؤولی که زیر‌مجموعه‌ای را هدایت می‌کند اگر گمان می‌کند که تنها با فرستادن بازرس محسوس و نامحسوس، مشغول اعمال بهترین نوع مدیریت بوده و بر آنچه در دستگاهش می‌گذرد، اشراف دارد، سخت در اشتباه است. ملاک اساسی این است که آیا افراد زیرمجموعه او به هنگام انجام تخلف از ریختن آبرویشان واهمه دارند یا نه؟ به عبارت دیگر آیا «جرأت بر انجام جرم» را با «معرفی متخلفان قبلی» به حداقل رسانده است یا خیر. اگر چنین نیست بداند احتمال اینکه داستان‌ها حتی در همان سیستم‌های بازرسی و نظارتی در زیر گوشش در جریان باشد، کم نیست. در این مقاله در پی آن نبودم که چنین القا کنم که تخلفات مسؤولان زیاد است. من هیچ مسؤولیت سیاسی در این کشور نداشته و ندارم و طبعا به مطالب بولتن‌های محرمانه دسترسی نداشته و از آمار واقعی بی‌اطلاعم. سخن در تعداد تخلفات نیست؛ سخن در این هم نیست که با «تخلفات منتسبان به حکومت» اساسا برخورد نمی‌شود؛ نکته مورد نظر این است که پنهان کردن تخلف یک مسؤول نه با دین می‌سازد، نه با مصلحت نظام و نه با پیشرفت کشور و خسارت‌های جبران ناپذیری بر اسلام و ایران و مردم وارد کرده و می‌کند.
منبع: سایت تابناک ارسال نظر
پربیننده